Vlaams energie- en milieurecht complete lesnotities

VLAAMS ENERGIE- EN
MILIEURECHT




2024 - 25
BRAM DELVAUX

,VLAAMS MILIEU- EN ENERGIERECHT
Inhoudsopgave
DEEL I: Inleiding............................................................................................................................................. 4
1. Grondwet en bevoegdheidsverdeling...............................................................................................................4
Algemene beleidsdoelstellingen en grondrechten...........................................................................................4
Bevoegdheidsverdeling.....................................................................................................................................4
2. Federaal milieurecht.........................................................................................................................................5
3. Selectie uit het Decreet algemene bepalingen milieubeleid (DABM)...............................................................6
Titel I: Doelstellingen en beginselen.................................................................................................................6
Titel II.................................................................................................................................................................6
Titel III................................................................................................................................................................8
Titel IV !...........................................................................................................................................................10
Titel X...............................................................................................................................................................13
Titel XI..............................................................................................................................................................13
Titel XV.............................................................................................................................................................13
Titel VI: Toezicht, handhaving en veiligheidsmaatregelen.............................................................................15

DEEL II: het bodemdecreet........................................................................................................................... 15
Hoe is de bodemwetgeving georganiseerd?.......................................................................................................16
Doelstellingen van het bodemdecreet................................................................................................................16
Identificatie en inventarisatie van gronden........................................................................................................16
Soorten bodemverontreiniging...........................................................................................................................16
Nieuwe bodemverontreiniging...........................................................................................................................17
Historische bodemverontreiniging......................................................................................................................18
Gemengde bodemverontreiniging......................................................................................................................19
Vermengde bodemverontreiniging.....................................................................................................................19
Specifieke regeling voor vermengde bodemverontreiniging..........................................................................20
Oriënterend bodemonderzoek............................................................................................................................20
Wanneer een oriënterend bodemonderzoek opmaken?...............................................................................20
Beschrijvend bodemonderzoek en Bodemsaneringsproject...............................................................................21
Overdracht van niet-risicogronden.....................................................................................................................21
Overdracht van risicogronden.............................................................................................................................21
Wat bij bodemverontreiniging?......................................................................................................................21
Schadegeval........................................................................................................................................................22
Het decreet van 30 maart 2007 betreffende de Brownfieldconvenanten..........................................................22

DEEL III: Inleiding Ruimtelijke Ordening Vlaams Gewest...............................................................................22
Waarom de nood aan ruimtelijke ordening?......................................................................................................22
De ruimtelijke planning vandaag........................................................................................................................23


1

, Hoe komen de ruimtelijke plannen tot stand?....................................................................................................23
Evolutie Vlaamse wetgeving Ruimtelijke Ordening en Stedenbouw?................................................................24
Indeling Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening...................................................................................................25
Gewestplannen...................................................................................................................................................25
De bestemmingsvoorschriften van de gewestplannen.......................................................................................26
Woongebieden................................................................................................................................................26
industriegebieden...........................................................................................................................................27
Ruimtelijke structuurplannen..............................................................................................................................27
Ruimtelijke beleidsplannen.................................................................................................................................28
Ruimtelijke uitvoeringsplannen..........................................................................................................................29
Stedenbouwkundige voorschriften in een RUP..............................................................................................32
Stedenbouwkundige verordeningen...................................................................................................................33
Planschadevergoeding........................................................................................................................................33
Planbatenheffing.................................................................................................................................................34
Voorkooprecht....................................................................................................................................................34

DEEl IV: Energiemarkt en actoren................................................................................................................. 35
Elektriciteit......................................................................................................................................................35
Gas...................................................................................................................................................................36
Bevoegheidsverdeling.........................................................................................................................................36
België onder de loep............................................................................................................................................37
Intermezzo...........................................................................................................................................................39
Vlaamse wetgeving elektriciteit- en aardgasafname.........................................................................................40
Marktaandeel leveranciers – elektriciteit 2004..............................................................................................42
Marktaandeel leveranciers – elektriciteit 30.06.2024....................................................................................42
Soorten netten/lijnen in Vlaanderen..............................................................................................................43
Begrip ‘eigen site’............................................................................................................................................43
Toepassing huidig wetgevend kader op een directe lijn.................................................................................44
Wijzigingen wetgevend kader - directe lijnen.................................................................................................45
Vlaamse wetgeving elektriciteit......................................................................................................................45
Bijkomende relevante wetgeving....................................................................................................................50
Intelligente netten (smart grids) en slimme decentrale energievoorziening in Vlaanderen..........................51
Waalse wetgeving elektriciteit...........................................................................................................................51
Brusselse wetgeving elektriciteit.........................................................................................................................51
Vlaamse wetgeving gas en evoluties..................................................................................................................51
Decreet warmtenetten........................................................................................................................................52
Warmtenetten Vlaanderen.............................................................................................................................53
Andere energietechnologieën: Offshore windenergie........................................................................................53
nieuw juridisch kader......................................................................................................................................56

DEEL V: Inleiding omgevingsvergunning Vlaams Gewest...............................................................................57
Naar een geïntegreerde vergunningsprocedure.................................................................................................57
Verwezenlijkingen van het OVD en DCP.............................................................................................................58
Belangrijkste rechtsbronnen...............................................................................................................................58
Begrip ‘omgevingsvergunning’...........................................................................................................................58

2

, Het OVD is een proceduredecreet.......................................................................................................................60
De vergunningsprocedure in eerste aanleg........................................................................................................60
Procedure : keuze van procedure...................................................................................................................60
Bevoegde overheid..........................................................................................................................................62
De projectvergadering.....................................................................................................................................63
Aanvraag..........................................................................................................................................................63
Volledigheids- en ontvankelijkheidsonderzoek..............................................................................................63
het openbaar onderzoek.................................................................................................................................63
AdviezeN..........................................................................................................................................................64
Incidenten........................................................................................................................................................65
De beslissing....................................................................................................................................................65
Het administratief beroep...................................................................................................................................66
Het jurisdictioneel beroep...................................................................................................................................67
Het verval van de omgevingsvergunning............................................................................................................67

Verwacht niet dat we artikels kunnen opsommen => geen wetten meenemen en de artikels niet kennen




3

,MILIEURECHT
DEEL I: INLEIDING
1. GRONDWET EN BEVOEGDHEIDSVERDELING


ALGEMENE BELEIDSDOELSTELLINGEN EN GRONDRECHTEN

Titel Ibis Gw: Algemene beleidsdoelstellingen van het Federale België̈, de Gemeenschappen en de Gewesten
- Art. 7bis
“Bij de uitoefening van hun respectieve bevoegdheden streven de federale Staat, de gemeenschappen
en de gewesten de doelstellingen na van een duurzame ontwikkeling in haar sociale, economische en
milieu- gebonden aspecten, rekening houdend met de solidariteit tussen de generaties.”
 ! duurzaamheid = recent begrip in de grondwet
 Sociaal, eco en milieugebonden niveau
 Geen afdwingbaar individueel recht, maar een algemene beleidsdoelstelling => je kan geen
rechtsherstel voor schending v recht halen bij de rechter
=>bij het nemen van maatregelen moet hier rekening mee gehouden worden
 Is een middelenverbintenis voor de overheid => ruime appreciatiemarge mbt toep vd bepaling
- Geen rechtstreekse toetsing ad bepaling (maar wel rekening houden bij toetsing ad andere GW art. –
Arrest GwH 18 mei 2011)


Titel II Gw: De Belgen en hun rechten
- Art. 23 Gw.:
“Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden. (...) Die rechten omvatten inzonderheid: (...)
4° het recht op de bescherming van een gezond leefmilieu; (...).”
 Sinds 1994
 Onderdeel v eco, sociale en culturele rechten
 Gezond leefmilieu is een begrip met een ruime draagwijdte
 K geen subjectief recht uitgeput w => geen directe werking voor particulieren, noch tav overheid,
noch tav mede burgers
 (Arrest 14 sept 2006 GwH) Standstillverplichting: geen afbreuk aan bestaande niveau
Rechtsnormen die elkaar opvolgen in de tijd, als aanzienlijke daling niveau van bescherming
zonder reden van algemeen belang => schending


BEVOEGDHEIDSVERDELING

Gewesten bevoegd voor
- Grondgebonden materies (landbouw, milieu, waterwegen, dierenbescherming, ruimtelijke ordening,
…)
- Persoonsgebonden materies
- + k ivm bevoegdheden fiscaal beleid uitstippelen (belastingen, …)
Federale overheid heeft aantal toegewezen bevoegdheden en de residuaire bevoegdheden


- Leefmilieu
 Op basis v art. 6, § 1, II BWHI principieel gewestelijke bevoegdheid:
o Bescherming leefmilieu (bodem, ondergrond, water & lucht) tegen verontreiniging en
aantasting & bescherming tegen geluidshinder
o Afvalstoffenbeleid (alle afval, behalve radioactief)
o Politie van gevaarlijke, ongezonde en hinderlijke bedrijven



4

, ->gewesten m preventief en curatief bevoegd zijn (vb vergunningen, veiligheidsmaatregelen
treffen bij gevaar voor milieu of omgeving)
o Waterproductie-envoorziening,incl.grote waterbouwkundige werken.
o Grondwaterbeheer.
 Federaal:
o Productnormen
o Bescherming tegen ioniserende stralingen, incl. radioactief afval
o Voedselveiligheid
 Bevoegdheden in relevante beleidsdomeinen, bv. civiele bescherming, ... -> k impact hebben op
leefmilieu
 Voorbeeld verdeling gemeenschappen en federaal: Afvalstoffenbeleid
o Gewesten bevoegd voor afvalstoffenbeleid en in- en uitvoer afvalstoffen – sinds 6e SHV ook
bevoegd voor doorvoer (<-> voorheen federaal), m.u.v. radioactief
o Maar, bijvoorbeeld Verordening nr. 1013/2006, art 53, “ (...) Elke lidstaat wijst slechts één
bevoegde autoriteit van doorvoer aan.”
 Nood aan samenwerkingsakkoord aanduiding Algemene controlebevoegdheden
federale OH
 Federale regels douane en politie


2. FEDERAAL MILIEURECHT

- Productnormen
 Wet van 21 december 1998
o Leefmilieu en de volksgezondheid beschermen tegen de schadelijke
o Effecten van bepaalde producten
o Uitvoering verzekeren van Europese regelgeving
o Werknemers beschermen tegen schadelijke effecten of risico’s van stoffen of mengsels
o = kaderwet met doel versnippering tegen te gaan
- Art 4 – Producer responsibility – de fabricage, gebruik en de verwijdering mogen de volksgezondheid
niet aantasten en zo weinig mogelijk bijdragen aan de toename van schadelijke afvalstoffen
= als je product op de markt wil introduceren, moet producent aan een reeks verplichtingen voldoen
- Machtiging gegeven door Eur Commissie aan de federale regering (verbieden/toelating vereisen om
producten op de markt te brengen, verpakking regelen, herbruikbaarheid, etc.)
 Bijzondere bepalingen
o Stoffen, mengsels en voorwerpen zoals bv.
 REACH –verordening sinds 1 juni 2008
 Gewasbeschermingsmiddelen en biociden
 Verbod om producten op de markt te brengen met
 Verpakkingen die niet-herbruikbaar zijn of niet-vatbaar zijn voor een nuttige toepassing
 Voorwaarden waaraan verpakkingen moeten voldoen,
 Voorschriften waaraan energie gerelateerde producten moeten voldoen
 Etc.




5

, 3. SELECTIE UIT HET DECREET ALGEMENE BEPALINGEN MILIEUBELEID (DABM)


TITEL I: DOELSTELLINGEN EN BEGINSELEN

- Ten behoeve van huidige en toekomstige generaties
 Beheer van het milieu door de duurzame aanwending van grondstoffen en natuur
 Bescherming van mens en milieu tegen verontreiniging en onttrekking
 Natuurbehoud en bevordering van de biologische en landschappelijke diversiteit
- Streven naar hoog beschermingsniveau
 Beginselen: voorzorg, preventief handelen, milieuaantastingen bij voorrang aan de bron
bestrijden, standstill, vervuiler betaalt
- Integratiebeginsel
 Doelstellingen en beginselen integreren in Vlaams beleid op andere gebieden
- Intrede v duurzaamheidsidee
 Voorzorg: op basis van sterke aanwijzingen, zonder wetenschappelijke consensus, verwacht men
van de overheid dat ze maatregelen zal nemen om tegen te gaan
 Preventief: voorkomen is beter dan herstellen
 Standstill: toestand mag niet verslechteren


TITEL II

- Milieuplanning
 Geheel van activiteiten die erop gericht zijn samenhang te brengen in de voorbereiding, de
vaststelling en de uitvoering van beslissingen inzake het milieu
 De milieuplanning omvat de plannen en programma’s die in uitvoering van thematische
wetgeving worden opgesteld en het houden van een rapportage
o Europeesrechtelijke connotatie van plannen en programma’s
 Op gewestelijk niveau
o Rapportage: info verzamelen over de staat vh leefmilieu -> beleid evalueren en evolutie v dat
beleid oh milieu voor nu en toekomst in kaart brengen
=>w wetenschappelijk onderbouwd
o Jaarlijks milieujaarprogramma? Was initieel voorzien, maar w geen gevolg meer aan gegeven -
> maar wel info in beleidsbrief bevoegde minister
 Milieubeleidsplannen
= Louter indicatief: k je gen rechten uitputten
o Provinciaal milieubeleidsplan = provincieraad
o Gemeentelijk milieubeleidsplan = gemeenteraad
=>Milieubeleidsplannen provinciaal en gemeentelijk:
o Plan met oog op bescherming en het beheer van het milieu op het grondgebied van de
provincie
o Gemeentelijk is in principe indicatief, maar gemeente k zelf aanduiden ih actieplan dat er
verplichtingen aan verbonden zijn, maar uitgangspunt: indicatief

- Rapportage
 Omvat
o Beschrijving, analyse en evaluatie bestaande toestand van het milieu en de ruimtelijke
ordening
o Beschrijving, analyse en evaluatie van het tot dan toe gevoerde milieubeleid
o Beschrijving en evaluatie van het tot dan toe gevoerde ruimtelijk beleid in het licht van de
doelstellingen, vermeld in artikel 1.1.4 VCRO



6