Inhoud
Samenvatting Ontmoetingen met je brein .............................................................................................. 2
Thema 1: evolutionaire psychologie.................................................................................................... 2
Evolutionaire psychologie ................................................................................................................ 2
Primaten .......................................................................................................................................... 3
Homininen ....................................................................................................................................... 4
Encephalisatie - quotiënt ................................................................................................................. 6
Neurofylogenese ............................................................................................................................. 7
Thema 2: Neurobiologie .................................................................................................................... 11
Neurobiologie van depressie ......................................................................................................... 11
Concepten en categorieën ............................................................................................................ 18
Gevolgen van concepten en categorieën ...................................................................................... 23
Ziektebeelden ................................................................................................................................ 24
Thema 3: Behandelingen van het brein ............................................................................................ 27
Een reis door de tijd....................................................................................................................... 27
Antipsychotica ............................................................................................................................... 39
Antidepressiva ............................................................................................................................... 40
Slaap- en kalmeringsmiddelen ...................................................................................................... 41
Anti-psychiatriebeweging .............................................................................................................. 42
Toekomst: psychedelica therapie .................................................................................................. 42
Thema 4: Je brein in het digitale tijdperk .............................................................................................. 43
Gastspreker.................................................................................................................................... 43
Brein doorheen het digitale tijdperk ............................................................................................. 44
Deel 2: je brein in het digitale tijdperk .......................................................................................... 50
Verplicht studiemateriaal: factsheet psychedelica ............................................................................ 57
Voorbereiding examen ...................................................................................................................... 57
1
,Samenvatting Ontmoetingen met je brein
Thema 1: evolutionaire psychologie
Evolutionaire psychologie
Introductie
→ Bestudeert hoe soorten ontstaan, veranderen en uitsterven doorheen de tijd.
→ Belangrijke begrippen:
1. Natuurlijke selectie = Individuen met voordelige kenmerken hebben een grotere kans om te
overleven en zich voort te planten. Hierdoor worden deze erfelijke kenmerken vaker
doorgegeven aan de volgende generaties.
2. Adaptatie = Het proces waarbij organismen eigenschappen ontwikkelen die hen helpen beter
te overleven en voort te planten in hun omgeving. Dit gebeurt door natuurlijke selectie,
waarbij gunstige eigenschappen zich over generaties verspreiden. Adaptaties zijn dus
kenmerken die zijn ontstaan omdat ze een voordeel boden in een bepaalde omgeving.
Voordelig bij bv grote verandering in klimaat.
3. Genetische variatie = Verwijst naar de verschillen in genetische samenstelling (DNA) tussen
individuen binnen een populatie. Oorzaken:
a. Mutaties
b. Seksuele voortplanting
Omgeving in verandering
→ Onze omgeving is steeds in verandering. Sommige mutaties kunnen hierin een
overlevingsvoordeel bieden. Bijvoorbeeld: opwarming van de aarde en de dikte van de vacht van
poolvossen. (Poolvossen met dunnere vacht overleefd en geeft genen door)
Voorbeeld: Wat is de link tussen de afbeelding
en de termen adaptatie, natuurlijke selectie en
genetische variatie?
Antwoord =
Beide beren hebbe zich aangepast aan hun
omgeving, waardoor er uiteindelijk witte beren
en bruine beren bestonden
Evolutionaire biologie → Evolutionaire
psychologie
• Gedragsbenadering binnen de psychologie
Biologie
• Definitie: "Een vakgebied binnen de psychologie dat
zich richt op het begrijpen van menselijk gedrag en
mentale processen door middel van de lens van
evolutionaire biologie. Evolutieleer Psychologie
2
,“Hoe kunnen we menselijk gedrag en kenmerken verklaren vanuit de biologie en evolutieleer?”
“Alle kenmerken die we bezitten hebben binnen onze geschiedenis een belangrijk voordeel opgeleverd
voor overleving en/of voortplanting”.
De evolutie theorie
Zie video ppt les 1 dia 34
Primaten
Definitie = Primaten zijn een orde van zoogdieren waartoe onder andere apen, mensapen en mensen
behoren.
→ Oorsprong van de mens: apen, mensapen en mensen stammen af van de primaten.
Gemeenschappelijke kenmerken:
• Relatief grote hersenen
• Vijfvingerige handen met opponeerbare duim
• Platte nagels, geen klauwen
• Recht vooruitkijkende ogen
• Doorgaans één jong tegelijk
3
, Homininen
Definitie = de evolutionaire lijn naar de moderne mens vanaf de afsplitsing van de
gemeenschappelijke voorouder van mensen, chimpansees en bonobo’s.
5 belangrijke hoofdrolspelers:
1. Australopithecus afarensis (3,5 miljoen jaar geleden)
• 3,5 miljoen jaar geleden
• Naam: Zuidelijke aap
• Lucy
• Kenmerken: Ontwikkeling in mozaïekvorm, kleine aapachtige schedel
• Kwaliteiten: bipedaliteit, handen vrij
• Leefgebied: in beboste gebieden én savanne
2. Homo Habilis (2 miljoen jaar geleden)
• 2 Miljoen jaar geleden
• Naam: handig of bekwaam
• Kenmerken:
o Groter wordende hersenen in rond schedeldak (650cc)
o Kleinere tanden en oogkassen, minder ver uitstekende kaken
o Menselijke lichaamsproporties
• Kwaliteiten:
o Bewerkte stenen en gereedschappen
o Gebruik van gebarentaal en simpele stemsignalen
• Leefgebied: in beboste gebieden en savanne
3. Homo Erectus (1,8 miljoen jaar geleden) = niet de eerste soort die op 2 benen liep
• 1,8 miljoen jaar geleden
• Naam: rechtopstaande mens
• Kenmerken:
o Groot individu - grote fysieke kracht
o Laag voorhoofd, achterhoofd langgerekt
o Spectaculaire groei herseninhoud (1000cc)
o Stevige onderkaak, ontbrekende kin
• Kwaliteiten
o Geavanceerde gereedschappen
o Uitvinding van het vuur (warme voeding makkelijker te kauwen = kleinere
kaken → meer ruimte voor de hersenen)
o Gesproken taal (hangt samen met jacht)
o Ontwikkeling jacht
o In staat tot conceptualisatie en planning
o Kleding en huttenbouw
o Opbouwen voedselvoorraden
• Leefgebied: van bos naar vestiging tussen rotsen, grotten en primitieve hutten
→ Soort die al in hoge mate in staat was zijn omgeving te controleren. Kan zich aan de druk van de
omgeving onttrekken en eigen anatomische beperkingen overwinnen
4
Samenvatting Ontmoetingen met je brein .............................................................................................. 2
Thema 1: evolutionaire psychologie.................................................................................................... 2
Evolutionaire psychologie ................................................................................................................ 2
Primaten .......................................................................................................................................... 3
Homininen ....................................................................................................................................... 4
Encephalisatie - quotiënt ................................................................................................................. 6
Neurofylogenese ............................................................................................................................. 7
Thema 2: Neurobiologie .................................................................................................................... 11
Neurobiologie van depressie ......................................................................................................... 11
Concepten en categorieën ............................................................................................................ 18
Gevolgen van concepten en categorieën ...................................................................................... 23
Ziektebeelden ................................................................................................................................ 24
Thema 3: Behandelingen van het brein ............................................................................................ 27
Een reis door de tijd....................................................................................................................... 27
Antipsychotica ............................................................................................................................... 39
Antidepressiva ............................................................................................................................... 40
Slaap- en kalmeringsmiddelen ...................................................................................................... 41
Anti-psychiatriebeweging .............................................................................................................. 42
Toekomst: psychedelica therapie .................................................................................................. 42
Thema 4: Je brein in het digitale tijdperk .............................................................................................. 43
Gastspreker.................................................................................................................................... 43
Brein doorheen het digitale tijdperk ............................................................................................. 44
Deel 2: je brein in het digitale tijdperk .......................................................................................... 50
Verplicht studiemateriaal: factsheet psychedelica ............................................................................ 57
Voorbereiding examen ...................................................................................................................... 57
1
,Samenvatting Ontmoetingen met je brein
Thema 1: evolutionaire psychologie
Evolutionaire psychologie
Introductie
→ Bestudeert hoe soorten ontstaan, veranderen en uitsterven doorheen de tijd.
→ Belangrijke begrippen:
1. Natuurlijke selectie = Individuen met voordelige kenmerken hebben een grotere kans om te
overleven en zich voort te planten. Hierdoor worden deze erfelijke kenmerken vaker
doorgegeven aan de volgende generaties.
2. Adaptatie = Het proces waarbij organismen eigenschappen ontwikkelen die hen helpen beter
te overleven en voort te planten in hun omgeving. Dit gebeurt door natuurlijke selectie,
waarbij gunstige eigenschappen zich over generaties verspreiden. Adaptaties zijn dus
kenmerken die zijn ontstaan omdat ze een voordeel boden in een bepaalde omgeving.
Voordelig bij bv grote verandering in klimaat.
3. Genetische variatie = Verwijst naar de verschillen in genetische samenstelling (DNA) tussen
individuen binnen een populatie. Oorzaken:
a. Mutaties
b. Seksuele voortplanting
Omgeving in verandering
→ Onze omgeving is steeds in verandering. Sommige mutaties kunnen hierin een
overlevingsvoordeel bieden. Bijvoorbeeld: opwarming van de aarde en de dikte van de vacht van
poolvossen. (Poolvossen met dunnere vacht overleefd en geeft genen door)
Voorbeeld: Wat is de link tussen de afbeelding
en de termen adaptatie, natuurlijke selectie en
genetische variatie?
Antwoord =
Beide beren hebbe zich aangepast aan hun
omgeving, waardoor er uiteindelijk witte beren
en bruine beren bestonden
Evolutionaire biologie → Evolutionaire
psychologie
• Gedragsbenadering binnen de psychologie
Biologie
• Definitie: "Een vakgebied binnen de psychologie dat
zich richt op het begrijpen van menselijk gedrag en
mentale processen door middel van de lens van
evolutionaire biologie. Evolutieleer Psychologie
2
,“Hoe kunnen we menselijk gedrag en kenmerken verklaren vanuit de biologie en evolutieleer?”
“Alle kenmerken die we bezitten hebben binnen onze geschiedenis een belangrijk voordeel opgeleverd
voor overleving en/of voortplanting”.
De evolutie theorie
Zie video ppt les 1 dia 34
Primaten
Definitie = Primaten zijn een orde van zoogdieren waartoe onder andere apen, mensapen en mensen
behoren.
→ Oorsprong van de mens: apen, mensapen en mensen stammen af van de primaten.
Gemeenschappelijke kenmerken:
• Relatief grote hersenen
• Vijfvingerige handen met opponeerbare duim
• Platte nagels, geen klauwen
• Recht vooruitkijkende ogen
• Doorgaans één jong tegelijk
3
, Homininen
Definitie = de evolutionaire lijn naar de moderne mens vanaf de afsplitsing van de
gemeenschappelijke voorouder van mensen, chimpansees en bonobo’s.
5 belangrijke hoofdrolspelers:
1. Australopithecus afarensis (3,5 miljoen jaar geleden)
• 3,5 miljoen jaar geleden
• Naam: Zuidelijke aap
• Lucy
• Kenmerken: Ontwikkeling in mozaïekvorm, kleine aapachtige schedel
• Kwaliteiten: bipedaliteit, handen vrij
• Leefgebied: in beboste gebieden én savanne
2. Homo Habilis (2 miljoen jaar geleden)
• 2 Miljoen jaar geleden
• Naam: handig of bekwaam
• Kenmerken:
o Groter wordende hersenen in rond schedeldak (650cc)
o Kleinere tanden en oogkassen, minder ver uitstekende kaken
o Menselijke lichaamsproporties
• Kwaliteiten:
o Bewerkte stenen en gereedschappen
o Gebruik van gebarentaal en simpele stemsignalen
• Leefgebied: in beboste gebieden en savanne
3. Homo Erectus (1,8 miljoen jaar geleden) = niet de eerste soort die op 2 benen liep
• 1,8 miljoen jaar geleden
• Naam: rechtopstaande mens
• Kenmerken:
o Groot individu - grote fysieke kracht
o Laag voorhoofd, achterhoofd langgerekt
o Spectaculaire groei herseninhoud (1000cc)
o Stevige onderkaak, ontbrekende kin
• Kwaliteiten
o Geavanceerde gereedschappen
o Uitvinding van het vuur (warme voeding makkelijker te kauwen = kleinere
kaken → meer ruimte voor de hersenen)
o Gesproken taal (hangt samen met jacht)
o Ontwikkeling jacht
o In staat tot conceptualisatie en planning
o Kleding en huttenbouw
o Opbouwen voedselvoorraden
• Leefgebied: van bos naar vestiging tussen rotsen, grotten en primitieve hutten
→ Soort die al in hoge mate in staat was zijn omgeving te controleren. Kan zich aan de druk van de
omgeving onttrekken en eigen anatomische beperkingen overwinnen
4
