Hedendaagse
ontwikkelingspsychologische theorieën
1
,2
,Deel 1: Vitamines voor groei
Hoofdstuk 0: Introductie
1. Bespiegelingen over ontwikkeling en opvoeding
1.1 Toegenomen kennis, zorg en druk
- Kennis rond ontwikkelingslijnen en opvoeding is exponentieel toegenomen
o Aantal populariserende boeken, info kind en gezin en websites zoals Klasse
o Wat moet een kind kunnen op een bepaalde leeftijd, wat is een goede
ontwikkeling voor ouders,…
- Aantal hulpverleners toegenomen
o Vb zorgleerkrachten en opvoedingswinkels
▪ Emotionele ondersteuning en ook academisch
- Focus op meten → meten is weten
o Vb kind en gezin, voetballers: 4 evaluatiemomenten per jaar, toetertest in
kleuterklas
o Wanneer is meten van lengte, gewicht,… zinvol?
- Maar is al dit cijfermateriaal wel behulpzaam? Ondersteunt het cijfermateriaal wel de
groei van de kinderen? (Mijlpalen van kinderen)
o Hoe zinvol zijn gedetailleerde normtabellen?
▪ Sommige scholen werken zonder punten, met ABC systemen en in
sommige scholen zijn er gedetailleerde normtabellen (percentage
tegenover de hele klas, 4 lln die tussen 50-60 halen)
▪ Kan zowel positieve als negatieve gevolgen hebben
o Meten is weten, maar niet alle cijfermateriaal is even motiverend en behulpzaam
▪ Leidt tot de vraag: wanneer is meten goed/niet goed?
3
,1.2 Ontwikkelingsmodellen ad infinitum
- Aantal mogelijkheden voor kinderen/jongeren is enorm groot (veel meer vrijheid om keuzes
te maken itv:
o Vrije tijd, hobby
o Studiemogelijkheden
o Beroepsmogelijkheden
- Postmoderne samenleving: koude buffet cultuur: we nemen wat we willen en stellen onze
identiteit samen → er is geen rode draad
- Maar komen deze toegenomen mogelijkheden de groei van kinderen ten goede?
o Enerzijds bevrijdend
o Anderzijds beangstigend: ‘vrijheid is tiranniserend’, keuzestress
▪ Leidt beide tot groei
• Noodzakelijk voor intern kompas (leidraad om keuzes te maken) en
rol van identiteitsontwikkeling
1.3 Over mondigheid, brutaliteit en een toenemende roep om grenzen in de opvoeding
- Leerkrachten over studenten:
o Te veel inspraak en mogelijkheden
▪ Valkuil voor een permissief klimaat
▪ Voedt angst dat jongeren oncontroleerbare projectielen worden
- Hoe trek je grenzen? Wanneer wordt en grens aanvaard en wanneer bots je op verzet als je
een grens trekt?
o Tijd om te slapen: wanneer gaat hij akkoord en wanneer begint hij te brullen
▪ Hangt af van de manier waarop je communiceert en op welke manier je
inspeelt op de vitamines van groei
2. Hoe toont (geknuifte) groei zich? Een toelichting van de opbouw van dit handboek
2.1 Zelf Determinantie theorie als rode draad
- Keuze voor de ZDT: rode draad doorheen het handboek:
o Cumulatief karakter
▪ Puzzelmetafoor
▪ Reeds 4 decennia in ontwikkeling
▪ Spaarzaam
o Heldere mensvisie
▪ Groeigericht mensbeeld (iedereen heeft het potentieel om te groeien en het
zit in ons ingebed om ons te ontwikkelen en verder te groeien)
o Aanknopingspunt praktijk
▪ Kan brede waaier aan fenomenen verklaren en voorspellen
▪ Inspiratiebron voor dagelijkse werking
4
, ▪ Praktijkaanbevelingen achteraan ieder hoofdstuk
3. Meerwaarde van het handboek
- Cursus bouwt verder op ontwikkelingspsychologie, maar hoe?
Ontwikkelingspychologie HOPT
Inzicht verwerven in klassieke Inzicht verwerven in meer recente en
ontwikkelingstheorieën hedendaagse ontwikkelingstheorieën (maar
daarom zijn oudere theorieën niet verloren vb
operante theorie om rol van beloningen te
begrijpen)
Leeftijdsgebonden presentatie Thema gebonden presentatie
Theoretisch Theoretisch en empirisch
Tabellen en resultaten interpreteren,
statistische technieken en designs leren kennen
Bespreking grote intra-individuele ontwikkeling: Bespreking voedingsbodem van
fysiek, cognitief, sociaal en emotioneel ontwikkelingslijnen
Geen bespreking van eigen werk Wel bespreking van eigen werk
- Verband tussen HOPT en andere vakken
o Filosofie, ethiek en moraalwetenschappen: wat is moraliteit en wat is de impact van
de postmoderne samenleving op de identiteitsontwikkeling?
o Statistiek: leren lezen van tabellen, correlaties als een indicatie van
rangordestabiliteit
o Sociale psychologie: op welke manier oefent de omgeving een invloed uit op de
ontwikkeling van kinderen
o Persoonlijkheidspsychologie: in welke mate is er een samenhang tussen PH en
identiteitsontwikkeling en ontlokken kinderen met moeilijk temperament andere
opvoeding?
5
,Hoofdstuk 1: Een stevig theoretisch fundament: over de vitamines
voor groei
1. Psychologische basisbehoeftes: het hart van ZDT
- Autonomie: psychologische keuzevrijheid; zichzelf kunnen zijn; vrijwillige handelen, denken
en voelen
- (Relationele) verbondenheid: warme en hechte band met anderen, voor anderen zorg
dragen en geliefd zijn
- Competentie: effectiviteit, succesvolheid, gevoel bekwaam te zijn en gewenste doelen te
bereiken en eigen vaardigheden te ontplooien
- Zeer veel empirische evidentie
o ABC van groei en welbevinden: Autonomie, verBondenheid en Competentie
- Behoeftebevrediging draagt bij tot
o Persoonlijk welbevinden
o Energie en veerkracht
o Beter cognitief functioneren
o Prosociaal functioneren
▪ Zowel intra als interpersoonlijk
- Vastgesteld
o Met zelfrapportage en beoordeling door externen
o Correlationeel en experimenteel
onderzoek
▪ Correlationeel onderzoek:
behoeftebevrediging bij Chinese
Studenten:
• Alle condities dragen + bij
aan psychologisch
welbevinden en vitaliteit
en negatief aan depressieve symptomen
• Geen sterretjes: niet significant
• Conditie Autonomie, verbondenheid en competitie
• GEEN causale verbanden
▪ Experimenteel onderzoek: autonomie
in fitnesszaal (wel causaal)
• Twee condities
o De helft van de fietsers kregen een autonomie
ondersteunende taak
o De andere helft: priming van autonomie frustratie
• Sentence-scrambling task: woorden waarmee ze een zin moeten
vormen
o Autonomie ondersteunend: zinnen bevatte woorden zoals
autonomie en vrije keuze
o Frustrerende conditie: woorden zoals moeten, verplichten,…
6
, • 20 minuten fietsen +
vrijetijdsperiode
• Nameting: hoe lang
blijven mensen
fietsen in hun vrije
tijd (in welke mate
vonden ze het leuk)
• Condities:
onafhankelijk
• Fietstijd en belasting:
afhankelijk
• Resultaten:
o Frustratie conditie: fietsen minder lang en vinden het lastiger
o Ondersteunende conditie: fietsen langer en ervaren het
minder lastig
- Vitamines in tijden van Corona: vragenlijsten dagelijks afnemen bij grote groep mensen in
Vlaanderen gedurende de eerste 60 dagen, starten na de dag waarop de regering de eerste
maatregelen aankondigde
o Waren er opvallende fluctuaties aan de ABC behoeften
▪ Waren die fluctuaties hetzelfde voor verschillende leeftijdsgroepen,
mannen/vrouwen, mensen met/zonder partner
o Resultaten:
▪ Verbondenheid: veel daling (al bij het begin)
• Gevoel dat verbondenheid gefrustreerd was
• Na toelating van contact tijdelijke verbetering
▪ Autonomie: eerst blijft autonomie gewoon, na verloop van tijd neemt het
heel hard af
▪ Leeftijdsverschillen:
• Verbondenheid: het meest verbonden 55 plussers, minst 18 jarigen
(jongeren fluctueren ook heel sterk ipv 55 plussers)
▪ Geslachtsverschillen: minder duidelijk
• Verbondenheid: minder toe te schrijven aan geslacht
• Autonomie: mannen meer autonomie
• Competentie: mannen ervaarden meer competentie dan vrouwen
(mannen fluctueren meer afhankelijk van maatregelen)
▪ Partner verschillen:
• Verbondenheid: met partner meer verbonden
2. Karakterisering van de psychologische basisbehoeftes
2.1 Wat de ZDT-behoeftes wel zijn
- Psychologisch veeleer dan fysiek
- Inherent veeleer dan verworven (iedereen heeft inherent nood aan die theorieën)
- Universeel veeleer dan cultuurspecifiek
7
, - Fundamenteel veeleer dan triviaal
- Behoeftes = inherente psychologische vereisten (‘necessity’)
o Het is fundamenteel, een vereiste voor ons welzijn
- Behoeftebevrediging = katalysator van groei en hofleverancier van energie
2.2 Wat de ZDT-behoeftes niet zijn
- Personen die weinig belang hechten aan verbondenheid
- Personen met een sterk verlangen naar autonomie
- Dispositionele motievenperspectief: 3 kenmerken (macht, prestatiebehoefte en affiliatie)
o Stelt enkele basismotieven naar voor
- Onderzoek naar ZDT en DMP
o Onafhankelijke
(behoeftebevrediging en
behoeftesterkte) en
afhankelijke variabele
(welzijn)
- Empirische evidentie?
o Enige evidentie voor
interactie-effecten
o Kanttekeningen:
▪ Vaak gradatieverschil (links) veeleer dan zwarte-wit zaak (rechtse grafiek)
▪ Moderatie beperkt tot domeinspecifieke uitkomsten
▪ Moderatie beperkt tot impliciete metingen van behoeftesterkte <->
expliciete metingen
o Rechtse grafiek: problematisch voor de ZDT
▪ Geen stijgende lijn (hoofdeffect) bij grijze lijn rechts: of ze nu lage of hoge
behoeftebevrediging ervaren, het heeft geen effect op het welzijn
- Meer onderzoek nodig, maar universaliteitsclaim lijkt stand te houden
8
,3. Universele vitamines voor groei en levensgeluk
- Haalt iedereen op dagelijkse basis voordeel uit de bevrediging ervan of zijn effecten
afhankelijk van…?
o Cultuur/setting waarin je leeft
o De dag van de week
o Leeftijd?
3.1 De cultuur/setting
- Illustratie: De rol van psychologische
behoeftebevrediging in China, Peru, US, België
- Er bestaan interindividuele verschillen in de mate waarin
mensen (collectivistisch/individualistisch cultuur)
o Verlangen naar deze behoeftes
o Deze behoeftes waarderen
- Hoe meer we die ervaren: hoe meer welbevinden
(universele geldigheid)
- Spelen deze metingen van behoeftesterkte een modererende rol?
o Vraag naar interactie-effecten
o Geen evidentie voor een interactie in deze data!
- Illustratie: Autonomie in de gevangenis (op zoek naar een context die per definitie heel
frustrerend is op vlak van autonomie)
o Correlatie Autonomie bevrediging → welbevinden: 0.30
o Men keek ook naar interactie: niet gevonden
- Preliminaire evidentie voor uitbreiding van de criteria
3.2 De dag van de week
- Illustratie: De ene dag is de andere dag niet
o Meer behoeftebevrediging in weekend dan
in de week, waarom?
▪ Meer veplichtingen in de week,
eigen tijd bepalen in het weekend
▪ We kunnen omgaan met wie we willen omgaan
• Autonomie en verbondenheid verklaren voornl het effect
▪ Meer vitaliteit ervaren in het weekend
• Gemedieerd (verklaart) door autonomie en verbondenheid
▪ Anticipatie op weekend heeft al een effect en anticipatie op de week die
komt doet het dalen
o Meer vitaliteit in het weekend (Stefan en Cyprian)
▪ Dagelijkse schommelingen in autonomie, verbondenheid, competentie
▪ Verschillen binnen persoonvariabiliteit en tussen persoonvariabiliteit
9
, ▪ Mensen verschillen in mate van ABC
• Binnen personen zijn er ook grote verschillen van dag tot dag
o Grotere variabiliteit dan men dacht (belnagrijke
kanttekening!)
3.3 Je leeftijd?
- Illustratie: Van piepjong tot stokoud: het belang van behoeftebevrediging gedurende de
gehele levensloop; behoeftebevrediging bij senioren
o Ego integriteit o Wanhoop
▪ Harmonie ▪ Verbittering
▪ Aanvaarding van ▪ Ontgoocheling
mislukkingen en ▪ Innerlijke rust
realisaties ▪ “Time is running out”
▪ Innerlijke rust
(voldoening)
- Geaccumuleerde behoeftebevrediging: opstapeling van alle behoeftes: sterk voorspellend
voor de tegenpolen van Erikson (hoe meer behoeftebevrediging, hoe meer ego-integriteit)
- Behoeftebevrediging: motor van dagelijks levensgeluk
- Er zit geen vervaldatum op
- Iedereen, los van culturele bagage, is gebaat met behoeftebevrediging
4. Over behoeftefrustratie, probleemgedrag en pathologisch functioneren
- Behoeftebevrediging: fungeert als een vitamine of voedingsstof voor groei
o Haalt het beste uit mensen
- Behoeftefrustratie: fungeert als vergif en kan bepaalde kwetsbaarheden en defensief
functioneren doen ontwaken
- Behoeftefrustratie is meer dan de afwezigheid van behoeftebevrediging (deprivatie); het
houdt een actief dwarsbomen of beknotten van behoeftes in
o Vb: zich uitgesloten voelen vs geen warmte ervaren
10
ontwikkelingspsychologische theorieën
1
,2
,Deel 1: Vitamines voor groei
Hoofdstuk 0: Introductie
1. Bespiegelingen over ontwikkeling en opvoeding
1.1 Toegenomen kennis, zorg en druk
- Kennis rond ontwikkelingslijnen en opvoeding is exponentieel toegenomen
o Aantal populariserende boeken, info kind en gezin en websites zoals Klasse
o Wat moet een kind kunnen op een bepaalde leeftijd, wat is een goede
ontwikkeling voor ouders,…
- Aantal hulpverleners toegenomen
o Vb zorgleerkrachten en opvoedingswinkels
▪ Emotionele ondersteuning en ook academisch
- Focus op meten → meten is weten
o Vb kind en gezin, voetballers: 4 evaluatiemomenten per jaar, toetertest in
kleuterklas
o Wanneer is meten van lengte, gewicht,… zinvol?
- Maar is al dit cijfermateriaal wel behulpzaam? Ondersteunt het cijfermateriaal wel de
groei van de kinderen? (Mijlpalen van kinderen)
o Hoe zinvol zijn gedetailleerde normtabellen?
▪ Sommige scholen werken zonder punten, met ABC systemen en in
sommige scholen zijn er gedetailleerde normtabellen (percentage
tegenover de hele klas, 4 lln die tussen 50-60 halen)
▪ Kan zowel positieve als negatieve gevolgen hebben
o Meten is weten, maar niet alle cijfermateriaal is even motiverend en behulpzaam
▪ Leidt tot de vraag: wanneer is meten goed/niet goed?
3
,1.2 Ontwikkelingsmodellen ad infinitum
- Aantal mogelijkheden voor kinderen/jongeren is enorm groot (veel meer vrijheid om keuzes
te maken itv:
o Vrije tijd, hobby
o Studiemogelijkheden
o Beroepsmogelijkheden
- Postmoderne samenleving: koude buffet cultuur: we nemen wat we willen en stellen onze
identiteit samen → er is geen rode draad
- Maar komen deze toegenomen mogelijkheden de groei van kinderen ten goede?
o Enerzijds bevrijdend
o Anderzijds beangstigend: ‘vrijheid is tiranniserend’, keuzestress
▪ Leidt beide tot groei
• Noodzakelijk voor intern kompas (leidraad om keuzes te maken) en
rol van identiteitsontwikkeling
1.3 Over mondigheid, brutaliteit en een toenemende roep om grenzen in de opvoeding
- Leerkrachten over studenten:
o Te veel inspraak en mogelijkheden
▪ Valkuil voor een permissief klimaat
▪ Voedt angst dat jongeren oncontroleerbare projectielen worden
- Hoe trek je grenzen? Wanneer wordt en grens aanvaard en wanneer bots je op verzet als je
een grens trekt?
o Tijd om te slapen: wanneer gaat hij akkoord en wanneer begint hij te brullen
▪ Hangt af van de manier waarop je communiceert en op welke manier je
inspeelt op de vitamines van groei
2. Hoe toont (geknuifte) groei zich? Een toelichting van de opbouw van dit handboek
2.1 Zelf Determinantie theorie als rode draad
- Keuze voor de ZDT: rode draad doorheen het handboek:
o Cumulatief karakter
▪ Puzzelmetafoor
▪ Reeds 4 decennia in ontwikkeling
▪ Spaarzaam
o Heldere mensvisie
▪ Groeigericht mensbeeld (iedereen heeft het potentieel om te groeien en het
zit in ons ingebed om ons te ontwikkelen en verder te groeien)
o Aanknopingspunt praktijk
▪ Kan brede waaier aan fenomenen verklaren en voorspellen
▪ Inspiratiebron voor dagelijkse werking
4
, ▪ Praktijkaanbevelingen achteraan ieder hoofdstuk
3. Meerwaarde van het handboek
- Cursus bouwt verder op ontwikkelingspsychologie, maar hoe?
Ontwikkelingspychologie HOPT
Inzicht verwerven in klassieke Inzicht verwerven in meer recente en
ontwikkelingstheorieën hedendaagse ontwikkelingstheorieën (maar
daarom zijn oudere theorieën niet verloren vb
operante theorie om rol van beloningen te
begrijpen)
Leeftijdsgebonden presentatie Thema gebonden presentatie
Theoretisch Theoretisch en empirisch
Tabellen en resultaten interpreteren,
statistische technieken en designs leren kennen
Bespreking grote intra-individuele ontwikkeling: Bespreking voedingsbodem van
fysiek, cognitief, sociaal en emotioneel ontwikkelingslijnen
Geen bespreking van eigen werk Wel bespreking van eigen werk
- Verband tussen HOPT en andere vakken
o Filosofie, ethiek en moraalwetenschappen: wat is moraliteit en wat is de impact van
de postmoderne samenleving op de identiteitsontwikkeling?
o Statistiek: leren lezen van tabellen, correlaties als een indicatie van
rangordestabiliteit
o Sociale psychologie: op welke manier oefent de omgeving een invloed uit op de
ontwikkeling van kinderen
o Persoonlijkheidspsychologie: in welke mate is er een samenhang tussen PH en
identiteitsontwikkeling en ontlokken kinderen met moeilijk temperament andere
opvoeding?
5
,Hoofdstuk 1: Een stevig theoretisch fundament: over de vitamines
voor groei
1. Psychologische basisbehoeftes: het hart van ZDT
- Autonomie: psychologische keuzevrijheid; zichzelf kunnen zijn; vrijwillige handelen, denken
en voelen
- (Relationele) verbondenheid: warme en hechte band met anderen, voor anderen zorg
dragen en geliefd zijn
- Competentie: effectiviteit, succesvolheid, gevoel bekwaam te zijn en gewenste doelen te
bereiken en eigen vaardigheden te ontplooien
- Zeer veel empirische evidentie
o ABC van groei en welbevinden: Autonomie, verBondenheid en Competentie
- Behoeftebevrediging draagt bij tot
o Persoonlijk welbevinden
o Energie en veerkracht
o Beter cognitief functioneren
o Prosociaal functioneren
▪ Zowel intra als interpersoonlijk
- Vastgesteld
o Met zelfrapportage en beoordeling door externen
o Correlationeel en experimenteel
onderzoek
▪ Correlationeel onderzoek:
behoeftebevrediging bij Chinese
Studenten:
• Alle condities dragen + bij
aan psychologisch
welbevinden en vitaliteit
en negatief aan depressieve symptomen
• Geen sterretjes: niet significant
• Conditie Autonomie, verbondenheid en competitie
• GEEN causale verbanden
▪ Experimenteel onderzoek: autonomie
in fitnesszaal (wel causaal)
• Twee condities
o De helft van de fietsers kregen een autonomie
ondersteunende taak
o De andere helft: priming van autonomie frustratie
• Sentence-scrambling task: woorden waarmee ze een zin moeten
vormen
o Autonomie ondersteunend: zinnen bevatte woorden zoals
autonomie en vrije keuze
o Frustrerende conditie: woorden zoals moeten, verplichten,…
6
, • 20 minuten fietsen +
vrijetijdsperiode
• Nameting: hoe lang
blijven mensen
fietsen in hun vrije
tijd (in welke mate
vonden ze het leuk)
• Condities:
onafhankelijk
• Fietstijd en belasting:
afhankelijk
• Resultaten:
o Frustratie conditie: fietsen minder lang en vinden het lastiger
o Ondersteunende conditie: fietsen langer en ervaren het
minder lastig
- Vitamines in tijden van Corona: vragenlijsten dagelijks afnemen bij grote groep mensen in
Vlaanderen gedurende de eerste 60 dagen, starten na de dag waarop de regering de eerste
maatregelen aankondigde
o Waren er opvallende fluctuaties aan de ABC behoeften
▪ Waren die fluctuaties hetzelfde voor verschillende leeftijdsgroepen,
mannen/vrouwen, mensen met/zonder partner
o Resultaten:
▪ Verbondenheid: veel daling (al bij het begin)
• Gevoel dat verbondenheid gefrustreerd was
• Na toelating van contact tijdelijke verbetering
▪ Autonomie: eerst blijft autonomie gewoon, na verloop van tijd neemt het
heel hard af
▪ Leeftijdsverschillen:
• Verbondenheid: het meest verbonden 55 plussers, minst 18 jarigen
(jongeren fluctueren ook heel sterk ipv 55 plussers)
▪ Geslachtsverschillen: minder duidelijk
• Verbondenheid: minder toe te schrijven aan geslacht
• Autonomie: mannen meer autonomie
• Competentie: mannen ervaarden meer competentie dan vrouwen
(mannen fluctueren meer afhankelijk van maatregelen)
▪ Partner verschillen:
• Verbondenheid: met partner meer verbonden
2. Karakterisering van de psychologische basisbehoeftes
2.1 Wat de ZDT-behoeftes wel zijn
- Psychologisch veeleer dan fysiek
- Inherent veeleer dan verworven (iedereen heeft inherent nood aan die theorieën)
- Universeel veeleer dan cultuurspecifiek
7
, - Fundamenteel veeleer dan triviaal
- Behoeftes = inherente psychologische vereisten (‘necessity’)
o Het is fundamenteel, een vereiste voor ons welzijn
- Behoeftebevrediging = katalysator van groei en hofleverancier van energie
2.2 Wat de ZDT-behoeftes niet zijn
- Personen die weinig belang hechten aan verbondenheid
- Personen met een sterk verlangen naar autonomie
- Dispositionele motievenperspectief: 3 kenmerken (macht, prestatiebehoefte en affiliatie)
o Stelt enkele basismotieven naar voor
- Onderzoek naar ZDT en DMP
o Onafhankelijke
(behoeftebevrediging en
behoeftesterkte) en
afhankelijke variabele
(welzijn)
- Empirische evidentie?
o Enige evidentie voor
interactie-effecten
o Kanttekeningen:
▪ Vaak gradatieverschil (links) veeleer dan zwarte-wit zaak (rechtse grafiek)
▪ Moderatie beperkt tot domeinspecifieke uitkomsten
▪ Moderatie beperkt tot impliciete metingen van behoeftesterkte <->
expliciete metingen
o Rechtse grafiek: problematisch voor de ZDT
▪ Geen stijgende lijn (hoofdeffect) bij grijze lijn rechts: of ze nu lage of hoge
behoeftebevrediging ervaren, het heeft geen effect op het welzijn
- Meer onderzoek nodig, maar universaliteitsclaim lijkt stand te houden
8
,3. Universele vitamines voor groei en levensgeluk
- Haalt iedereen op dagelijkse basis voordeel uit de bevrediging ervan of zijn effecten
afhankelijk van…?
o Cultuur/setting waarin je leeft
o De dag van de week
o Leeftijd?
3.1 De cultuur/setting
- Illustratie: De rol van psychologische
behoeftebevrediging in China, Peru, US, België
- Er bestaan interindividuele verschillen in de mate waarin
mensen (collectivistisch/individualistisch cultuur)
o Verlangen naar deze behoeftes
o Deze behoeftes waarderen
- Hoe meer we die ervaren: hoe meer welbevinden
(universele geldigheid)
- Spelen deze metingen van behoeftesterkte een modererende rol?
o Vraag naar interactie-effecten
o Geen evidentie voor een interactie in deze data!
- Illustratie: Autonomie in de gevangenis (op zoek naar een context die per definitie heel
frustrerend is op vlak van autonomie)
o Correlatie Autonomie bevrediging → welbevinden: 0.30
o Men keek ook naar interactie: niet gevonden
- Preliminaire evidentie voor uitbreiding van de criteria
3.2 De dag van de week
- Illustratie: De ene dag is de andere dag niet
o Meer behoeftebevrediging in weekend dan
in de week, waarom?
▪ Meer veplichtingen in de week,
eigen tijd bepalen in het weekend
▪ We kunnen omgaan met wie we willen omgaan
• Autonomie en verbondenheid verklaren voornl het effect
▪ Meer vitaliteit ervaren in het weekend
• Gemedieerd (verklaart) door autonomie en verbondenheid
▪ Anticipatie op weekend heeft al een effect en anticipatie op de week die
komt doet het dalen
o Meer vitaliteit in het weekend (Stefan en Cyprian)
▪ Dagelijkse schommelingen in autonomie, verbondenheid, competentie
▪ Verschillen binnen persoonvariabiliteit en tussen persoonvariabiliteit
9
, ▪ Mensen verschillen in mate van ABC
• Binnen personen zijn er ook grote verschillen van dag tot dag
o Grotere variabiliteit dan men dacht (belnagrijke
kanttekening!)
3.3 Je leeftijd?
- Illustratie: Van piepjong tot stokoud: het belang van behoeftebevrediging gedurende de
gehele levensloop; behoeftebevrediging bij senioren
o Ego integriteit o Wanhoop
▪ Harmonie ▪ Verbittering
▪ Aanvaarding van ▪ Ontgoocheling
mislukkingen en ▪ Innerlijke rust
realisaties ▪ “Time is running out”
▪ Innerlijke rust
(voldoening)
- Geaccumuleerde behoeftebevrediging: opstapeling van alle behoeftes: sterk voorspellend
voor de tegenpolen van Erikson (hoe meer behoeftebevrediging, hoe meer ego-integriteit)
- Behoeftebevrediging: motor van dagelijks levensgeluk
- Er zit geen vervaldatum op
- Iedereen, los van culturele bagage, is gebaat met behoeftebevrediging
4. Over behoeftefrustratie, probleemgedrag en pathologisch functioneren
- Behoeftebevrediging: fungeert als een vitamine of voedingsstof voor groei
o Haalt het beste uit mensen
- Behoeftefrustratie: fungeert als vergif en kan bepaalde kwetsbaarheden en defensief
functioneren doen ontwaken
- Behoeftefrustratie is meer dan de afwezigheid van behoeftebevrediging (deprivatie); het
houdt een actief dwarsbomen of beknotten van behoeftes in
o Vb: zich uitgesloten voelen vs geen warmte ervaren
10
