1
Samenvatting: Management van de
Tandartspraktijk, Inclusief Ethiek en
Deontologie: Ethiek
Ethiek:
• Geheel van denken en handelen dat verband houdt met het goede en het rechtvaardige
o Als het ware het juiste
• Betreft:
o Praktische filosofie
o Goed vs. kwaad
o Normen en waarden
o Handelingsvoorschriften
o Morele rechten en plichten
• Doel:
o Handvaten om ethische dilemma’s beter in kaart te brengen
▪ Nodig om goed beargumenteerde oplossing en/of beslissing te bekomen
• Opmerking:
o Ethiek is geen exacte wetenschap
▪ Niet alle antwoorden zijn even goed
• Nood aan correcte en logische argumentatie
o Er is geen kant en klare handleiding om ethische dilemma’s op te lossen
▪ Moeilijke knoop om te ontwarren
• Geen eenduidig antwoord mogelijk
Ethiek in de tandartspraktijk:
• Patiënten in de tandartspraktijk zijn vaak in kwetsbare positie
o Patiënt is volledig afhankelijk van de zorg van de tandarts
▪ Patiënt bevind zich meestal in situatie waar die geen controle heeft
• Controle ligt bij de tandarts
• Tandarts heeft nood aan het maken van correcte waardeoordelen
o Beslissingen zijn niet waarde-neutraal
▪ Rekening houden met:
• Esthetische component
• Financiële component
• Psychologische component
• Relatie tussen tandarts en patiënt is gebaseerd op vertrouwen
o Er is een fiduciaire relatie
▪ Geldt niet alleen voor de individuele tandarts, maar ook het beroep
• Tandartspraktijk moet vertrouwen tonen aan de maatschappij
o Tandarts besteed beperkte middelen aan patiënten in nood
▪ Mondgezondheidsmiddelen
▪ Tijd
Samenvatting: Management van de Tandartspraktijk, Inclusief Ethiek en Deontologie: Ethiek
, 2
Vertrouwensrelatie tussen patiënt en tandarts:
• Enerzijds patiënt vertrouwt tandarts dat aanbevolen behandelingen gebaseerd zijn op:
o Op belangen van de patiënt
▪ Niet op het belang van de tandarts
o Op diagnostische noden van de patiënt
o Gevolg:
▪ Aanbevolen behandeling is noodzakelijk en in het voordeel van de
patiënt
• Anderzijds patiënt vertrouwt op de competentie van de tandarts
o Voor het uitvoeren van de aanbevolen behandelingen
▪ Ter verzekering van kwaliteitszorg en patiëntveiligheid
• Opmerking:
o Soms kan de relatie zich gedragen als een contractuele relatie
▪ In het geval van:
• Electieve behandelingen met een niet-gezondheidsdoel
o Verandering van ethische principes
▪ Ontstaan van relatie tussen ondernemer en cliënt
Tandarts en waardeoordeel:
• Als tandarts wordt er gebruik gemaakt van ‘effectieve’ diagnose en behandelprotocollen
o Deze verschillende behandelingen worden voorgesteld aan de patiënt
▪ Enkel de patiënt kan voor zichzelf uiteindelijk kiezen wat er gebeurt
• Effectiviteit wordt beschouwd als iets dat gewenst wordt te bereiken
o Wat bereikt wordt moet een bepaalde waarde hebben voor de patiënt
▪ Effect moet volgens de patiënt:
• Wenselijk zijn
• De moeite zijn om het te ondergaan
o Vele tandartsen beschouwen dat de belangen van de patiënt automatisch
gealigneerd zijn met die van de tandarts
▪ Effectiviteit van allerlei behandelingen wordt dus opgesteld zonder
rekening te houden met de patiënt
• Voorbeeld:
o Chirurgie wordt gesteld als meest effectieve manier om kanker te behandelen
▪ Hierbij wordt er geen rekening gehouden met andere opties
• Voor de patiënt kan het litteken een slechte waarde hebben en is
radiotherapie misschien beter een optie
o Opmerking:
▪ Vaak hebben patiënten een eigen doel (pijnvrij) in plaats van het doel
verondersteld door de tandarts (gezonde mond)
• Conclusie:
o Onmogelijk om een waarde-neutrale tandarts te zijn
▪ De wetenschap van tandheelkunde is gebaseerd op waardeoordelen
over de belangen van de patiënt
o Rekening houden met:
▪ Ethische principes
▪ Welzijn van de patiënt
▪ Professionele standaarden
Samenvatting: Management van de Tandartspraktijk, Inclusief Ethiek en Deontologie: Ethiek
, 3
Casuïstiek en analogie:
• OF bottom-up
• Aanwezig ethisch dilemma wordt opgezocht in een niet-controversiële situatie
o Situatie is gelijkaardig aan situatie waarbinnen het ethisch dilemma zich
voordoet
• Mogelijks moreel relevante verschillen worden geïdentificeerd tussen de beide situaties
o Impact op analogie wordt opgemerkt
• Bij sterke analogie:
o Situatie is inhoudelijk en vormelijk gelijkaardig
▪ Moreel oordeel van de ene situatie wordt overgenomen op de andere
• Voorbeeld:
o ‘illegaal downloaden van films’ en ‘stelen van DVD uit winkel’
o ‘prijzen van de tandarts’ en ‘prijzen van de bakker’
▪ Relevante verschillen:
• Gezondheidsberoep in vergelijking met bakker
• Prijzen zitten in verschillende prijsklasse
• Meer bakkers dan tandartsen
o Tandartsen zijn zeer schaars
▪ Opmerking:
• Afhankelijk van de hoeveelheid tandartsen kan het antwoord
verschillen
Principisme:
• Gelegen tussen casuïstiek en algemene theorieën
• Principes trekken rode draad tussen een groep casussen
o Op basis van rode draad kan nieuwe casus beoordeeld worden
▪ Principes zijn geen alomvattende theorie
• Voordeel:
o Mensen kunnen akkoord gaan over principes
▪ Zonder volgen van dezelfde ethische theorieën
• Verkrijgen van een common language voor een ethisch debat
o Principes zijn consistenter en makkelijker te gebruiken dan casuïstiek
o Principes zijn minder abstract dan theorieën
• Nadeel:
o Principes kunnen met elkaar botsen
Mogelijkse principes:
• Respect voor autonomie
• Niet-schaden
• Weldoen
• Rechtvaardigheid
Samenvatting: Management van de Tandartspraktijk, Inclusief Ethiek en Deontologie: Ethiek
, 4
Respect voor autonomie:
• Erkennen dat mensen het recht hebben keuzes te maken
o Keuzes volgens eigen waarden en overtuigingen
• Autonomie in de gezondheidszorg:
o Er is nood aan een consent alvorens te starten aan een behandeling
• Implicaties van autonomie in de gezondheidszorg:
o Nood aan informed consent alvorens over te gaan tot behandeling
o Confidentialiteit van de privacy van de patiënt
▪ Zie verder
o Geen aanwezigheid van bedrog over diagnose
o Verschaffen van adequate informatie via duidelijke communicatie
• Plichten bij het respecteren van autonomie:
o Patiënt mag vrij beslissen
▪ Er is geen tussenkomst van de tandarts
• Tenzij er schade wordt aangebracht aan derden
▪ Respect voor autonomie wordt hier beschouwd als negatieve plicht
o Patiënt wordt actief bijgestaan bij het bekomen van de beslissing
▪ Nodige informatie wordt gegeven
▪ Respect voor autonomie wordt hier beschouwd als positieve plicht
• Opmerkingen:
o Beslissingen kunnen niet zomaar gedelegeerd worden
▪ Tenzij met juridische volmacht
• Patiënt moet nog steeds gehoord worden
o Situatie:
▪ Patiënt eist dat tandarts de keuze voor de patiënt maakt
• Niet zomaar beslissen
o Patiënt moet proberen aangezet te worden om zelf keuze
te maken
o Sommige beslissingen kunnen van buitenaf komen
▪ Zie verder
Basisvereisten voor een autonome keuze:
• Intentie:
o Patiënt handelt en beslist intentioneel
• Begrip:
o Patiënt begrijpt de consequenties van de handeling en beslissing
• Vrijheid:
o Patiënt handelt en beslist vrij van externe dwang
• Handelingsbekwaamheid:
o Patiënt heeft cognitieve vermogens om tot weloverwogen beslissing te komen
Samenvatting: Management van de Tandartspraktijk, Inclusief Ethiek en Deontologie: Ethiek
Samenvatting: Management van de
Tandartspraktijk, Inclusief Ethiek en
Deontologie: Ethiek
Ethiek:
• Geheel van denken en handelen dat verband houdt met het goede en het rechtvaardige
o Als het ware het juiste
• Betreft:
o Praktische filosofie
o Goed vs. kwaad
o Normen en waarden
o Handelingsvoorschriften
o Morele rechten en plichten
• Doel:
o Handvaten om ethische dilemma’s beter in kaart te brengen
▪ Nodig om goed beargumenteerde oplossing en/of beslissing te bekomen
• Opmerking:
o Ethiek is geen exacte wetenschap
▪ Niet alle antwoorden zijn even goed
• Nood aan correcte en logische argumentatie
o Er is geen kant en klare handleiding om ethische dilemma’s op te lossen
▪ Moeilijke knoop om te ontwarren
• Geen eenduidig antwoord mogelijk
Ethiek in de tandartspraktijk:
• Patiënten in de tandartspraktijk zijn vaak in kwetsbare positie
o Patiënt is volledig afhankelijk van de zorg van de tandarts
▪ Patiënt bevind zich meestal in situatie waar die geen controle heeft
• Controle ligt bij de tandarts
• Tandarts heeft nood aan het maken van correcte waardeoordelen
o Beslissingen zijn niet waarde-neutraal
▪ Rekening houden met:
• Esthetische component
• Financiële component
• Psychologische component
• Relatie tussen tandarts en patiënt is gebaseerd op vertrouwen
o Er is een fiduciaire relatie
▪ Geldt niet alleen voor de individuele tandarts, maar ook het beroep
• Tandartspraktijk moet vertrouwen tonen aan de maatschappij
o Tandarts besteed beperkte middelen aan patiënten in nood
▪ Mondgezondheidsmiddelen
▪ Tijd
Samenvatting: Management van de Tandartspraktijk, Inclusief Ethiek en Deontologie: Ethiek
, 2
Vertrouwensrelatie tussen patiënt en tandarts:
• Enerzijds patiënt vertrouwt tandarts dat aanbevolen behandelingen gebaseerd zijn op:
o Op belangen van de patiënt
▪ Niet op het belang van de tandarts
o Op diagnostische noden van de patiënt
o Gevolg:
▪ Aanbevolen behandeling is noodzakelijk en in het voordeel van de
patiënt
• Anderzijds patiënt vertrouwt op de competentie van de tandarts
o Voor het uitvoeren van de aanbevolen behandelingen
▪ Ter verzekering van kwaliteitszorg en patiëntveiligheid
• Opmerking:
o Soms kan de relatie zich gedragen als een contractuele relatie
▪ In het geval van:
• Electieve behandelingen met een niet-gezondheidsdoel
o Verandering van ethische principes
▪ Ontstaan van relatie tussen ondernemer en cliënt
Tandarts en waardeoordeel:
• Als tandarts wordt er gebruik gemaakt van ‘effectieve’ diagnose en behandelprotocollen
o Deze verschillende behandelingen worden voorgesteld aan de patiënt
▪ Enkel de patiënt kan voor zichzelf uiteindelijk kiezen wat er gebeurt
• Effectiviteit wordt beschouwd als iets dat gewenst wordt te bereiken
o Wat bereikt wordt moet een bepaalde waarde hebben voor de patiënt
▪ Effect moet volgens de patiënt:
• Wenselijk zijn
• De moeite zijn om het te ondergaan
o Vele tandartsen beschouwen dat de belangen van de patiënt automatisch
gealigneerd zijn met die van de tandarts
▪ Effectiviteit van allerlei behandelingen wordt dus opgesteld zonder
rekening te houden met de patiënt
• Voorbeeld:
o Chirurgie wordt gesteld als meest effectieve manier om kanker te behandelen
▪ Hierbij wordt er geen rekening gehouden met andere opties
• Voor de patiënt kan het litteken een slechte waarde hebben en is
radiotherapie misschien beter een optie
o Opmerking:
▪ Vaak hebben patiënten een eigen doel (pijnvrij) in plaats van het doel
verondersteld door de tandarts (gezonde mond)
• Conclusie:
o Onmogelijk om een waarde-neutrale tandarts te zijn
▪ De wetenschap van tandheelkunde is gebaseerd op waardeoordelen
over de belangen van de patiënt
o Rekening houden met:
▪ Ethische principes
▪ Welzijn van de patiënt
▪ Professionele standaarden
Samenvatting: Management van de Tandartspraktijk, Inclusief Ethiek en Deontologie: Ethiek
, 3
Casuïstiek en analogie:
• OF bottom-up
• Aanwezig ethisch dilemma wordt opgezocht in een niet-controversiële situatie
o Situatie is gelijkaardig aan situatie waarbinnen het ethisch dilemma zich
voordoet
• Mogelijks moreel relevante verschillen worden geïdentificeerd tussen de beide situaties
o Impact op analogie wordt opgemerkt
• Bij sterke analogie:
o Situatie is inhoudelijk en vormelijk gelijkaardig
▪ Moreel oordeel van de ene situatie wordt overgenomen op de andere
• Voorbeeld:
o ‘illegaal downloaden van films’ en ‘stelen van DVD uit winkel’
o ‘prijzen van de tandarts’ en ‘prijzen van de bakker’
▪ Relevante verschillen:
• Gezondheidsberoep in vergelijking met bakker
• Prijzen zitten in verschillende prijsklasse
• Meer bakkers dan tandartsen
o Tandartsen zijn zeer schaars
▪ Opmerking:
• Afhankelijk van de hoeveelheid tandartsen kan het antwoord
verschillen
Principisme:
• Gelegen tussen casuïstiek en algemene theorieën
• Principes trekken rode draad tussen een groep casussen
o Op basis van rode draad kan nieuwe casus beoordeeld worden
▪ Principes zijn geen alomvattende theorie
• Voordeel:
o Mensen kunnen akkoord gaan over principes
▪ Zonder volgen van dezelfde ethische theorieën
• Verkrijgen van een common language voor een ethisch debat
o Principes zijn consistenter en makkelijker te gebruiken dan casuïstiek
o Principes zijn minder abstract dan theorieën
• Nadeel:
o Principes kunnen met elkaar botsen
Mogelijkse principes:
• Respect voor autonomie
• Niet-schaden
• Weldoen
• Rechtvaardigheid
Samenvatting: Management van de Tandartspraktijk, Inclusief Ethiek en Deontologie: Ethiek
, 4
Respect voor autonomie:
• Erkennen dat mensen het recht hebben keuzes te maken
o Keuzes volgens eigen waarden en overtuigingen
• Autonomie in de gezondheidszorg:
o Er is nood aan een consent alvorens te starten aan een behandeling
• Implicaties van autonomie in de gezondheidszorg:
o Nood aan informed consent alvorens over te gaan tot behandeling
o Confidentialiteit van de privacy van de patiënt
▪ Zie verder
o Geen aanwezigheid van bedrog over diagnose
o Verschaffen van adequate informatie via duidelijke communicatie
• Plichten bij het respecteren van autonomie:
o Patiënt mag vrij beslissen
▪ Er is geen tussenkomst van de tandarts
• Tenzij er schade wordt aangebracht aan derden
▪ Respect voor autonomie wordt hier beschouwd als negatieve plicht
o Patiënt wordt actief bijgestaan bij het bekomen van de beslissing
▪ Nodige informatie wordt gegeven
▪ Respect voor autonomie wordt hier beschouwd als positieve plicht
• Opmerkingen:
o Beslissingen kunnen niet zomaar gedelegeerd worden
▪ Tenzij met juridische volmacht
• Patiënt moet nog steeds gehoord worden
o Situatie:
▪ Patiënt eist dat tandarts de keuze voor de patiënt maakt
• Niet zomaar beslissen
o Patiënt moet proberen aangezet te worden om zelf keuze
te maken
o Sommige beslissingen kunnen van buitenaf komen
▪ Zie verder
Basisvereisten voor een autonome keuze:
• Intentie:
o Patiënt handelt en beslist intentioneel
• Begrip:
o Patiënt begrijpt de consequenties van de handeling en beslissing
• Vrijheid:
o Patiënt handelt en beslist vrij van externe dwang
• Handelingsbekwaamheid:
o Patiënt heeft cognitieve vermogens om tot weloverwogen beslissing te komen
Samenvatting: Management van de Tandartspraktijk, Inclusief Ethiek en Deontologie: Ethiek
