Mensenrechten – gesloten boek
Inhoudsopgave
1. Inleiding..................................................................................................................5
2. Begrip, kenmerken en soorten mensenrechten.........................................................6
2.1. Het begrip ‘mensenrechten’...............................................................................6
2.2. Kenmerken van mensenrechten.........................................................................6
2.3. Basisbeginselen als grondslag van mensenrechten............................................7
2.4. Soorten mensenrechten....................................................................................7
2.4.1. Categorieën van mensenrechten.................................................................7
2.4.2. Generaties van mensenrechten...................................................................8
2.5. Proliferatie van de mensenrechten, dierenrechten, rechten van de natuur...........8
2.5.1. Proliferatie van de mensenrechten...............................................................8
2.5.2. Dierenrechten.............................................................................................8
2.5.3. Rechten van de natuur................................................................................9
2.5.4. Rechten voor bedrijven................................................................................9
3. Historiek van de mensenrechten..............................................................................9
3.1. Religieuze basis van de mensenrechten.............................................................9
3.2. Filosofische basis van de mensenrechten........................................................10
3.2.1. Natuurrechtsfilosofie................................................................................10
3.2.2. Vrijheidsfilosofie.......................................................................................11
3.2.3. Rechtspositivisme.....................................................................................12
3.3. Juridische arena en evolutie.............................................................................12
3.4. Mensenrechten op internationaal vlak voor de 20e eeuw...................................14
3.4.1. Diplomatieke bescherming........................................................................14
3.4.2. Afschaffing van slavenhandel en de slavernij..............................................14
3.4.3. Humanitair recht.......................................................................................14
3.5. Mensenrechten op internationaal vlak tijdens de eerste helft van de 20ste eeuw. 15
3.5.1. Economische en sociale rechten...............................................................15
3.5.2. Minderhedenverdragen..............................................................................15
3.5.3. Mandaatsysteem......................................................................................16
3.5.4. Individuele mensenrechteniniatieven tijdens het interbellum......................16
1
, 3.6. Mensenrechten op internationaal vlak na de tweede wereldoorlog....................16
3.6.1. Fases in de ontwikkeling van de moderne mensenrechten..........................17
3.6.2. Misdaden tegen de mensheid en oorlogsmisdaden....................................17
3.6.3. Four freedoms en Atlantisch Handvest.......................................................17
3.7. Verenigde naties en universele mensenrechteninstrumenten............................17
3.7.1. VN-Handvest en mensenrechten...............................................................17
3.7.2. Universele verklaring van de rechten van de mens (UVRM)..........................18
3.7.3. Universele mensenrechteninstrumenten...................................................19
3.7.4. Regionale organisaties en regionale mensenrechteninstrumenten..............19
3.8. Factoren die een rol speelden bij de evolutie van de mensenrechten.................20
3.8.1. Factoren die een rol speelden, voor 2000...................................................20
3.8.2. Factoren die een rol speelden, na 2000......................................................21
5. Kritieken op de mensenrechten..............................................................................21
6. Bronnen van de mensenrechten.............................................................................23
6.1. Internationale verdragen..................................................................................24
6.2. Internationaal gewoonterecht..........................................................................24
6.2.1. Een algemene praktijk...............................................................................24
6.2.2. De rechtsovertuiging of Opino Juris............................................................25
6.3. Jus cogens en verplichtingen erga omnes.........................................................25
6.4. Algemene rechtsbeginselen.............................................................................25
6.5. Rechtsspraak..................................................................................................25
6.6. Rechtsleer.......................................................................................................25
6.7. Besluiten van internationale organisaties..........................................................25
6.8. Hoe komen mensenrechten nu tot stand?........................................................26
7. Karakter en reikwijdte van de verplichtingen voortspruitend uit de mensenrechten...26
7.1. Verhouding tussen mensenrechten en internationaal publiekrecht....................26
7.2. Speciaal karakter van mensenrechtenverplichtingen........................................27
7.3. Interpretatie van mensenrechtenverdragen......................................................27
7.4. Drieledige verplichting in het kader van de implementatie van mensenrechten. .28
7.5. Extraterritoriale werking van mensenrechten....................................................28
7.6. Voorbehouden of reserves bij mensenrechtenverdragen...................................29
7.7. Beperken of opschorten van mensenrechten....................................................29
2
, 7.7.1. Onderscheid van absolute en relatieve mensenrechten..............................29
7.7.2. Beperken van mensenrechten...................................................................29
7.7.3. Opschorten van mensenrechten................................................................29
7.7.4. Statelijke appreciatiemarge.......................................................................30
7.7.5. Opzegging van mensenrechtenverdragen...................................................30
7.7.6. Ondeelbaarheid, afhankelijkheid en verbondenheid van mensenrechten....30
8. Dragers van rechten en plichten.............................................................................31
9. Internationale toezichtsmechanismen ter bescherming van mensenrechten...........33
9.1. Toezichtmechanismen.....................................................................................33
9.1.1. Discussies en aanbevelingen.....................................................................33
9.1.1. Thematische landenstudies.......................................................................33
9.1.2. Hoorzittingen............................................................................................33
9.1.3. Statenrapportage......................................................................................33
9.1.4. Klachtenprocedures..................................................................................34
9.1.5. Onderzoeksprocedures.............................................................................34
9.1.6. Voorlopige maatregelen of urgent actions..................................................35
9.2. De verenigde naties.........................................................................................35
9.2.1. De VN-Algemene vergadering....................................................................35
9.2.2. Veiligheidsraad.........................................................................................35
9.2.3. VN-economische en sociale raad..............................................................36
9.2.3. VN-secertariaat en VN-secretaris-generaal................................................36
9.2.4. Internationaal hof van justitie.....................................................................36
9.2.5. De VN-mensenrechtenraad.......................................................................36
9.2.6. Mensenrechtencommissie........................................................................39
9.2.7. De UN treaty bodies......................................................................................41
9.3. Regionale organisaties.....................................................................................43
9.3.1. Amerika....................................................................................................43
9.3.2. Afrika........................................................................................................45
10. Europees hof voor de rechten van de mens...........................................................47
10.1. Aanvullende protocollen................................................................................47
10.2. Plichten.........................................................................................................47
10.3. Beperkingen..................................................................................................48
3
, 10.4. Horizontale werking.......................................................................................48
10.4. Europees hof voor de rechten van de mens.....................................................49
10.5. Comité van minister van de raad van Europa...................................................49
10.6. Parlementaire vergadering van de raad van Europa..........................................49
10.7. Commissaris voor de mensenrechten van de raad van Europa........................49
10.8. Secretaris-generaal van de raad van Europa....................................................49
10.9. Procedure voor het EU hof voor de rechten van de mens.................................49
10.10. Prioriteitsbeleid...........................................................................................50
10.11. Voorlopige maatregelen...............................................................................50
10.12. Tussenkomst door derden............................................................................52
10.13. Raad van Europa..........................................................................................53
10.13.1. Oprichting raad van Europa....................................................................53
10.14. Commissie van Venetië................................................................................54
11. EU-hof.................................................................................................................56
11.1. Minnelijke schikking.......................................................................................56
11.2. Eenzijdige verklaring......................................................................................57
11.3. bewijsregels en kwalificatie van de feiten........................................................57
11.3.1. Bewijsstandaard of bewijsmaatstaf..........................................................57
11.4. Hoorzitting.....................................................................................................57
11.5. Billijke genoegdoening...................................................................................57
11.6. Arresten........................................................................................................58
11.6.1. plicht tot uitvoering eindarresten.............................................................58
12. Vluchtelingen, ontheemden, staatlozen en mensenrechten...................................59
12.1. Bronnen........................................................................................................59
12.2. vluchtelingen op wereldvlak...........................................................................60
12.3. Vluchtelingen op regionaal vlak......................................................................60
12.4. Ontheemden op wereld-en regionaal vlak.......................................................60
12.5. Begrip vluchteling..........................................................................................61
12.6. begrip ontheemde.........................................................................................61
12.7. Toekenning van een vluchtelingenstatuut........................................................61
12.8. Exclusion clauses..........................................................................................63
12.9. rechten van vluchtelingen..............................................................................63
4
Inhoudsopgave
1. Inleiding..................................................................................................................5
2. Begrip, kenmerken en soorten mensenrechten.........................................................6
2.1. Het begrip ‘mensenrechten’...............................................................................6
2.2. Kenmerken van mensenrechten.........................................................................6
2.3. Basisbeginselen als grondslag van mensenrechten............................................7
2.4. Soorten mensenrechten....................................................................................7
2.4.1. Categorieën van mensenrechten.................................................................7
2.4.2. Generaties van mensenrechten...................................................................8
2.5. Proliferatie van de mensenrechten, dierenrechten, rechten van de natuur...........8
2.5.1. Proliferatie van de mensenrechten...............................................................8
2.5.2. Dierenrechten.............................................................................................8
2.5.3. Rechten van de natuur................................................................................9
2.5.4. Rechten voor bedrijven................................................................................9
3. Historiek van de mensenrechten..............................................................................9
3.1. Religieuze basis van de mensenrechten.............................................................9
3.2. Filosofische basis van de mensenrechten........................................................10
3.2.1. Natuurrechtsfilosofie................................................................................10
3.2.2. Vrijheidsfilosofie.......................................................................................11
3.2.3. Rechtspositivisme.....................................................................................12
3.3. Juridische arena en evolutie.............................................................................12
3.4. Mensenrechten op internationaal vlak voor de 20e eeuw...................................14
3.4.1. Diplomatieke bescherming........................................................................14
3.4.2. Afschaffing van slavenhandel en de slavernij..............................................14
3.4.3. Humanitair recht.......................................................................................14
3.5. Mensenrechten op internationaal vlak tijdens de eerste helft van de 20ste eeuw. 15
3.5.1. Economische en sociale rechten...............................................................15
3.5.2. Minderhedenverdragen..............................................................................15
3.5.3. Mandaatsysteem......................................................................................16
3.5.4. Individuele mensenrechteniniatieven tijdens het interbellum......................16
1
, 3.6. Mensenrechten op internationaal vlak na de tweede wereldoorlog....................16
3.6.1. Fases in de ontwikkeling van de moderne mensenrechten..........................17
3.6.2. Misdaden tegen de mensheid en oorlogsmisdaden....................................17
3.6.3. Four freedoms en Atlantisch Handvest.......................................................17
3.7. Verenigde naties en universele mensenrechteninstrumenten............................17
3.7.1. VN-Handvest en mensenrechten...............................................................17
3.7.2. Universele verklaring van de rechten van de mens (UVRM)..........................18
3.7.3. Universele mensenrechteninstrumenten...................................................19
3.7.4. Regionale organisaties en regionale mensenrechteninstrumenten..............19
3.8. Factoren die een rol speelden bij de evolutie van de mensenrechten.................20
3.8.1. Factoren die een rol speelden, voor 2000...................................................20
3.8.2. Factoren die een rol speelden, na 2000......................................................21
5. Kritieken op de mensenrechten..............................................................................21
6. Bronnen van de mensenrechten.............................................................................23
6.1. Internationale verdragen..................................................................................24
6.2. Internationaal gewoonterecht..........................................................................24
6.2.1. Een algemene praktijk...............................................................................24
6.2.2. De rechtsovertuiging of Opino Juris............................................................25
6.3. Jus cogens en verplichtingen erga omnes.........................................................25
6.4. Algemene rechtsbeginselen.............................................................................25
6.5. Rechtsspraak..................................................................................................25
6.6. Rechtsleer.......................................................................................................25
6.7. Besluiten van internationale organisaties..........................................................25
6.8. Hoe komen mensenrechten nu tot stand?........................................................26
7. Karakter en reikwijdte van de verplichtingen voortspruitend uit de mensenrechten...26
7.1. Verhouding tussen mensenrechten en internationaal publiekrecht....................26
7.2. Speciaal karakter van mensenrechtenverplichtingen........................................27
7.3. Interpretatie van mensenrechtenverdragen......................................................27
7.4. Drieledige verplichting in het kader van de implementatie van mensenrechten. .28
7.5. Extraterritoriale werking van mensenrechten....................................................28
7.6. Voorbehouden of reserves bij mensenrechtenverdragen...................................29
7.7. Beperken of opschorten van mensenrechten....................................................29
2
, 7.7.1. Onderscheid van absolute en relatieve mensenrechten..............................29
7.7.2. Beperken van mensenrechten...................................................................29
7.7.3. Opschorten van mensenrechten................................................................29
7.7.4. Statelijke appreciatiemarge.......................................................................30
7.7.5. Opzegging van mensenrechtenverdragen...................................................30
7.7.6. Ondeelbaarheid, afhankelijkheid en verbondenheid van mensenrechten....30
8. Dragers van rechten en plichten.............................................................................31
9. Internationale toezichtsmechanismen ter bescherming van mensenrechten...........33
9.1. Toezichtmechanismen.....................................................................................33
9.1.1. Discussies en aanbevelingen.....................................................................33
9.1.1. Thematische landenstudies.......................................................................33
9.1.2. Hoorzittingen............................................................................................33
9.1.3. Statenrapportage......................................................................................33
9.1.4. Klachtenprocedures..................................................................................34
9.1.5. Onderzoeksprocedures.............................................................................34
9.1.6. Voorlopige maatregelen of urgent actions..................................................35
9.2. De verenigde naties.........................................................................................35
9.2.1. De VN-Algemene vergadering....................................................................35
9.2.2. Veiligheidsraad.........................................................................................35
9.2.3. VN-economische en sociale raad..............................................................36
9.2.3. VN-secertariaat en VN-secretaris-generaal................................................36
9.2.4. Internationaal hof van justitie.....................................................................36
9.2.5. De VN-mensenrechtenraad.......................................................................36
9.2.6. Mensenrechtencommissie........................................................................39
9.2.7. De UN treaty bodies......................................................................................41
9.3. Regionale organisaties.....................................................................................43
9.3.1. Amerika....................................................................................................43
9.3.2. Afrika........................................................................................................45
10. Europees hof voor de rechten van de mens...........................................................47
10.1. Aanvullende protocollen................................................................................47
10.2. Plichten.........................................................................................................47
10.3. Beperkingen..................................................................................................48
3
, 10.4. Horizontale werking.......................................................................................48
10.4. Europees hof voor de rechten van de mens.....................................................49
10.5. Comité van minister van de raad van Europa...................................................49
10.6. Parlementaire vergadering van de raad van Europa..........................................49
10.7. Commissaris voor de mensenrechten van de raad van Europa........................49
10.8. Secretaris-generaal van de raad van Europa....................................................49
10.9. Procedure voor het EU hof voor de rechten van de mens.................................49
10.10. Prioriteitsbeleid...........................................................................................50
10.11. Voorlopige maatregelen...............................................................................50
10.12. Tussenkomst door derden............................................................................52
10.13. Raad van Europa..........................................................................................53
10.13.1. Oprichting raad van Europa....................................................................53
10.14. Commissie van Venetië................................................................................54
11. EU-hof.................................................................................................................56
11.1. Minnelijke schikking.......................................................................................56
11.2. Eenzijdige verklaring......................................................................................57
11.3. bewijsregels en kwalificatie van de feiten........................................................57
11.3.1. Bewijsstandaard of bewijsmaatstaf..........................................................57
11.4. Hoorzitting.....................................................................................................57
11.5. Billijke genoegdoening...................................................................................57
11.6. Arresten........................................................................................................58
11.6.1. plicht tot uitvoering eindarresten.............................................................58
12. Vluchtelingen, ontheemden, staatlozen en mensenrechten...................................59
12.1. Bronnen........................................................................................................59
12.2. vluchtelingen op wereldvlak...........................................................................60
12.3. Vluchtelingen op regionaal vlak......................................................................60
12.4. Ontheemden op wereld-en regionaal vlak.......................................................60
12.5. Begrip vluchteling..........................................................................................61
12.6. begrip ontheemde.........................................................................................61
12.7. Toekenning van een vluchtelingenstatuut........................................................61
12.8. Exclusion clauses..........................................................................................63
12.9. rechten van vluchtelingen..............................................................................63
4
