VOLLEDIGE samenvatting Juridische Argumentatieleer

JAL – I. Redeneren – Inhoud
I. Cognitieve achtergrond
H1. De mens als dier met sterke cognitieve capaciteiten
 Cognitieve capaciteiten < evolutionaire wortels
 Theorie drievuldig brein (triune brain)
• Oudste laag: reptielachtig brein
→ Stuurt rigide, obsessief,
compulsief en paranoïde gedrag
→ Grote gelijkenis bij primitieve
dieren
→ Stuurt soort van de ‘slechte
kant’/dierlijke impulsen van de
mens aan

• Tweede laag: oude
zoogdierenbrein
→ Emoties, drijfveren en motivatie, kennisverwerving, tijdsbesef,
geheugen, geur
→ Zaken die geavanceerde dieren ook hebben

• Nieuwste laag: recente zoogdierenbrein
→ Bijzondere cognitieve functies, bv. inventiviteit en abstract
redeneervermogen
→ Typeert ons als mens
 Opgepast: ‘triune brain’ niet wetenschappelijk nauwkeurig (kern van het
model nog wel nuttig)
 Voordeel: kader voor menselijke onredelijkheid
 Mensen en dieren verschillen niet alleen weinig qua cognitieve
capaciteiten, op sommige punten zijn dieren veel ‘verstandiger’
• Mens denkt graag dat ze superieur is => fout
• Dieren zijn in sommige zaken zelfs ‘beter’ dan mensen
 Humans (echte mensen) vs. Econs (zuiver rationale actoren)
• Econs = wat we graag denken wat we zijn
• We denken graag dat we econs zijn maar in realiteit zijn we merely
humans
 Idee van mens als rationele actor is zeer invloedrijk (geweest) in het recht,
bv. contractenrecht
 Gevolg van evolutionaire wortels van menselijk redeneren:
 Manipuleerbaarheid (‘nudging’)
• We denken graag dat we rationeel zijn en onze eigen beslissingen
maken, maar de menselijke manipuleerbaarheid maakt eigenlijk een
groot deel van de SL uit (denk aan reclame)
 Ook ten goede
• Kan ook positief zijn = nudging (impulsen van mensen zo gaan
aanzetten zodat ze de juiste keuzes gaan maken)

,H2. Systeem 1 en Systeem 2-denken
 Wat bepaalt ons gedrag? Onderscheid tussen Systeem 1 en Systeem 2-
denken
 Systeem 1: snel, intuïtief
• Automatische piloot. Stuurt meeste van onze handelingen
• Meestal hebben we een automatische reactie op dingen die
gebeuren
 Systeem 2: traag, rationeel
• Enkel bewust te activeren = niet handelen op impulsen
• Vergt inspanning
 Opgepast: Systeem 1 ≠ emotie; Systeem 2 ≠ rede
• Automatisch gedrag is gedrag dat je steeds stelt waardoor die
denkpatronen op den duur automatisch worden
 Overgang van Systeem 2 naar Systeem 1
• Er zijn zaken die in het begin veel cognitieve inspanning vragen
maar naar verloop van tijd automatisch worden zonder dat ze nog
veel cognitieve inspanning vergen
• Inslijting (zie hierboven) – de rol van ervaring
 Keerzijde: curse of knowledge. Wanneer kennis vanzelfsprekend is
(geworden), is deze vaak ook moeilijker om over te dragen
• Als je veel ervaring hebt gaat het moeilijk worden om zaken die
evident zijn voor u, uit te leggen aan mensen die wel nog hun
systeem 2 denken moeten activeren
 Onze cognitieve vaardigheden zijn al millennia ongewijzigd, maar de
behoefte om complexe redeneertaken uit te voeren is aanzienlijk
toegenomen (toename complexe SL)
 Opletten: Systeem 1 denken heeft de neiging om willekeurige informatie te
verweven tot één “coherent” verhaal
• Uw automatische piloot krijgt verschillende informatie en gaat daar
een verhaal over maken, zonder dat uw systeem 2 gaat kijken van
‘klopt dit wel?’
• Mensen beginnen onbewust hun eigen verhaal te volgen zonder er
kritisch over na te denken
• Zie ook complottheorieën
• Parallel met GenAI: hallucinaties
 Kritisch nadenken: Systeem 2 activeren
• JAL: training in herkennen en vermijden van redeneerfouten

, H3. Het brein als verbandenleggende machine
 Systeem 1: spontaan verbanden tussen allerlei soorten informatie
(concepten, gebeurtenissen, stellingen …)
 “Piet ging skiën. Hij brak een been.”
• Systeem 1 denken gaat deze uitspraken automatisch bijeen brengen
 Samenhang (≠ logica of toeval)
• Voordeel: coherent kader
• Nadeel: verbanden zijn regelmatig niet correct. Onjuiste verbanden
en drang naar coherentie → complottheorieën
• “wanneer een gebeurtenis die als bedreigend wordt ervaren,
wordt toegeschreven aan een samenzwering tussen
individuen die hun (geheime) doel via niet-legitieme weg
trachten te bereiken”
• ‘5G maakt mensen vatbaar voor corona’
• ‘Donald Trump heeft de Amerikaanse presidentsverkiezingen
in 2020 eigenlijk gewonnen’
 Conceptverruiming door verminderde
blootstelling
• Respondenten krijgen de neiging om paars als blauw te gaan
bestempelen omdat ze geen blauw hebt gezien in het begin
• De respondenten die wel veel blauw zagen in het begin
konden een beter onderscheid maken tussen de blauwe en
de paarse stippen
• Ook bv. ‘gevaarlijk’
• Bv. er is een dalende lijn van criminaliteit maar doordat er
weinig ‘echte gevaarlijke’ dingen gebeuren in onze
omgeving, onze definitie van wat gevaarlijk is rekbaarder
wordt.
• Voorbeeld van ons systeem 1 denken dat informatie gaat
samenweven zonder kritisch te denken
 Systeem 2: actieve controle van verbanden = moeilijk
 Vier centrale verbanden: (steeds terug opnieuw toegepast door ons
systeem 2 denken)
 Voorwaardelijke verbanden
 Via-verbanden (‘metonymieën’)
 Causale verbanden
 Als-het-ware-verbanden (‘metaforen’)
H3.1. Voorwaardelijke verbanden
 Bepaalde zin of uitspraak (‘propositie’) vormt voorwaarde voor andere
propositie