Epitheel:
1) Bespreek de opbouw van een epitheelcel. Bespreek de
verschillende celdomeinen en de betrokken specialisaties.
Keratine-eiwit:
Epitheelcellen produceren keratine-eiwitten. Verschillende type van keratine-eiwitten
zullen in verschillende epitheeltype voorkomen.
Keratine-eiwitten vormen intermediaire filamenten hierdoor bepalen ze het grootste
deel van de morfologie van het cytoskelet en kunnen ze verenigen tot tonofilament
bundels (= bundels van keratinefilamenten, stevigheid).
- Bij een pathologie waar een tumor aanwezig is kan je door middel van de
aanwezigheid van keratine zien of de tumor afkomstig is van epitheelcellen.
De functies van keratine-eiwitten zijn de keratinisering en verhoorning.
Celdomeinen en celdomeinspecialisaties
Elke cel heeft een polariteit waarbij verschillende domeinen functioneel verschillend
zijn.
a) Bij de apicale kant van een cel vinden we verschillende eiwitten terug die
belangrijk zijn voor de uitwisseling van molecule, water, … .
b) Aan de basale kant van een cel is de kant die gericht is naar een grenslaag die
tussen de epitheelcellen en het onderliggende bindweefsel een grens vormt.
c) Aan de laterale kant van een cel zien we dat epitheelcellen nauw met elkaar
verbinden zijn door verschillende celverbindingen = celjuncties.
Apicale kant:
- Microvilli
Het zijn korte uitsteeksels van de cel waardoor het celoppervlak vergroot. Ze komen
voor op plaatsen waar een groot celoppervlak belangrijk is zoals op plaatsen van
absorptie en reabsorptie zoals darmepitheel en niertubuli.
Elke microvillus heeft een binnenste gedeelte van actine-filamenten die reiken tot in
het cytoplasma van de cel om in het terminale web verankerd te worden. Dit web zit
verankerd in de zonula adhaerens. Hierdoor zullen de microvilli gestabiliseerd
worden en kunnen ageren als een geheel.
Aan het oppervlak zijn microvilli bedekt met een glycocalyx.
,Stereocilia zijn een bijzondere variant van microvilli. Deze zijn langer en vertakt met
verschillende functies maar ze zijn niet beweeglijk. Ze worden minder ondersteund
door actine waardoor ze dus minder stabiel zijn. Vb. transductie van geluid
- Cilia/trilharen
Cilia of trilharen zijn langgerekte uitstulpingen van het oppervlak van epitheelcellen,
ze helpen met de luminale inhoud op ene gecoördineerde manier over het oppervlak
te bewegen.
Vb. cilia van respiratoir epitheel – deze helpen om mucus waarin stofdeeltjes zitten in
de richting van de mondholte te bewegen.
In een dwarse doorsnede van een cilium is goed te zien dat microtubuli nauwkeurig
georganiseerd zijn. Deze organisatie (axonema) is samengesteld uit een centrale
unit van 2 volledige microtubuli waarrond 9 doubletten van microtubuli georganiseerd
zijn die elk een volledige en een onvolledige microtubulus bezitten.
Dyeïne = om cilia te laten bewegen
Nexine = bindt doubletten aan elkaar
= tripletstructuur
- Flagellen
Deze vind je enkel bij spermacellen. Ze zijn ontwerpen om de hele cel te laten
bewegen door een vloeistof. De axonema structuur is gelijk aan deze van cilia maar
het voortbewegingspatroon is verschillend.
Basale kant:
- Een lamina basalis (collageen, lamininen, glycoproteïnen en proteoglycanen)
= eiwitten gesecreteerd door de epitheelcellen
o Lamina densa
o Lamina lucida
- Lamina reticularis (dunne collageenvezels – type III = reticulaire vezels) =
collageen type III vezels worden geproduceerd door de bindweefselcellen
De lamina reticularis en lamina basalis worden aan elkaar gehecht door middel van
verankerende fibrillen type VII collageen.
Naast de hechtende functie van de lamina basalis zal deze ook een regulerende
functie hebben naar celdelingsactiviteit en celdifferentiatie door mogelijke binding van
groeifactoren.
De epitheelcellen zelf zijn vastgehecht aan de lamina basalis door
hemidesmosomen.
,Laterale kant
Occludensverbinding = afsluiting van intercellulaire ruimte
- Zonula occludens = tight junction
- Geen paracellulair transport mogelijk
- Hechten van twee membranen aan elkaar door middel van occludine,
claudine, ZO1, ZO2 en ZO3 – eiwitten
Adhaerensverbinding = aanhechting
- Zonula adhaerens = actine filamenten worden aangehecht voor de
bandvorming, kunnen ook buigingen induceren
- Macula adhaerens = desmosomen
o CAMs binden de intercellulaire ruimte aan elkaar
o Ter hoogte van het ctyoplasma van naastliggende cellen vind je
hechtingsplaten (plaques) die verbonden zijn met de keratinefilamenten
Nexusverbinding = communicatie
2) Bespreek meerlagig verhoornd plaveiselepitheel op LM
en EM niveau
Bij meerlagige epithelen zal de vorm van de laag die meest aan het oppervlak ligt de
naam bepalen, in dit geval zal de laag die in contact komt met het lumen bestaan uit
plaveisel cellen (de kernen zijn afgeplat met de langste as evenwijdig aan het
oppervlak).
1) Stratum basale
Laag van epitheelcellen dat rust op de lamina basalis + hier zitten ook stamcellen die
kunnen delen en de bovenste lagen cellen doen opschuiven naar boven –
vernieuwing van epitheel
2) Stratum spinosum
Keratinefilamenten bundelen tot tonofibrillen = uitsteeksels van cellen, andere cellen
hebben contact met deze uitsteeksels en vormen zo desmosomen. De cellen zijn in
deze laag zeer stevig met elkaar verbonden.
De intercellulaire ruimten die aanwezig zijn spelen een grote rol bij de diffusie.
LM: Met de lichtmicroscopische microscoop lijkt het alsof de cellen stekels hebben dit
komt doordat de cellen krimpen tijdens de preparatie.
3) Stratum granulosum
Hier zitten epitheelcellen die granulen bevatten met een lipidenrijke inhoud (=
membrane-coating granules = odland bodies dit zie je op EM). Wanneer deze
lipidenrijke inhoud via exocytose in de intercellulaire ruimten terecht komt zal er een
, waterafstotende laag gevormd worden waardoor voedingsstoffen de bovenliggende
cellagen niet meer kunnen bereiken en deze cellen zullen afsterven.
Een andere naam voor verhoornde cellen = corneocyten.
Keratohyaliene korrels = korrels bevatten filaggrine (eiwit) dat tussenkomt bij de
aggregatie van tonofilamenten en het houdt water vast (zorgt er dus voor dat keratine
beter aan elkaar gaat hechten).
4) Stratum lucidum
Zal je niet altijd zien, het is lichter van kleur doordat je een andere eiwitsamenstelling
zal hebben.
5) Stratum corneum
De dode cellen. In de keratinocyten zelf zullen er eiwitten aan het membraan hechten
waardoor water en voedingsstoffen niet meer door kunnen door een barrière die
werd gevormd = cornified envelope.
EM: er zijn geen andere celorganellen te zien buiten de desmosomen.
3) Bespreek de opbouw van een meerlagig onverhoornd
plaveiselepitheel en geef de verschillen met een verhoornd
meerlagig plaveiselepitheel.
Verhoornd Onverhoornd
Strata 1) stratum basale 1) stratum basale
2) stratum spinosum 2) stratum spinosum
3) stratum granulosum 3) stratum superficiale
4) stratum lucidum
5) stratum corneum
Stratum basale Een laag kubische cellen zijn vastgehecht via
hemidesmosomen aan de lamina basalis. In deze laag
zitten stamcellen die constant delen en de
oppervlakkige cellagen naar boven duwen waardoor
er een vernieuwing van epitheel plaatsvindt.
De cellen worden meer plaveiselvormig naarmate ze
het oppervlak naderen.
Stratum spinosum De verschillende cellagen van meerlagige epithelen
zitten stevig vast aan elkaar via desmosomen – de
samengebundelde keratinefilamenten (tonofibrillen)
maken contact met de desmosomen.
Door de aanwezigheid van keratinefilamenten worden
het keratinocyten genoemd.
1) Bespreek de opbouw van een epitheelcel. Bespreek de
verschillende celdomeinen en de betrokken specialisaties.
Keratine-eiwit:
Epitheelcellen produceren keratine-eiwitten. Verschillende type van keratine-eiwitten
zullen in verschillende epitheeltype voorkomen.
Keratine-eiwitten vormen intermediaire filamenten hierdoor bepalen ze het grootste
deel van de morfologie van het cytoskelet en kunnen ze verenigen tot tonofilament
bundels (= bundels van keratinefilamenten, stevigheid).
- Bij een pathologie waar een tumor aanwezig is kan je door middel van de
aanwezigheid van keratine zien of de tumor afkomstig is van epitheelcellen.
De functies van keratine-eiwitten zijn de keratinisering en verhoorning.
Celdomeinen en celdomeinspecialisaties
Elke cel heeft een polariteit waarbij verschillende domeinen functioneel verschillend
zijn.
a) Bij de apicale kant van een cel vinden we verschillende eiwitten terug die
belangrijk zijn voor de uitwisseling van molecule, water, … .
b) Aan de basale kant van een cel is de kant die gericht is naar een grenslaag die
tussen de epitheelcellen en het onderliggende bindweefsel een grens vormt.
c) Aan de laterale kant van een cel zien we dat epitheelcellen nauw met elkaar
verbinden zijn door verschillende celverbindingen = celjuncties.
Apicale kant:
- Microvilli
Het zijn korte uitsteeksels van de cel waardoor het celoppervlak vergroot. Ze komen
voor op plaatsen waar een groot celoppervlak belangrijk is zoals op plaatsen van
absorptie en reabsorptie zoals darmepitheel en niertubuli.
Elke microvillus heeft een binnenste gedeelte van actine-filamenten die reiken tot in
het cytoplasma van de cel om in het terminale web verankerd te worden. Dit web zit
verankerd in de zonula adhaerens. Hierdoor zullen de microvilli gestabiliseerd
worden en kunnen ageren als een geheel.
Aan het oppervlak zijn microvilli bedekt met een glycocalyx.
,Stereocilia zijn een bijzondere variant van microvilli. Deze zijn langer en vertakt met
verschillende functies maar ze zijn niet beweeglijk. Ze worden minder ondersteund
door actine waardoor ze dus minder stabiel zijn. Vb. transductie van geluid
- Cilia/trilharen
Cilia of trilharen zijn langgerekte uitstulpingen van het oppervlak van epitheelcellen,
ze helpen met de luminale inhoud op ene gecoördineerde manier over het oppervlak
te bewegen.
Vb. cilia van respiratoir epitheel – deze helpen om mucus waarin stofdeeltjes zitten in
de richting van de mondholte te bewegen.
In een dwarse doorsnede van een cilium is goed te zien dat microtubuli nauwkeurig
georganiseerd zijn. Deze organisatie (axonema) is samengesteld uit een centrale
unit van 2 volledige microtubuli waarrond 9 doubletten van microtubuli georganiseerd
zijn die elk een volledige en een onvolledige microtubulus bezitten.
Dyeïne = om cilia te laten bewegen
Nexine = bindt doubletten aan elkaar
= tripletstructuur
- Flagellen
Deze vind je enkel bij spermacellen. Ze zijn ontwerpen om de hele cel te laten
bewegen door een vloeistof. De axonema structuur is gelijk aan deze van cilia maar
het voortbewegingspatroon is verschillend.
Basale kant:
- Een lamina basalis (collageen, lamininen, glycoproteïnen en proteoglycanen)
= eiwitten gesecreteerd door de epitheelcellen
o Lamina densa
o Lamina lucida
- Lamina reticularis (dunne collageenvezels – type III = reticulaire vezels) =
collageen type III vezels worden geproduceerd door de bindweefselcellen
De lamina reticularis en lamina basalis worden aan elkaar gehecht door middel van
verankerende fibrillen type VII collageen.
Naast de hechtende functie van de lamina basalis zal deze ook een regulerende
functie hebben naar celdelingsactiviteit en celdifferentiatie door mogelijke binding van
groeifactoren.
De epitheelcellen zelf zijn vastgehecht aan de lamina basalis door
hemidesmosomen.
,Laterale kant
Occludensverbinding = afsluiting van intercellulaire ruimte
- Zonula occludens = tight junction
- Geen paracellulair transport mogelijk
- Hechten van twee membranen aan elkaar door middel van occludine,
claudine, ZO1, ZO2 en ZO3 – eiwitten
Adhaerensverbinding = aanhechting
- Zonula adhaerens = actine filamenten worden aangehecht voor de
bandvorming, kunnen ook buigingen induceren
- Macula adhaerens = desmosomen
o CAMs binden de intercellulaire ruimte aan elkaar
o Ter hoogte van het ctyoplasma van naastliggende cellen vind je
hechtingsplaten (plaques) die verbonden zijn met de keratinefilamenten
Nexusverbinding = communicatie
2) Bespreek meerlagig verhoornd plaveiselepitheel op LM
en EM niveau
Bij meerlagige epithelen zal de vorm van de laag die meest aan het oppervlak ligt de
naam bepalen, in dit geval zal de laag die in contact komt met het lumen bestaan uit
plaveisel cellen (de kernen zijn afgeplat met de langste as evenwijdig aan het
oppervlak).
1) Stratum basale
Laag van epitheelcellen dat rust op de lamina basalis + hier zitten ook stamcellen die
kunnen delen en de bovenste lagen cellen doen opschuiven naar boven –
vernieuwing van epitheel
2) Stratum spinosum
Keratinefilamenten bundelen tot tonofibrillen = uitsteeksels van cellen, andere cellen
hebben contact met deze uitsteeksels en vormen zo desmosomen. De cellen zijn in
deze laag zeer stevig met elkaar verbonden.
De intercellulaire ruimten die aanwezig zijn spelen een grote rol bij de diffusie.
LM: Met de lichtmicroscopische microscoop lijkt het alsof de cellen stekels hebben dit
komt doordat de cellen krimpen tijdens de preparatie.
3) Stratum granulosum
Hier zitten epitheelcellen die granulen bevatten met een lipidenrijke inhoud (=
membrane-coating granules = odland bodies dit zie je op EM). Wanneer deze
lipidenrijke inhoud via exocytose in de intercellulaire ruimten terecht komt zal er een
, waterafstotende laag gevormd worden waardoor voedingsstoffen de bovenliggende
cellagen niet meer kunnen bereiken en deze cellen zullen afsterven.
Een andere naam voor verhoornde cellen = corneocyten.
Keratohyaliene korrels = korrels bevatten filaggrine (eiwit) dat tussenkomt bij de
aggregatie van tonofilamenten en het houdt water vast (zorgt er dus voor dat keratine
beter aan elkaar gaat hechten).
4) Stratum lucidum
Zal je niet altijd zien, het is lichter van kleur doordat je een andere eiwitsamenstelling
zal hebben.
5) Stratum corneum
De dode cellen. In de keratinocyten zelf zullen er eiwitten aan het membraan hechten
waardoor water en voedingsstoffen niet meer door kunnen door een barrière die
werd gevormd = cornified envelope.
EM: er zijn geen andere celorganellen te zien buiten de desmosomen.
3) Bespreek de opbouw van een meerlagig onverhoornd
plaveiselepitheel en geef de verschillen met een verhoornd
meerlagig plaveiselepitheel.
Verhoornd Onverhoornd
Strata 1) stratum basale 1) stratum basale
2) stratum spinosum 2) stratum spinosum
3) stratum granulosum 3) stratum superficiale
4) stratum lucidum
5) stratum corneum
Stratum basale Een laag kubische cellen zijn vastgehecht via
hemidesmosomen aan de lamina basalis. In deze laag
zitten stamcellen die constant delen en de
oppervlakkige cellagen naar boven duwen waardoor
er een vernieuwing van epitheel plaatsvindt.
De cellen worden meer plaveiselvormig naarmate ze
het oppervlak naderen.
Stratum spinosum De verschillende cellagen van meerlagige epithelen
zitten stevig vast aan elkaar via desmosomen – de
samengebundelde keratinefilamenten (tonofibrillen)
maken contact met de desmosomen.
Door de aanwezigheid van keratinefilamenten worden
het keratinocyten genoemd.
