Inhoud
Inhoud ................................................................................................................................... 1
Doeleinden ontwikkelingspsychologie ..................................................................................... 6
Ontwikkelingstaken ................................................................................................................................... 6
Uitdagingen, bepalingen en kansen ............................................................................................................ 6
Periodes van ontwikkeling .......................................................................................................................... 6
Levensloop perspectief .............................................................................................................................. 7
individuele verschillen: resilience ............................................................................................................... 8
adolescentie .......................................................................................................................... 9
wat en wanneer? ....................................................................................................................................... 9
opvattingen over adolescentie.................................................................................................................... 9
Ontwikkelingstaken ................................................................................................................................... 9
Puberteit ................................................................................................................................................. 10
lichaamsveranderingen ........................................................................................................................ 10
Individuele verschillen in aanvang van puberteit .................................................................................... 11
Reacties op puberteit ........................................................................................................................... 11
Gevolgen van de timing van de puberteit ............................................................................................... 11
De stemming van de adolescent............................................................................................................... 12
Gezondheid: voeding in de adolescentie ................................................................................................... 12
Ontwikkeling van persoonlijkheid: identiteit .............................................................................................. 12
Eriksons psychosociale stadia .............................................................................................................. 12
identiteitsstatussen ............................................................................................................................. 13
factoren die ontwikkeling van identiteit beïnvloeden .............................................................................. 13
cultuur en identiteit.............................................................................................................................. 14
seksuele oriëntatie .............................................................................................................................. 14
Socio-emotionele ontwikkeling ................................................................................................................ 15
kenmerken van vriendschappen ........................................................................................................... 15
depressie ............................................................................................................................................ 15
Zelfmoord in de adolescentie ............................................................................................................... 16
Tienerzwangerschappen ...................................................................................................................... 17
Cognitieve ontwikkeling in de adolescentie ............................................................................................... 17
Piaget: formeel operationele fase ......................................................................................................... 18
verbeterde informatieverwerking in de adolescentie .............................................................................. 19
Gevolgen van abstract redeneren ......................................................................................................... 19
Geslachtsverschillen in mentale bekwaamheden ................................................................................. 19
Het tienerbrein: neurocognitief perspectief ............................................................................................... 20
De duale-systeem benadering van adolescentie ................................................................................... 20
Warme en koude contexten voor adolescent besluitvorming.................................................................. 23
Implicaties voor interventies en het sociale leven .................................................................................. 24
Reprise: neurocognitieve uitdagingen voor adolescenten ...................................................................... 24
, Digitaal gebruik (social media) ................................................................................................................. 24
Van Media-Multitasking naar “Smart”-Phones en “social” media : A day not wired is a day not lived ........ 24
Digital mediagebruik en vriendschappen .............................................................................................. 25
Specifieke uitdagingen voor adolescenten door digitale mediagebruik ................................................... 25
Sociaal-emotionele ontwikkeling en media-multitasking ....................................................................... 25
Cognitief presteren en multi-tasking ..................................................................................................... 26
Jongvolwassenheid................................................................................................................28
Ontwikkelingstaken ................................................................................................................................. 28
Fysieke ontwikkeling ................................................................................................................................ 28
Begin biologische veroudering: theorieën .............................................................................................. 28
veroudering op niveau van organen en weefsel ...................................................................................... 29
Cardiovasculaire & ademhalingsveranderingen ..................................................................................... 30
Werking van het immuunsysteem in de jongvolwassenheid ................................................................... 30
Conclusies .......................................................................................................................................... 30
Leeftijdsgerelateerde daling in refractiekracht van de lens ..................................................................... 30
Motorische performantie in volwassenheid ........................................................................................... 30
Trends inzake kinderen............................................................................................................................. 31
Verandering van voorplantingsmogelijkheden ....................................................................................... 31
Gezond en fit: voeding .............................................................................................................................. 31
Obesitas.............................................................................................................................................. 31
Oorzaken van overgewicht .................................................................................................................... 32
Gevolgen van overgewicht .................................................................................................................... 32
Zwaarlijvigheid en leeftijd ..................................................................................................................... 32
Zwaarlijvigheid vermijden: voeding ....................................................................................................... 32
Van BMI → BRI ..................................................................................................................................... 33
Lichaamsbeweging en trainen .............................................................................................................. 33
Sociaal-emotionele ontwikkelingstaken in de jongvolwassenheid .............................................................. 33
Emerging adulthood ............................................................................................................................. 33
Erikson: psychosociale stadia .............................................................................................................. 34
Levinson: vroege volwassenheid........................................................................................................... 34
vaillant: aanpassing aan het leven ........................................................................................................ 35
Moderne relevantie van theorieën ......................................................................................................... 35
Relaties ................................................................................................................................................... 36
Factoren en theorieën rond partnerkeuze.............................................................................................. 36
Kindertijd hechtingspatronen en volwassen romantische relaties ......................................................... 36
Huwelijk .............................................................................................................................................. 36
Diversiteit van lifestyles ........................................................................................................................... 36
Alleen zijn (singlehood) ........................................................................................................................ 37
Kinderloosheid .................................................................................................................................... 37
Echtscheiding ...................................................................................................................................... 37
Beroepsontwikkeling in vroege volwassenheid .......................................................................................... 38
Loopbaanontwikkeling bij vrouwen ....................................................................................................... 38
, Balans tussen werk en familie .............................................................................................................. 38
ontwikkeling van intelligentie doorheen de levensloop ............................................................39
methodische problemen van studies ........................................................................................................ 39
de wheeler studie ................................................................................................................................ 39
Andere studies om verklaringen aan te tonen (voorbeelden) .................................................................. 39
de seattle longitudinaal studie.............................................................................................................. 40
cohort, re-test, en selectie effecten ...................................................................................................... 41
multi-dimensionaliteit: vloeiende en gekristalliseerde intelligentie ............................................................ 41
Flynn-effect ......................................................................................................................................... 42
Leeftijdsgerelateerde vertraging van informatieverwerking ..................................................................... 42
veranderingen in mentale vaardigheden tijdens de volwassenheid: verklaringen .................................... 42
Mentale vaardigheden in de middelbare volwassenheid: the BIG picture ................................................ 43
Factoren gerelateerd aan behoud van hoge niveaus van mentale vaardigheden ...................................... 43
Veranderende correlaties tussen verwerkingssnelheid en intelligentie ................................................... 43
Verklaringen verschillende trends levensloop........................................................................................ 43
Mogelijke factoren in overlevingseffecten .............................................................................................. 43
Wat is middelbare volwassenheid?.........................................................................................46
Uitdagingen en taken ............................................................................................................................... 46
Kenmerken en doeleinden........................................................................................................................ 46
Cognitieve ontwikkeling ........................................................................................................................... 46
visuele veranderingen .......................................................................................................................... 46
auditieve veranderingen ....................................................................................................................... 47
Relaties tussen perceptie van communicatie en cognitie....................................................................... 48
Two-hit model negeren (niet kennen) .................................................................................................... 48
Hardhorigheid heeft oorzakelijke gevolgen voor cognitie ........................................................................ 48
Cognitive load hypothesis .................................................................................................................... 49
(cognitive compensation hypothesis).................................................................................................... 49
slechthorend → nog meer cognitieve capaciteit inzetten ....................................................................... 49
deze extra cognitieve capaciteit staat niet meer ter beschikking voor andere taken ................................. 49
Lichaam, cognitie en tevredenheid ....................................................................................................... 49
De MIDUS studie.................................................................................................................................. 50
ontwikkeling van cognitieve controle/ executieve functies ..................................................................... 51
Ontwikkeling van executieve ( controle) functies doorheen de levensloop .............................................. 52
Connectiviteit en het middelbare leeftijdsbrein ..................................................................................... 54
Samenvatting ...................................................................................................................................... 55
Fysieke ontwikkeling ................................................................................................................................ 56
Ontwikkeling van het skelet .................................................................................................................. 56
Voorkomen en behandelen................................................................................................................... 56
• Voeding ....................................................................................................................................... 56
o Vitamine D, Ca ............................................................................................................................. 56
o Geen overdadig gebruik van Na en cafeïne .................................................................................... 56
, • Vermijd roken ............................................................................................................................... 56
• Krachttraining + weerstandstraining .............................................................................................. 56
• Behandeling: beenderversterkende medicatie............................................................................... 56
• Vroeg beginnen met preventie....................................................................................................... 56
Overgang en menopauze ...................................................................................................................... 56
Let op!!! ............................................................................................................................................... 56
➔ Menopauze is GEEN ziekte → het is een normaal biologisch verschijnsel ....................................... 56
Reacties op menopauze ....................................................................................................................... 57
Veranderingen in voortplanting bij mannen ........................................................................................... 57
Seksualiteit ......................................................................................................................................... 57
Sociaal emotionele ontwikkeling .............................................................................................................. 58
Eriksons theorie ................................................................................................................................... 58
Levinssons seizoen van de middelbare volwassenheid .......................................................................... 58
Vaillants opvatting over de middelbare volwassenheid .......................................................................... 58
Fases psychosociale ontwikkeling in volwassenheid ............................................................................. 59
Midlife crisis? ...................................................................................................................................... 59
Gender-identiteit ................................................................................................................................. 59
Verbeterde copingvaardigheden ........................................................................................................... 60
Familie ................................................................................................................................................ 60
Werk ................................................................................................................................................... 61
Late volwassenheid ...............................................................................................................62
Ontwikkelingstaken ................................................................................................................................. 62
Belangrijke concepten rond verouderen .................................................................................................... 62
Levensverwachting .............................................................................................................................. 62
Gemiddelde levensverwachting............................................................................................................ 63
Gezonde levensverwachting ................................................................................................................. 63
Maximale levensduur ........................................................................................................................... 64
Het leven van honderdjarigen (eeuwelingen) ......................................................................................... 64
De laatste bij de Toronto Marathon........................................................................................................ 64
Seksualiteit ............................................................................................................................................. 64
Slaap....................................................................................................................................................... 64
Oorzaken ............................................................................................................................................. 64
Ouderdomsdiabetes ................................................................................................................................ 65
Gevolgen en behandeling ..................................................................................................................... 65
Valpartijen ............................................................................................................................................... 65
Hersenontwikkeling ................................................................................................................................. 65
Volumeveranderingen gedurende de levensloop ................................................................................... 66
Functionele verschillen tussen jongeren en ouderen : mogelijke scenario’s ............................................ 67
Verklaringen voor overactiviteit bij oudere volwassenen ........................................................................ 67
Integriteit van de witte stof en functionele connectiviteit ....................................................................... 69
Het defaultnetwerk: zelf-referentie + dagdromen ...................................................................................... 70
Inhoud ................................................................................................................................... 1
Doeleinden ontwikkelingspsychologie ..................................................................................... 6
Ontwikkelingstaken ................................................................................................................................... 6
Uitdagingen, bepalingen en kansen ............................................................................................................ 6
Periodes van ontwikkeling .......................................................................................................................... 6
Levensloop perspectief .............................................................................................................................. 7
individuele verschillen: resilience ............................................................................................................... 8
adolescentie .......................................................................................................................... 9
wat en wanneer? ....................................................................................................................................... 9
opvattingen over adolescentie.................................................................................................................... 9
Ontwikkelingstaken ................................................................................................................................... 9
Puberteit ................................................................................................................................................. 10
lichaamsveranderingen ........................................................................................................................ 10
Individuele verschillen in aanvang van puberteit .................................................................................... 11
Reacties op puberteit ........................................................................................................................... 11
Gevolgen van de timing van de puberteit ............................................................................................... 11
De stemming van de adolescent............................................................................................................... 12
Gezondheid: voeding in de adolescentie ................................................................................................... 12
Ontwikkeling van persoonlijkheid: identiteit .............................................................................................. 12
Eriksons psychosociale stadia .............................................................................................................. 12
identiteitsstatussen ............................................................................................................................. 13
factoren die ontwikkeling van identiteit beïnvloeden .............................................................................. 13
cultuur en identiteit.............................................................................................................................. 14
seksuele oriëntatie .............................................................................................................................. 14
Socio-emotionele ontwikkeling ................................................................................................................ 15
kenmerken van vriendschappen ........................................................................................................... 15
depressie ............................................................................................................................................ 15
Zelfmoord in de adolescentie ............................................................................................................... 16
Tienerzwangerschappen ...................................................................................................................... 17
Cognitieve ontwikkeling in de adolescentie ............................................................................................... 17
Piaget: formeel operationele fase ......................................................................................................... 18
verbeterde informatieverwerking in de adolescentie .............................................................................. 19
Gevolgen van abstract redeneren ......................................................................................................... 19
Geslachtsverschillen in mentale bekwaamheden ................................................................................. 19
Het tienerbrein: neurocognitief perspectief ............................................................................................... 20
De duale-systeem benadering van adolescentie ................................................................................... 20
Warme en koude contexten voor adolescent besluitvorming.................................................................. 23
Implicaties voor interventies en het sociale leven .................................................................................. 24
Reprise: neurocognitieve uitdagingen voor adolescenten ...................................................................... 24
, Digitaal gebruik (social media) ................................................................................................................. 24
Van Media-Multitasking naar “Smart”-Phones en “social” media : A day not wired is a day not lived ........ 24
Digital mediagebruik en vriendschappen .............................................................................................. 25
Specifieke uitdagingen voor adolescenten door digitale mediagebruik ................................................... 25
Sociaal-emotionele ontwikkeling en media-multitasking ....................................................................... 25
Cognitief presteren en multi-tasking ..................................................................................................... 26
Jongvolwassenheid................................................................................................................28
Ontwikkelingstaken ................................................................................................................................. 28
Fysieke ontwikkeling ................................................................................................................................ 28
Begin biologische veroudering: theorieën .............................................................................................. 28
veroudering op niveau van organen en weefsel ...................................................................................... 29
Cardiovasculaire & ademhalingsveranderingen ..................................................................................... 30
Werking van het immuunsysteem in de jongvolwassenheid ................................................................... 30
Conclusies .......................................................................................................................................... 30
Leeftijdsgerelateerde daling in refractiekracht van de lens ..................................................................... 30
Motorische performantie in volwassenheid ........................................................................................... 30
Trends inzake kinderen............................................................................................................................. 31
Verandering van voorplantingsmogelijkheden ....................................................................................... 31
Gezond en fit: voeding .............................................................................................................................. 31
Obesitas.............................................................................................................................................. 31
Oorzaken van overgewicht .................................................................................................................... 32
Gevolgen van overgewicht .................................................................................................................... 32
Zwaarlijvigheid en leeftijd ..................................................................................................................... 32
Zwaarlijvigheid vermijden: voeding ....................................................................................................... 32
Van BMI → BRI ..................................................................................................................................... 33
Lichaamsbeweging en trainen .............................................................................................................. 33
Sociaal-emotionele ontwikkelingstaken in de jongvolwassenheid .............................................................. 33
Emerging adulthood ............................................................................................................................. 33
Erikson: psychosociale stadia .............................................................................................................. 34
Levinson: vroege volwassenheid........................................................................................................... 34
vaillant: aanpassing aan het leven ........................................................................................................ 35
Moderne relevantie van theorieën ......................................................................................................... 35
Relaties ................................................................................................................................................... 36
Factoren en theorieën rond partnerkeuze.............................................................................................. 36
Kindertijd hechtingspatronen en volwassen romantische relaties ......................................................... 36
Huwelijk .............................................................................................................................................. 36
Diversiteit van lifestyles ........................................................................................................................... 36
Alleen zijn (singlehood) ........................................................................................................................ 37
Kinderloosheid .................................................................................................................................... 37
Echtscheiding ...................................................................................................................................... 37
Beroepsontwikkeling in vroege volwassenheid .......................................................................................... 38
Loopbaanontwikkeling bij vrouwen ....................................................................................................... 38
, Balans tussen werk en familie .............................................................................................................. 38
ontwikkeling van intelligentie doorheen de levensloop ............................................................39
methodische problemen van studies ........................................................................................................ 39
de wheeler studie ................................................................................................................................ 39
Andere studies om verklaringen aan te tonen (voorbeelden) .................................................................. 39
de seattle longitudinaal studie.............................................................................................................. 40
cohort, re-test, en selectie effecten ...................................................................................................... 41
multi-dimensionaliteit: vloeiende en gekristalliseerde intelligentie ............................................................ 41
Flynn-effect ......................................................................................................................................... 42
Leeftijdsgerelateerde vertraging van informatieverwerking ..................................................................... 42
veranderingen in mentale vaardigheden tijdens de volwassenheid: verklaringen .................................... 42
Mentale vaardigheden in de middelbare volwassenheid: the BIG picture ................................................ 43
Factoren gerelateerd aan behoud van hoge niveaus van mentale vaardigheden ...................................... 43
Veranderende correlaties tussen verwerkingssnelheid en intelligentie ................................................... 43
Verklaringen verschillende trends levensloop........................................................................................ 43
Mogelijke factoren in overlevingseffecten .............................................................................................. 43
Wat is middelbare volwassenheid?.........................................................................................46
Uitdagingen en taken ............................................................................................................................... 46
Kenmerken en doeleinden........................................................................................................................ 46
Cognitieve ontwikkeling ........................................................................................................................... 46
visuele veranderingen .......................................................................................................................... 46
auditieve veranderingen ....................................................................................................................... 47
Relaties tussen perceptie van communicatie en cognitie....................................................................... 48
Two-hit model negeren (niet kennen) .................................................................................................... 48
Hardhorigheid heeft oorzakelijke gevolgen voor cognitie ........................................................................ 48
Cognitive load hypothesis .................................................................................................................... 49
(cognitive compensation hypothesis).................................................................................................... 49
slechthorend → nog meer cognitieve capaciteit inzetten ....................................................................... 49
deze extra cognitieve capaciteit staat niet meer ter beschikking voor andere taken ................................. 49
Lichaam, cognitie en tevredenheid ....................................................................................................... 49
De MIDUS studie.................................................................................................................................. 50
ontwikkeling van cognitieve controle/ executieve functies ..................................................................... 51
Ontwikkeling van executieve ( controle) functies doorheen de levensloop .............................................. 52
Connectiviteit en het middelbare leeftijdsbrein ..................................................................................... 54
Samenvatting ...................................................................................................................................... 55
Fysieke ontwikkeling ................................................................................................................................ 56
Ontwikkeling van het skelet .................................................................................................................. 56
Voorkomen en behandelen................................................................................................................... 56
• Voeding ....................................................................................................................................... 56
o Vitamine D, Ca ............................................................................................................................. 56
o Geen overdadig gebruik van Na en cafeïne .................................................................................... 56
, • Vermijd roken ............................................................................................................................... 56
• Krachttraining + weerstandstraining .............................................................................................. 56
• Behandeling: beenderversterkende medicatie............................................................................... 56
• Vroeg beginnen met preventie....................................................................................................... 56
Overgang en menopauze ...................................................................................................................... 56
Let op!!! ............................................................................................................................................... 56
➔ Menopauze is GEEN ziekte → het is een normaal biologisch verschijnsel ....................................... 56
Reacties op menopauze ....................................................................................................................... 57
Veranderingen in voortplanting bij mannen ........................................................................................... 57
Seksualiteit ......................................................................................................................................... 57
Sociaal emotionele ontwikkeling .............................................................................................................. 58
Eriksons theorie ................................................................................................................................... 58
Levinssons seizoen van de middelbare volwassenheid .......................................................................... 58
Vaillants opvatting over de middelbare volwassenheid .......................................................................... 58
Fases psychosociale ontwikkeling in volwassenheid ............................................................................. 59
Midlife crisis? ...................................................................................................................................... 59
Gender-identiteit ................................................................................................................................. 59
Verbeterde copingvaardigheden ........................................................................................................... 60
Familie ................................................................................................................................................ 60
Werk ................................................................................................................................................... 61
Late volwassenheid ...............................................................................................................62
Ontwikkelingstaken ................................................................................................................................. 62
Belangrijke concepten rond verouderen .................................................................................................... 62
Levensverwachting .............................................................................................................................. 62
Gemiddelde levensverwachting............................................................................................................ 63
Gezonde levensverwachting ................................................................................................................. 63
Maximale levensduur ........................................................................................................................... 64
Het leven van honderdjarigen (eeuwelingen) ......................................................................................... 64
De laatste bij de Toronto Marathon........................................................................................................ 64
Seksualiteit ............................................................................................................................................. 64
Slaap....................................................................................................................................................... 64
Oorzaken ............................................................................................................................................. 64
Ouderdomsdiabetes ................................................................................................................................ 65
Gevolgen en behandeling ..................................................................................................................... 65
Valpartijen ............................................................................................................................................... 65
Hersenontwikkeling ................................................................................................................................. 65
Volumeveranderingen gedurende de levensloop ................................................................................... 66
Functionele verschillen tussen jongeren en ouderen : mogelijke scenario’s ............................................ 67
Verklaringen voor overactiviteit bij oudere volwassenen ........................................................................ 67
Integriteit van de witte stof en functionele connectiviteit ....................................................................... 69
Het defaultnetwerk: zelf-referentie + dagdromen ...................................................................................... 70