lOMoARcPSD|6033427
Demografie
1. Wat is demografie?
1.1 Wetenschappelijke studie van:
– omvang (grootte), structuur ( geslacht en leeftijd) en de spreiding van de bevolking
(geografische en migratie) basishoedanigheden
– de verandering daarin basisprocessen
– de relatie tussen demografisch structuren en processen enerzijds, en andere structuren
en processen anderzijds
Deze processen gaan over vruchtbaarheid, sterfte, migratie enz.
En de karakteristieken zijn gevarieerd: leeftijd, geslacht, familie structuur, gezondheid, onderwijs ….
2. Soorten demografie
2.2 Formele/mathematische demografie:
demografie in enge zin
het analyseren en structureren van de bevolkingsgegevens en op basis ervan een prognose opstellen
– Bevolkingen veranderen slechts omwille van een beperkt aantal “events” Basale
demografische fenomenen: vruchtbaarheid, sterfte, migratie
Kijken hoe sterfte, migratie … een invloed heeft op de demografische samenleving
– Geboortes – sterfte = natuurlijke groei
– Geboortes = sterfte = nulgroei
– Geboortes – sterfte + immigratie – emigratie = totale groei
2.3 Verklarende demografie: factoren die demografisch gedrag verklaren
impact van sociologische, culturele, biologische … processen op demografische structuur.
Bevolkingswetenschappen, population studies
Gedownload door Sabine De Baere
, lOMoARcPSD|6033427
2.4 Toegepaste demografie (gevolgen):
impact van demografische tendensen op de samenleving
-vergrijzing welvaartsstaat, stemgedrag,... VB: China, 1 kindspolitiek
-vruchtbaarheid nood aan leerkrachten VB: babyboom
-migratie integratiedebat
3. Kenmerken van demografie:
– Multidisciplinair: Er is een overgewicht van sociologen, maar ook economen, historici
enz… ( sociale demografie, economische demografie, culturele demografie, historische demografie,
antropologische demografie, statistische demografie,…)
– Bij uitstek een kwantitatieve discipline belang van nauwkeurig meten
4. Oorsprong?
• Demografie (Grieks: dèmos; "volk" en graphoo; "beschrijven“ "bevolkingsbeschrijving")
• Volkstellingen in de oudheid: geen wetenschappelijke bedoeling;
• 14e – 17e eeuw: epidemieën groeiende nood aan registratie:
– Door steden; Door de pest ging men tellen hoeveel doden er waren, plaats per plaats. In
sommige straten was iedereen dood en in andere allemaal levend. Men kwam tot conclusie
dat besmetting kwam door waterputten, en zo ging men wijken afsluiten.
– Parochieregisters;
• Initieel doden door epidemieën (pest), later andere doodsoorzaken, huwelijken,
geboorten (dopen), …
– Tellen van de doden grotere motivatie dan tellen van de levenden;
– Inzicht invloed op bevolkingsaantal en nationale rijkdom (political
arithmetic); Later statistische registratiestructuur door landen
opgebouwd
• Ontstaan als wetenschap:
$ John Graunt (1620-1674) “Natural and Political Observations Made Upon the Bills of
Mortality” – Londen; Hij is de stichter van de demografie. Hij zocht links (vb voedsel
en geboorte, gezondheid en de omgeving). Dit was opstap tot wetenschappelijke
studie.
2
Gedownload door Sabine De Baere
, lOMoARcPSD|6033427
$ Thomas Malthus (1766-1843) – Evolutie vruchtbaarheid en levensmiddelen –
meetkundige en rekenkundige groei; zag relatie tussen voedselproductie en
bevolkingsomvang.
De populatie groeit exponentieel, en op een bepaald punt zal dit de draagkracht overschrijden zodat niet
iedereen gevoed kan worden.(populatie> voedsel = hongersnood)
Er is oversterfte dus een golfbeweging. Ze moeten aan moral restraint doen.
Frank Notestein – lange termijn veranderingen in geboorte en sterftecijfers gedurende
Moderniseringsproces; hij maakte een model van demografische transitie.
Dit was gegroeid op basis van vele observaties, een groot project met historische data bekijken.
De overgang van pre industriële samenleving met hoge sterfte en geboorte naar post industriële met lage sterfte en
geboortes. Dit was een graduele overgang.
Eerste was er een daling in sterftecijfer, vruchtbaarheid blijft hetzelfde
bevolkingsomvang stijgt, tot ze op stabiele niveau komt .
overgang kwantiteit naar kwaliteit : minder kinderen maar betere verzorging
industriële revolutie was hier de trigger
Relevantie?
• Wetenschappelijk
• Maatschappelijk
• Voor mensen
5. Basistools
5.1 Basistool: Populatie
• Definitie “bevolking” = verzameling van elementen
ruimtelijke elementen : wettelijk of feitelijk? Meestal gaat he tover de wettelijke bevolking. Dit
zijn de personen die hun gewone verblijfplaats op het grondgebied hebben.
3
Gedownload door Sabine De Baere
, lOMoARcPSD|6033427
Feitelijke bevolking = iedereen die op een bepaald moment in een bepaalde regio aanwezig is.
andere kenmerken : geslacht, aandoening, leeftijd…
een combinatie: vb: aandoening in de Belgische bevolking (vb aids)
– “Risicobevolking” = bevolking met risico om bepaalde kenmerken te
hebben vb: vruchtbaarheid vrouwen op reproductieve leeftijd
Ook als we relativeren tov totale bevolking.
VB: hoeveel sterftes per 1000 inwoners in 2012)
risicobevolking = mid year population, in midden van het jaar nemen.
VB: in 1990 konden alle niet-getrouwde vrouwen van 15 j en ouder trouwen,
maar niet al die vrouwen deden dat. De groep van vrouwen die had kunnen
trouwen is de risicobevolking.
– Aantal / Risicobevolking = Ratio
» Ratio x Constante (K) (x 1.00(0)) = Aandeel/Percentage/Proportie
»
– Ratio = meet het aantal gebeurtenissen in een bepaalde periode (vb: aantal
huwelijken in 1990) t.o.v. een groep van personen (de risicobevolking) die
deze transitie had kunnen maken.
de grootheden in de teller moeten vergelijkbaar zijn met de
noemer. Teller = de veranderingen
Noemer = de risicobevolking
• Individueel en geaggregeerd niveau
geaggregeerd niveau = gemeentes, landen…. VB: aantal kinderen in welvarende landen tov minder
welvarend Men kan demografische structuren en processen zowel op individueel als geaggregeerd
niveau onderzoeken.
– Kans op sterfte gegeven opleidingsniveau;
– Relatie algemeen vruchtbaarheidscijfer en GDP landen
– conclusies trekken op gepaste niveau, opletten voor ecologische fout (= bekijken op hoger niveau en
conclusie trekken voor een lager niveau) & atomistische fout (= omgekeerde)
5.2 Basistool: Hoedanigheden en Transities
transities: de overgang van de ene toestaan naar de andere, VB: van ongehuwd naar gehuwd. Via
transities meet en vergelijkt men geografische veranderingen.
• Verschillende perspectieven:
– Onderzoek van “status” (4 basishoedanigheden van formele demografie):
1. Nog niet geboren;
2. Levend en in de populatie;
3. Levend en in een andere populatie;
4. Dood (absorberende hoedanigheid);
5. + Eventuele andere hoedanigheden: vb. “een tweede kind gebaard hebben”;
– Onderzoek naar “transities” tussen basishoedanigheden:
1. Geboren worden;
Gedownload door Sabine De Baere
Demografie
1. Wat is demografie?
1.1 Wetenschappelijke studie van:
– omvang (grootte), structuur ( geslacht en leeftijd) en de spreiding van de bevolking
(geografische en migratie) basishoedanigheden
– de verandering daarin basisprocessen
– de relatie tussen demografisch structuren en processen enerzijds, en andere structuren
en processen anderzijds
Deze processen gaan over vruchtbaarheid, sterfte, migratie enz.
En de karakteristieken zijn gevarieerd: leeftijd, geslacht, familie structuur, gezondheid, onderwijs ….
2. Soorten demografie
2.2 Formele/mathematische demografie:
demografie in enge zin
het analyseren en structureren van de bevolkingsgegevens en op basis ervan een prognose opstellen
– Bevolkingen veranderen slechts omwille van een beperkt aantal “events” Basale
demografische fenomenen: vruchtbaarheid, sterfte, migratie
Kijken hoe sterfte, migratie … een invloed heeft op de demografische samenleving
– Geboortes – sterfte = natuurlijke groei
– Geboortes = sterfte = nulgroei
– Geboortes – sterfte + immigratie – emigratie = totale groei
2.3 Verklarende demografie: factoren die demografisch gedrag verklaren
impact van sociologische, culturele, biologische … processen op demografische structuur.
Bevolkingswetenschappen, population studies
Gedownload door Sabine De Baere
, lOMoARcPSD|6033427
2.4 Toegepaste demografie (gevolgen):
impact van demografische tendensen op de samenleving
-vergrijzing welvaartsstaat, stemgedrag,... VB: China, 1 kindspolitiek
-vruchtbaarheid nood aan leerkrachten VB: babyboom
-migratie integratiedebat
3. Kenmerken van demografie:
– Multidisciplinair: Er is een overgewicht van sociologen, maar ook economen, historici
enz… ( sociale demografie, economische demografie, culturele demografie, historische demografie,
antropologische demografie, statistische demografie,…)
– Bij uitstek een kwantitatieve discipline belang van nauwkeurig meten
4. Oorsprong?
• Demografie (Grieks: dèmos; "volk" en graphoo; "beschrijven“ "bevolkingsbeschrijving")
• Volkstellingen in de oudheid: geen wetenschappelijke bedoeling;
• 14e – 17e eeuw: epidemieën groeiende nood aan registratie:
– Door steden; Door de pest ging men tellen hoeveel doden er waren, plaats per plaats. In
sommige straten was iedereen dood en in andere allemaal levend. Men kwam tot conclusie
dat besmetting kwam door waterputten, en zo ging men wijken afsluiten.
– Parochieregisters;
• Initieel doden door epidemieën (pest), later andere doodsoorzaken, huwelijken,
geboorten (dopen), …
– Tellen van de doden grotere motivatie dan tellen van de levenden;
– Inzicht invloed op bevolkingsaantal en nationale rijkdom (political
arithmetic); Later statistische registratiestructuur door landen
opgebouwd
• Ontstaan als wetenschap:
$ John Graunt (1620-1674) “Natural and Political Observations Made Upon the Bills of
Mortality” – Londen; Hij is de stichter van de demografie. Hij zocht links (vb voedsel
en geboorte, gezondheid en de omgeving). Dit was opstap tot wetenschappelijke
studie.
2
Gedownload door Sabine De Baere
, lOMoARcPSD|6033427
$ Thomas Malthus (1766-1843) – Evolutie vruchtbaarheid en levensmiddelen –
meetkundige en rekenkundige groei; zag relatie tussen voedselproductie en
bevolkingsomvang.
De populatie groeit exponentieel, en op een bepaald punt zal dit de draagkracht overschrijden zodat niet
iedereen gevoed kan worden.(populatie> voedsel = hongersnood)
Er is oversterfte dus een golfbeweging. Ze moeten aan moral restraint doen.
Frank Notestein – lange termijn veranderingen in geboorte en sterftecijfers gedurende
Moderniseringsproces; hij maakte een model van demografische transitie.
Dit was gegroeid op basis van vele observaties, een groot project met historische data bekijken.
De overgang van pre industriële samenleving met hoge sterfte en geboorte naar post industriële met lage sterfte en
geboortes. Dit was een graduele overgang.
Eerste was er een daling in sterftecijfer, vruchtbaarheid blijft hetzelfde
bevolkingsomvang stijgt, tot ze op stabiele niveau komt .
overgang kwantiteit naar kwaliteit : minder kinderen maar betere verzorging
industriële revolutie was hier de trigger
Relevantie?
• Wetenschappelijk
• Maatschappelijk
• Voor mensen
5. Basistools
5.1 Basistool: Populatie
• Definitie “bevolking” = verzameling van elementen
ruimtelijke elementen : wettelijk of feitelijk? Meestal gaat he tover de wettelijke bevolking. Dit
zijn de personen die hun gewone verblijfplaats op het grondgebied hebben.
3
Gedownload door Sabine De Baere
, lOMoARcPSD|6033427
Feitelijke bevolking = iedereen die op een bepaald moment in een bepaalde regio aanwezig is.
andere kenmerken : geslacht, aandoening, leeftijd…
een combinatie: vb: aandoening in de Belgische bevolking (vb aids)
– “Risicobevolking” = bevolking met risico om bepaalde kenmerken te
hebben vb: vruchtbaarheid vrouwen op reproductieve leeftijd
Ook als we relativeren tov totale bevolking.
VB: hoeveel sterftes per 1000 inwoners in 2012)
risicobevolking = mid year population, in midden van het jaar nemen.
VB: in 1990 konden alle niet-getrouwde vrouwen van 15 j en ouder trouwen,
maar niet al die vrouwen deden dat. De groep van vrouwen die had kunnen
trouwen is de risicobevolking.
– Aantal / Risicobevolking = Ratio
» Ratio x Constante (K) (x 1.00(0)) = Aandeel/Percentage/Proportie
»
– Ratio = meet het aantal gebeurtenissen in een bepaalde periode (vb: aantal
huwelijken in 1990) t.o.v. een groep van personen (de risicobevolking) die
deze transitie had kunnen maken.
de grootheden in de teller moeten vergelijkbaar zijn met de
noemer. Teller = de veranderingen
Noemer = de risicobevolking
• Individueel en geaggregeerd niveau
geaggregeerd niveau = gemeentes, landen…. VB: aantal kinderen in welvarende landen tov minder
welvarend Men kan demografische structuren en processen zowel op individueel als geaggregeerd
niveau onderzoeken.
– Kans op sterfte gegeven opleidingsniveau;
– Relatie algemeen vruchtbaarheidscijfer en GDP landen
– conclusies trekken op gepaste niveau, opletten voor ecologische fout (= bekijken op hoger niveau en
conclusie trekken voor een lager niveau) & atomistische fout (= omgekeerde)
5.2 Basistool: Hoedanigheden en Transities
transities: de overgang van de ene toestaan naar de andere, VB: van ongehuwd naar gehuwd. Via
transities meet en vergelijkt men geografische veranderingen.
• Verschillende perspectieven:
– Onderzoek van “status” (4 basishoedanigheden van formele demografie):
1. Nog niet geboren;
2. Levend en in de populatie;
3. Levend en in een andere populatie;
4. Dood (absorberende hoedanigheid);
5. + Eventuele andere hoedanigheden: vb. “een tweede kind gebaard hebben”;
– Onderzoek naar “transities” tussen basishoedanigheden:
1. Geboren worden;
Gedownload door Sabine De Baere
