LB1 – CONTRACTEN
Kennismaking
1. Situering van het vak in de opleiding
Verbintenissenrecht is…
– Gemeen recht (vooral voor brede privaatrecht)
– Privaatrecht VS publiek recht
→ Ook vele raakvlakken (bv. overheidsaansprakelijkheid, goederenrecht,
overheidscontracten, vertrouwensleer, mensenrechten)
Verbintenissenrecht gaat over…
– Schulden en schuldvorderingen met SE en SA, afdwingbare aanspraken tussen SE-SA en hoe ze
ontstaan
– Begrippen en beginselen (=fundamenten), basis voor bv. voor GBO, economisch en
vennootschapsrecht…
→ ‘Vermogensrechtelijke verbintenis’ (=afdwingbaar):
Verbintenissenrecht is ‘vermogensrecht’
Net als goederenrecht, bijzondere overeenkomsten, ondernemingsrecht, arbeidsrecht,
verzekeringsrecht…
– Gemeen recht: overeenkomstig van toepassing op andere verbintenissen
– Overstijgt het burgerlijk recht of privaatrecht (zie art. 1.1 BW), want raakvlakken met
publiekrecht: nauw verweven met brede Economisch Recht (ondernemingsrecht,
vennootschapsrecht, consumentenrecht, insolventierecht, verzekeringsrecht)…
2. Wettelijk kader van het verbintenissenrecht
Voor 1/1/2023 → OBW (art. 1101-1386bis OBW) o.b.v. Code Napoléon van 1804, MAAR
– Verouderd, inhoudelijk onvolledig, onoverzichtelijk en weinig toegankelijk
– Biedt niet meer het beeld van het geldend recht dat evolueerde, maar evoluties waren enkel in
rechtspraak en rechtsleer te vinden
– Rechtszekerheid kwam in het gedrang, want geldend recht was niet meer ‘toegankelijk’ en niet
meer ‘voorspelbaar’
– Vanaf september 2015: toenmalige Minister van Justitie, Koen Geens, lanceerde hercodificatie
van het OBW met de Franse hervorming van 2016 als trigger
– NBW is ingevoerd bij wet van 13 april 2019 en bevat intussen de meerderheid van de 10 boeken
– Boek 5 is ingevoerd bij Wet van 28 april 2022 houdende Boek 5 ‘Verbintenissen’ van het
Burgerlijk Wetboek, BS 1 juli 2022, bevat 270 artikels: bevatten ‘gemeen verbintenissenrecht’:
art. 5.1-5.270 BW:
→ Maar zie ook bewijsrecht (boek 8 BW)
→ Maar zie ook buitencontractuele aansprakelijkheid’ (boek 6 BW)
→ Boek 5 is ook samen te lezen met Boek 1: beide boeken traden in werking op 1 januari
2023.
1
, LB1 – CONTRACTEN
– Overgangsrecht: vereenvoudigd weergegeven voor contracten, maar ze gelden voor
rechtshandelingen en rechtsfeiten
– Boek 5 is NIET van toepassing (tenzij andere afspraak tussen partijen):
→ Op ‘oude contracten’ (gesloten voor 1/1/2023)
→ Rechtsgevolgen van oude contracten die intreden na 1/1/2023
→ Rechtshandelingen gesteld na 1/1/2023 maar die betrekking heeft op oud contract (bv.
betaling of opzegging).
– Boek 5 is WEL van toepassing:
→ Op ‘nieuwe contracten’ (gesloten op of na 1/1/2023)
→ Oud en nieuw recht blijven bestaan: soort ‘cohabitation’, maar niet problematisch
want Boek 5 verankert nieuwigheden uit recente oude recht + rechters inspireren zich
aan nieuwe.
3. Wettelijk kader - Doelstellingen van Boek 5 én modernisering & herkenbaarheid
3 krachtlijnen:
– Rechtszekerheid bieden en meer voorspelbaarheid: door het recente geldende recht uit in
rechtspraak en rechtsleer – de verworvenheden – wettelijk te verankeren, maar ook geldend recht
aan te vullen en te vernieuwen en discussies te beslechten waar nodig
– Toegankelijkheid versterken: door het nastreven van een coherenter en overzichtelijker geheel: o.a.
door hoofding per artikel, inleidende overzichten, vereenvoudiging inhoud, nieuwe structuur en
moderne taal
– Oog hebben voor maatwerk & proportionaliteit: nieuw evenwicht instellen: tussen de versterking
van de wilsautonomie en de versterking van de bescherming van de zwakkere partij:
→ Bv. Boek 5 is van aanvullend recht, tenzij … (art. 5.3 BW)
→ Bv. buitengerechtelijke sancties, maar controle nadien door de rechter (art. 5.94 BW)
→ Bv. gedeeltelijke nietigheid (art. 5.63 BW); prijsvermindering (art. 5.97 BW).
2
, LB1 – CONTRACTEN
– Extra voorbeelden
→ Verworvenheden uit vaste rechtspraak worden wettelijk verankerd (bv. uitzonderingen
op voorafgaande ingebrekestelling: verbintenis uit eenzijdige rechtshandeling; verrijking
zonder oorzaak, ENAC …)
→ Aanvullingen worden opgenomen voor ontbrekende figuren/regels die rechtspraak en
rechtsleer al kenden (bv. voor de precontractuele fase, regels over aanvaarding van
algemene vw)
→ Innovaties (zoals anticipatieve ENAC., imprevisieregels met aanpassingsbevoegdheid
voor de rechter) zijn vaak geïnspireerd:
Uit de rechtsvergelijking (bv. Franse Code Civil, NBW, BGB)
Internationale en Europese instrumenten (bv. Weens Koopverdrag, DCFR).
4. EXAMEN
– Vraag over LB2 (vaak met maken van een (vergelijkend) schema/tekening)
– Oefening over LB1 (contracten)
– Kleine denkvragen met beperkte antwoordruimte over alles
– Kwalificatie van clausules en beoordelen van hun geldigheid (LB1 en LB2)
– Oefening over LB1bis (buitencontractuele aansprakelijkheid)
Inleiding: vermogensrechtelijke verbintenis
– Art. 5.1. Verbintenis: Een verbintenis is een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een
schuldenaar, indien nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen. → vereenvoudigd,
sober
– Art. 5.2. Natuurlijke verbintenis: De natuurlijke verbintenis is een verbintenis waarvan de uitvoering
niet kan worden
afgedwongen. Restitutie is niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis die zonder vergissing of
dwang werd nagekomen. De erkenning, zonder vergissing of dwang, van een natuurlijke verbintenis
doet een
verbintenis ontstaan. → bv. erkenning van het geven van alimentatie, dan pas is de nakoming
verplicht
1. Definitie
Analyse van de (vermogensrechtelijke of juridische) verbintenis…
– het is een rechtsband → kan eenzijdig zijn, bv. auto-ongeval
– tussen 2 of méér personen (minstens een SE en een SA)
– door de wet erkend (zie bronnen: art. 5.3) → door u te gedragen volgens één van de bronnen van
de verbintenis
– ontstaan uit een menselijk handelen (een rechtshandeling of een ander menselijk gedrag) of uit de
wet:
3
Kennismaking
1. Situering van het vak in de opleiding
Verbintenissenrecht is…
– Gemeen recht (vooral voor brede privaatrecht)
– Privaatrecht VS publiek recht
→ Ook vele raakvlakken (bv. overheidsaansprakelijkheid, goederenrecht,
overheidscontracten, vertrouwensleer, mensenrechten)
Verbintenissenrecht gaat over…
– Schulden en schuldvorderingen met SE en SA, afdwingbare aanspraken tussen SE-SA en hoe ze
ontstaan
– Begrippen en beginselen (=fundamenten), basis voor bv. voor GBO, economisch en
vennootschapsrecht…
→ ‘Vermogensrechtelijke verbintenis’ (=afdwingbaar):
Verbintenissenrecht is ‘vermogensrecht’
Net als goederenrecht, bijzondere overeenkomsten, ondernemingsrecht, arbeidsrecht,
verzekeringsrecht…
– Gemeen recht: overeenkomstig van toepassing op andere verbintenissen
– Overstijgt het burgerlijk recht of privaatrecht (zie art. 1.1 BW), want raakvlakken met
publiekrecht: nauw verweven met brede Economisch Recht (ondernemingsrecht,
vennootschapsrecht, consumentenrecht, insolventierecht, verzekeringsrecht)…
2. Wettelijk kader van het verbintenissenrecht
Voor 1/1/2023 → OBW (art. 1101-1386bis OBW) o.b.v. Code Napoléon van 1804, MAAR
– Verouderd, inhoudelijk onvolledig, onoverzichtelijk en weinig toegankelijk
– Biedt niet meer het beeld van het geldend recht dat evolueerde, maar evoluties waren enkel in
rechtspraak en rechtsleer te vinden
– Rechtszekerheid kwam in het gedrang, want geldend recht was niet meer ‘toegankelijk’ en niet
meer ‘voorspelbaar’
– Vanaf september 2015: toenmalige Minister van Justitie, Koen Geens, lanceerde hercodificatie
van het OBW met de Franse hervorming van 2016 als trigger
– NBW is ingevoerd bij wet van 13 april 2019 en bevat intussen de meerderheid van de 10 boeken
– Boek 5 is ingevoerd bij Wet van 28 april 2022 houdende Boek 5 ‘Verbintenissen’ van het
Burgerlijk Wetboek, BS 1 juli 2022, bevat 270 artikels: bevatten ‘gemeen verbintenissenrecht’:
art. 5.1-5.270 BW:
→ Maar zie ook bewijsrecht (boek 8 BW)
→ Maar zie ook buitencontractuele aansprakelijkheid’ (boek 6 BW)
→ Boek 5 is ook samen te lezen met Boek 1: beide boeken traden in werking op 1 januari
2023.
1
, LB1 – CONTRACTEN
– Overgangsrecht: vereenvoudigd weergegeven voor contracten, maar ze gelden voor
rechtshandelingen en rechtsfeiten
– Boek 5 is NIET van toepassing (tenzij andere afspraak tussen partijen):
→ Op ‘oude contracten’ (gesloten voor 1/1/2023)
→ Rechtsgevolgen van oude contracten die intreden na 1/1/2023
→ Rechtshandelingen gesteld na 1/1/2023 maar die betrekking heeft op oud contract (bv.
betaling of opzegging).
– Boek 5 is WEL van toepassing:
→ Op ‘nieuwe contracten’ (gesloten op of na 1/1/2023)
→ Oud en nieuw recht blijven bestaan: soort ‘cohabitation’, maar niet problematisch
want Boek 5 verankert nieuwigheden uit recente oude recht + rechters inspireren zich
aan nieuwe.
3. Wettelijk kader - Doelstellingen van Boek 5 én modernisering & herkenbaarheid
3 krachtlijnen:
– Rechtszekerheid bieden en meer voorspelbaarheid: door het recente geldende recht uit in
rechtspraak en rechtsleer – de verworvenheden – wettelijk te verankeren, maar ook geldend recht
aan te vullen en te vernieuwen en discussies te beslechten waar nodig
– Toegankelijkheid versterken: door het nastreven van een coherenter en overzichtelijker geheel: o.a.
door hoofding per artikel, inleidende overzichten, vereenvoudiging inhoud, nieuwe structuur en
moderne taal
– Oog hebben voor maatwerk & proportionaliteit: nieuw evenwicht instellen: tussen de versterking
van de wilsautonomie en de versterking van de bescherming van de zwakkere partij:
→ Bv. Boek 5 is van aanvullend recht, tenzij … (art. 5.3 BW)
→ Bv. buitengerechtelijke sancties, maar controle nadien door de rechter (art. 5.94 BW)
→ Bv. gedeeltelijke nietigheid (art. 5.63 BW); prijsvermindering (art. 5.97 BW).
2
, LB1 – CONTRACTEN
– Extra voorbeelden
→ Verworvenheden uit vaste rechtspraak worden wettelijk verankerd (bv. uitzonderingen
op voorafgaande ingebrekestelling: verbintenis uit eenzijdige rechtshandeling; verrijking
zonder oorzaak, ENAC …)
→ Aanvullingen worden opgenomen voor ontbrekende figuren/regels die rechtspraak en
rechtsleer al kenden (bv. voor de precontractuele fase, regels over aanvaarding van
algemene vw)
→ Innovaties (zoals anticipatieve ENAC., imprevisieregels met aanpassingsbevoegdheid
voor de rechter) zijn vaak geïnspireerd:
Uit de rechtsvergelijking (bv. Franse Code Civil, NBW, BGB)
Internationale en Europese instrumenten (bv. Weens Koopverdrag, DCFR).
4. EXAMEN
– Vraag over LB2 (vaak met maken van een (vergelijkend) schema/tekening)
– Oefening over LB1 (contracten)
– Kleine denkvragen met beperkte antwoordruimte over alles
– Kwalificatie van clausules en beoordelen van hun geldigheid (LB1 en LB2)
– Oefening over LB1bis (buitencontractuele aansprakelijkheid)
Inleiding: vermogensrechtelijke verbintenis
– Art. 5.1. Verbintenis: Een verbintenis is een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een
schuldenaar, indien nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen. → vereenvoudigd,
sober
– Art. 5.2. Natuurlijke verbintenis: De natuurlijke verbintenis is een verbintenis waarvan de uitvoering
niet kan worden
afgedwongen. Restitutie is niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis die zonder vergissing of
dwang werd nagekomen. De erkenning, zonder vergissing of dwang, van een natuurlijke verbintenis
doet een
verbintenis ontstaan. → bv. erkenning van het geven van alimentatie, dan pas is de nakoming
verplicht
1. Definitie
Analyse van de (vermogensrechtelijke of juridische) verbintenis…
– het is een rechtsband → kan eenzijdig zijn, bv. auto-ongeval
– tussen 2 of méér personen (minstens een SE en een SA)
– door de wet erkend (zie bronnen: art. 5.3) → door u te gedragen volgens één van de bronnen van
de verbintenis
– ontstaan uit een menselijk handelen (een rechtshandeling of een ander menselijk gedrag) of uit de
wet:
3
