Hoofdstuk 1: De Belgische revolutie
1.1. achtergrond, oorzaken en aanleiding
a. Afbraak Ancien Regime
= Belgische revolutie vormde stad in de ontmanteling van het AR, als reactie op de politiek van
Willem 1 maar gebeurde met een accidenteel karakter, duidelijk geïnspireerd door de Franse
revolutie van 1 juli 1830 (regent in Parijs, druppelt het in Brussel
Het AR: gekenmerkt door landbouw en platteland, grootgrondbezit van adel en kerk, ambachtelijke
nijverheid, standen met privileges, vorstelijk absolutisme, corporatisme, verstrengeling van
godsdienst en openbaar leven
Einde 18e eeuw: nieuwe sociale verhoudingen, verstedelijking door grootindustrie, en er ontstaat
de moderne eenheidstaat door de liberale burgerij, de BE revolutie in 1830 vormde nieuwe stap in
afbraak AR maar voltooide deze afbraak niet wat er bleven spanningen tussen hervorming en traditie
b. Politiek van Willem 1
Beginsituatie: na val Napoleon in 1814 N en Z Nederlanden (incl prinsbisdom Luik) samengevoegd
in Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (VKDN), als barrière tegen FR, met in acht neming van de
‘Acht Artikelen’, waar de grote mogendheden instructies gaven voor interne organisatie VKDN
(geregeld op Congres v Wenen), dus Wilem moest wel regeren maar rekening houden met GW
!!! geen parlementaire monarchie, Belgen numeriek in Meerderheid, Willem wilde dus geen
democratisch parlement anders Belgen in meerderheid, het is dus een grondwettelijke monarchie
met koning als hoofd UM + geen ministeriële verantwoordelijkheid
Gedrag Willem: Willem 1 reageerde in de geest van het VERLICHT absolutisme (mini-Napoleon), zie
voorbeelden:
- Wou kerk onderschikken aan staat, geen katholiek onderwijs
- Tweesporenbeleid, bevorderde handel in Noorden en nijverheid in Zuiden, wakkerde de
industrie dus aan maar had geen oog voor de armer wordende arbeidersklasse
- Willem was de vorstelijke soeverein (geen ministeriële verantw)
- Veel ruimte voor zijn persoonlijke politiek
- Taalpolitiek, drong NL op in het Zuiden
Dubbele oppositie uit het Zuiden zowel door Katholieken als Liberalen, als unie van opposities
in 1828, Liberalen wilden een moderne staat en de katholieken herstel van hun vroegere invloed,
maar beide wilden ze van Willem 1 ad
Monsterverbond kenmerken:
- Katholieken + liberalen samen als tegenovergestelden
- Vinden elkaar omdat vorst NIET katholiek is maar calvinistisch, Willem 1 wil katholieke kerk
onderdrukken en dat kunnen katholieken niet hebben
- Liberalen denken aan hun politieke vrijheden die in lijn liggen met vrijheden van Franse
revolutie, tegelijk wil de katholieke kerk ook de vrijheid van onderwijs om zo katholiek
onderwijs te geven
Ontstaan van megapetities tegen bewind Willem 1, Lib en Kath komen samen om beide
vrijheid te eisen, maar elk hun eigen vrijheid, moeten dus ook voor de vrijheid van de ander
tekenen ookal willen ze deze niet per se
c. Het revolutiejaar 1830
Situatie: 1830 algemene sociale onrust en onvrede als gevolg van de slechte economische toestand,
speelde positief in de kaarten van de revolutie, zo waren er veel misoogsten en hoge voedselprijzen
Parijs: in Parijs 1830 geslaagde revolutie, vanaf dit moment weet Zuiden dat dit invloed kan hebben
(=spill-over), normaal zouden conservatieven grootmachten elkaar steunen en revoluties intomen
maar deze grootmachten werden elk zelf bedreigd dus focussen op eigen land
,1.2. verloop van de revolutie
a. Van opstand tot afscheiding
Beginsituatie: La Muette de Portici, wordt opgevoerd op verjaardag Willem 1, men weet dat dit
gevoelig ligt, er ontstaat ophef in Brussel, Willem 1 aarzelt om in te grijpen en door aarzeling wordt
men steeds radicaler, twijfelen wordt hem fataal
Chronologie:
Wettig gezag verloor greep, gewapende burgermachten namen over
Eerst wilde men enkel bestuurlijke scheiding, maar nu afscheiding mede door twijfelende houding
Willem 1 = zorgt vr radicalisering
Koning stuurt kroonprinsen om Brussel terug te heroveren, maar druipen af, alle staatsmacht
verdwijnt uit het Zuiden, leger lost ook op omdat er veel Belgen bij zitten (noemt men de
Septemberdagen = revolutie hier bezegeld)
Ontstaan voorlopig bewind: na terugtrekking NL troepen komt VB (9 mannen) die op 4 oktober de
BE onafhankelijkheid uitroepen en verkiezingen uitschrijven voor een Nationaal Congres, belast met
de taak een GW op te stellen
NC vaardigt op 7 februari de GW uit, met principes van parlementaire monarchie naar Brits model
en verzoent Liberalen met Katholieken, was zeer libersle GW, keuze van vorst valt op Leopold ban
Saksen-Coburg (eedaflegging op 21 juli 1831)
b. De internationale constellatie
Situatie: Willem is helft land en leger kwijt, gaat conflict internationaliseren, poneert het als mislukte
constructie van congres van Wenen, hij wil militaire steun grootmachten, maar GB zegt ‘oke dan
nemen wij het over’, zien vervolgens dat grootmachten het voorbestaan van VKDN van Willen 1 niet
meer uitmaakt omdat FR geen grote bedreiging meer is
Aanvankelijke posities:
- Frankrijk: buffer tegen hen zou verdwijnen, + de revolutionairen waren redelijks Fransgezind,
dus positief gestemd
- Engeland: na aanvankelijke twijfel ontstond er sympathie voor het ‘liberale’ karakter van de
Revolutie
Opm: Antwerpen is geladen vuurwapen gericht op Engeland, maar Britse Belangen zouden
goed gediend zijn als BE klein onafhankelijk land bleef, met als VW dat Antwerpen NOOIT in
handen van FR mag vallen
- Oostenrijk, Pruisen, Rusland: waren bondgenoten in de Heilige Alliantie, gekant tegen de
BE Revolutie en verdedigde de bestaande orde en grenzen maar stuurde geen troepen want
hadden zelf andere problemen en wilden Engeland niet in harnas stoten
-
De conferentie van Londen (1830):
= Riep de wapenstilstand uit en erkende BE als oorlogvoerende partij, had – gevolgen voor erkenning
BE als toekomstige staat, op deze conferentie grenzen vastleggen en verdeling van de staatsschuld
Eeuwige neutraliteit opgelegd om verstpring van EUR machtsevenwicht te beletten, want BE in FR
invloedssfeer
BE weigerde grenzen want eiste Maastricht, Limburg (NL) en Luxemburg op,
FR prins werd als kandidaat-koning naar voren geschoven maar FR koning weigerde uit vrees voor
Europese oorlog als verdoken annexatie
De 2 oplossingen:
1. De 18 artikelen, Leopeold van Saksen-Coburg als koning en het nationaal congres aanvaardt
de VW’en van de conferentie zoals vastgelegd in de 18 artikelen die behoud van bovenstaand
gebieden NIET uitsloot Willem aanvaardde die NIET, viel op 2 augustus binnen, toonde de
levensvatbaarheid van BE en versterkte belang van VK voor BE toch als buffer tegen FR, dus
Willem 1 kreeg gunstigere regeling (24 artikelen)
1
, 2. 24 artikelen, Verlies van Maastricht, NL Limburg (wilde wel bij BE horen), Duits Luxemburg +
invoering Scheldetol + gedeeld beheer schelde, Willem eerst ook verzet maar accepterde, BE
accepteerde ook onder internationale druk, verdrag werd 19 april 1839 ondertekend
+ BE neemt deel staatsschuld over
c. Wisseling van macht
= Oude orde vervangen door nieuwe orde, verliep niet vreedzaam, aanhangers Willem 1 moeten
vluchten of worden manu militari afgezet
Vóór de machtswissel:
= verkiezingen van NC en gemeenteraden beslissende rol, zij legitimeerde revolutie en isoleerde de
organisten (=aanhangers willem)
Na revolutie:
= Organisten actieve minderheid (10% in NC), lieten zich leiden door economisch (behoud van
koloniale afzetmarkten) en ideologisch belangen, ze bleven wel sterk in sommige steden zoals Gent
maar kunnen niet doordringen tot BXL, na aanvaarding 24 artikelen door Willem verdwijnt stroming
van Organsime
Interne strijd: machtswisseling gaat ook gepaard met interne strijd binnen de revolutionaire
beweging tussen 2 groepen, nu gemeenschappelijke vijand weg is komen onderlinge tegenstellingen
op
Republikeinse democraten: patriotten die in de revlutie hadden meegevochten en
teleurgesteld waren door het compromis van liberalen en aristocraten
Reünionisten: wilden GEEN zelfstandig BE maar aanhechting FR, populair bij Franstalige Burgerij,
gedreven door economische en culturele motieven (groep verdwijnt snel)
Klerikale revolutie: BR was een liberale als nationale revolutie, er was sprake van invloed van de
kerk en de liberalen spraken in de 19 e eeuw van een klerikale revolutie, toch bleef ze vooral liberaal,
de clerus speelde een grote rol in verzet Willem 1, toch kan mn BR niet herleiden tot louter klerikaal
Gestolen revolutie: socialisten spreken hierover, er is een klassestrijd ipv nationale strijd maar
verraden door de burgerij, maar deze visie doorstaat de toets van geschiedenis niet
d. De Belgische natiestaat
2 voorstellingen:
- Artificiële constructie: Franse visie en later de visie van Vlaamsnationalisten
- Onontkoombare manifestatie: van Belgische identiteit
Revolutie steunde op een ‘Belgisch gevoel’, gebaseerd op godsdienst (contrareformatie),
eeuwenlange lotsverbondenheid binnen Habsburgse dynastieke staatsverband en oorlogen tegen de
republiek en FR
Opmerkingen:
- Nationale identiteit was er nog niet echt wel lokale en regionale idenitifacties, maar in 2 e helft
18e eeuw wel, ontwikkeld in bestuurlijke en intellectuele milieus
- Nationale gevoel versterkt door eigengereide optreden van Willem 1, door zijn wanbeleid tov
Zuiden
- Slagen van BR of voortbestaan van BE was net zoals VKDN in 1814 afhankelijk van de gunstige
internationale constellatie
- Bedreiging België is sinds WO 2 niet lange extern maar intern, verdamping van nationale
consensus, Vlaamse identiteit, Vlaams-Waalse tegenstelling, nu middelpuntvliedende kracht
die voortbestaan BE op losse schroeven zet
2
, Hoofdstuk 2: karakteristieken van het politieke systeem in de 19e eeuw
2.1. Rechten en vrijheden
= De BE GW beschouwd als zeer progressief, eclectisch bouwwerk met Engelse en Franse stijlfiguren
(gelijkheid wet, onschendbaarheid van persoon, woning en eigendom, vrijheid godsdienst en
meningsuiting, onderwijs, drukpers, vergadering, vereniging en taal, en erkenning petitierecht
wel restricties, zo was er geen rechtspersoonlijkheid voor verenigingen dus wel nogsteeds verbod
op staken en verbod op recht van vakbond, er was een coalitieverbod en manifeste ongelijkheden
wat arbeiders en vrouwen betrof
Opm: onderwijs art 17 GW = controversieel, katholieke kerk steunt staatsmacht op vw dat staat kerk
steint, kerk wil vrijheid van onderwijs, interne vrijheid en vrijheid om onderwijs te organiseren, er is
dus in art 17 GW vrijheid van onderwijs maar ook officieel onderwijs dat door wet wordt bepaald en
door staat betaald
2.2. Monarchie en parlementair regeringssysteem
= Principe van alle macht gaat uit van de natie, conflict volk en monarchie dan volk voorrang in de
vorm van een parlement, dit kwam er door de ministeriële verantwoordelijkheid
Geschiedenis achter keuze:
= wilde eigenlijk republiek maar grootmachten keurde dit niet goed, de revolutionairen akkoord met
koning maar macht inperken, macht moest effectief bij congres liggen, Joseph Lebeau belangrijk lid
van NC was en vochtte tegen macht van koning, koning heerst maar regeert niet
Ingevoerde principes:
Koning kan niets doen zonder goedkeuring van ministers (dit is niet nieuw) maar de ministeriële
verantwoordelijk wel (verantw tov parlement), dus minister NIET gekozen door vorst
Openbaarheid van zittingen en geen controle op grondwettigheid van wetten door RM
Goedkeuring om belastingen te heffen is maar 1 jaar geldig, bij Willem was dit 10 jaar
Parlement moet jaarlijks toestemmen dat leger op been blijft
DUS: deze 2 middelen had parlement om de bovenhand te blijven hebben, in een staat kan niets
gebeuren zonder die 2
Invoering senaat:
= groot debat 1/ 2 kamerstelsel, niemand enthousiast over 2 e kamer, signaal voor buitenland, senaat
als controle op rechtstreeks verkozen parlement + inspiratie op VK (House of Lords), waren in principe
adelkamers in VK, dus senaat tegenmacht voor te radicaal parlement, senaat verkozen door zelfde
kiezerspubliek verkozen als parlement maar vereiste om verkiesbaar te zijn dan moest je heel rijk zijn,
allerrijkste krijgen vetorecht, want op gelijke voet met parlement moet ook mee wetten goedkeuren
2.3. Cijnskiesrecht en meerderheidsstelsel
Evoluties en principes:
- Naast koning en senaat nog een beperking op parlementair systeem en dat is kiesrecht, in
kieswet 3 maart 1831 moest kiezer man zijn, volwassen zijn en voldoende belasting betalen,
mandaat VV duurde 4 jaar en senaat 8jaar, voor kamer om de 2 jaar verkiezingen volgens
principe van gedeeltelijke vernieuwing
Opm: de cijns die men moest betalen is wel differentieël, steden vaak progressiever dus meer
cijns dan platteland = wens kerk en conservatieven
- 1848, cijns werd op grondwettelijk minimum gebracht, zien we nog later
- Welvaartsstijging eind 19e eeuw konden ook niet-kiezers invloed uitoefenen, via pers,
vergaderingen, meetings of straatgeweld
- Tot 1899 een meerderheidsstelsel, kandidaten die helft + 1 geldige stemmen haalden in 1 van
de 41 districten werd verkozen, als basis van het 2-partijenstelsel in de 19 e eeuw
- Pas in 1877 geheime stemming, daarvoor vaak corruptie en manipulatie
3
1.1. achtergrond, oorzaken en aanleiding
a. Afbraak Ancien Regime
= Belgische revolutie vormde stad in de ontmanteling van het AR, als reactie op de politiek van
Willem 1 maar gebeurde met een accidenteel karakter, duidelijk geïnspireerd door de Franse
revolutie van 1 juli 1830 (regent in Parijs, druppelt het in Brussel
Het AR: gekenmerkt door landbouw en platteland, grootgrondbezit van adel en kerk, ambachtelijke
nijverheid, standen met privileges, vorstelijk absolutisme, corporatisme, verstrengeling van
godsdienst en openbaar leven
Einde 18e eeuw: nieuwe sociale verhoudingen, verstedelijking door grootindustrie, en er ontstaat
de moderne eenheidstaat door de liberale burgerij, de BE revolutie in 1830 vormde nieuwe stap in
afbraak AR maar voltooide deze afbraak niet wat er bleven spanningen tussen hervorming en traditie
b. Politiek van Willem 1
Beginsituatie: na val Napoleon in 1814 N en Z Nederlanden (incl prinsbisdom Luik) samengevoegd
in Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (VKDN), als barrière tegen FR, met in acht neming van de
‘Acht Artikelen’, waar de grote mogendheden instructies gaven voor interne organisatie VKDN
(geregeld op Congres v Wenen), dus Wilem moest wel regeren maar rekening houden met GW
!!! geen parlementaire monarchie, Belgen numeriek in Meerderheid, Willem wilde dus geen
democratisch parlement anders Belgen in meerderheid, het is dus een grondwettelijke monarchie
met koning als hoofd UM + geen ministeriële verantwoordelijkheid
Gedrag Willem: Willem 1 reageerde in de geest van het VERLICHT absolutisme (mini-Napoleon), zie
voorbeelden:
- Wou kerk onderschikken aan staat, geen katholiek onderwijs
- Tweesporenbeleid, bevorderde handel in Noorden en nijverheid in Zuiden, wakkerde de
industrie dus aan maar had geen oog voor de armer wordende arbeidersklasse
- Willem was de vorstelijke soeverein (geen ministeriële verantw)
- Veel ruimte voor zijn persoonlijke politiek
- Taalpolitiek, drong NL op in het Zuiden
Dubbele oppositie uit het Zuiden zowel door Katholieken als Liberalen, als unie van opposities
in 1828, Liberalen wilden een moderne staat en de katholieken herstel van hun vroegere invloed,
maar beide wilden ze van Willem 1 ad
Monsterverbond kenmerken:
- Katholieken + liberalen samen als tegenovergestelden
- Vinden elkaar omdat vorst NIET katholiek is maar calvinistisch, Willem 1 wil katholieke kerk
onderdrukken en dat kunnen katholieken niet hebben
- Liberalen denken aan hun politieke vrijheden die in lijn liggen met vrijheden van Franse
revolutie, tegelijk wil de katholieke kerk ook de vrijheid van onderwijs om zo katholiek
onderwijs te geven
Ontstaan van megapetities tegen bewind Willem 1, Lib en Kath komen samen om beide
vrijheid te eisen, maar elk hun eigen vrijheid, moeten dus ook voor de vrijheid van de ander
tekenen ookal willen ze deze niet per se
c. Het revolutiejaar 1830
Situatie: 1830 algemene sociale onrust en onvrede als gevolg van de slechte economische toestand,
speelde positief in de kaarten van de revolutie, zo waren er veel misoogsten en hoge voedselprijzen
Parijs: in Parijs 1830 geslaagde revolutie, vanaf dit moment weet Zuiden dat dit invloed kan hebben
(=spill-over), normaal zouden conservatieven grootmachten elkaar steunen en revoluties intomen
maar deze grootmachten werden elk zelf bedreigd dus focussen op eigen land
,1.2. verloop van de revolutie
a. Van opstand tot afscheiding
Beginsituatie: La Muette de Portici, wordt opgevoerd op verjaardag Willem 1, men weet dat dit
gevoelig ligt, er ontstaat ophef in Brussel, Willem 1 aarzelt om in te grijpen en door aarzeling wordt
men steeds radicaler, twijfelen wordt hem fataal
Chronologie:
Wettig gezag verloor greep, gewapende burgermachten namen over
Eerst wilde men enkel bestuurlijke scheiding, maar nu afscheiding mede door twijfelende houding
Willem 1 = zorgt vr radicalisering
Koning stuurt kroonprinsen om Brussel terug te heroveren, maar druipen af, alle staatsmacht
verdwijnt uit het Zuiden, leger lost ook op omdat er veel Belgen bij zitten (noemt men de
Septemberdagen = revolutie hier bezegeld)
Ontstaan voorlopig bewind: na terugtrekking NL troepen komt VB (9 mannen) die op 4 oktober de
BE onafhankelijkheid uitroepen en verkiezingen uitschrijven voor een Nationaal Congres, belast met
de taak een GW op te stellen
NC vaardigt op 7 februari de GW uit, met principes van parlementaire monarchie naar Brits model
en verzoent Liberalen met Katholieken, was zeer libersle GW, keuze van vorst valt op Leopold ban
Saksen-Coburg (eedaflegging op 21 juli 1831)
b. De internationale constellatie
Situatie: Willem is helft land en leger kwijt, gaat conflict internationaliseren, poneert het als mislukte
constructie van congres van Wenen, hij wil militaire steun grootmachten, maar GB zegt ‘oke dan
nemen wij het over’, zien vervolgens dat grootmachten het voorbestaan van VKDN van Willen 1 niet
meer uitmaakt omdat FR geen grote bedreiging meer is
Aanvankelijke posities:
- Frankrijk: buffer tegen hen zou verdwijnen, + de revolutionairen waren redelijks Fransgezind,
dus positief gestemd
- Engeland: na aanvankelijke twijfel ontstond er sympathie voor het ‘liberale’ karakter van de
Revolutie
Opm: Antwerpen is geladen vuurwapen gericht op Engeland, maar Britse Belangen zouden
goed gediend zijn als BE klein onafhankelijk land bleef, met als VW dat Antwerpen NOOIT in
handen van FR mag vallen
- Oostenrijk, Pruisen, Rusland: waren bondgenoten in de Heilige Alliantie, gekant tegen de
BE Revolutie en verdedigde de bestaande orde en grenzen maar stuurde geen troepen want
hadden zelf andere problemen en wilden Engeland niet in harnas stoten
-
De conferentie van Londen (1830):
= Riep de wapenstilstand uit en erkende BE als oorlogvoerende partij, had – gevolgen voor erkenning
BE als toekomstige staat, op deze conferentie grenzen vastleggen en verdeling van de staatsschuld
Eeuwige neutraliteit opgelegd om verstpring van EUR machtsevenwicht te beletten, want BE in FR
invloedssfeer
BE weigerde grenzen want eiste Maastricht, Limburg (NL) en Luxemburg op,
FR prins werd als kandidaat-koning naar voren geschoven maar FR koning weigerde uit vrees voor
Europese oorlog als verdoken annexatie
De 2 oplossingen:
1. De 18 artikelen, Leopeold van Saksen-Coburg als koning en het nationaal congres aanvaardt
de VW’en van de conferentie zoals vastgelegd in de 18 artikelen die behoud van bovenstaand
gebieden NIET uitsloot Willem aanvaardde die NIET, viel op 2 augustus binnen, toonde de
levensvatbaarheid van BE en versterkte belang van VK voor BE toch als buffer tegen FR, dus
Willem 1 kreeg gunstigere regeling (24 artikelen)
1
, 2. 24 artikelen, Verlies van Maastricht, NL Limburg (wilde wel bij BE horen), Duits Luxemburg +
invoering Scheldetol + gedeeld beheer schelde, Willem eerst ook verzet maar accepterde, BE
accepteerde ook onder internationale druk, verdrag werd 19 april 1839 ondertekend
+ BE neemt deel staatsschuld over
c. Wisseling van macht
= Oude orde vervangen door nieuwe orde, verliep niet vreedzaam, aanhangers Willem 1 moeten
vluchten of worden manu militari afgezet
Vóór de machtswissel:
= verkiezingen van NC en gemeenteraden beslissende rol, zij legitimeerde revolutie en isoleerde de
organisten (=aanhangers willem)
Na revolutie:
= Organisten actieve minderheid (10% in NC), lieten zich leiden door economisch (behoud van
koloniale afzetmarkten) en ideologisch belangen, ze bleven wel sterk in sommige steden zoals Gent
maar kunnen niet doordringen tot BXL, na aanvaarding 24 artikelen door Willem verdwijnt stroming
van Organsime
Interne strijd: machtswisseling gaat ook gepaard met interne strijd binnen de revolutionaire
beweging tussen 2 groepen, nu gemeenschappelijke vijand weg is komen onderlinge tegenstellingen
op
Republikeinse democraten: patriotten die in de revlutie hadden meegevochten en
teleurgesteld waren door het compromis van liberalen en aristocraten
Reünionisten: wilden GEEN zelfstandig BE maar aanhechting FR, populair bij Franstalige Burgerij,
gedreven door economische en culturele motieven (groep verdwijnt snel)
Klerikale revolutie: BR was een liberale als nationale revolutie, er was sprake van invloed van de
kerk en de liberalen spraken in de 19 e eeuw van een klerikale revolutie, toch bleef ze vooral liberaal,
de clerus speelde een grote rol in verzet Willem 1, toch kan mn BR niet herleiden tot louter klerikaal
Gestolen revolutie: socialisten spreken hierover, er is een klassestrijd ipv nationale strijd maar
verraden door de burgerij, maar deze visie doorstaat de toets van geschiedenis niet
d. De Belgische natiestaat
2 voorstellingen:
- Artificiële constructie: Franse visie en later de visie van Vlaamsnationalisten
- Onontkoombare manifestatie: van Belgische identiteit
Revolutie steunde op een ‘Belgisch gevoel’, gebaseerd op godsdienst (contrareformatie),
eeuwenlange lotsverbondenheid binnen Habsburgse dynastieke staatsverband en oorlogen tegen de
republiek en FR
Opmerkingen:
- Nationale identiteit was er nog niet echt wel lokale en regionale idenitifacties, maar in 2 e helft
18e eeuw wel, ontwikkeld in bestuurlijke en intellectuele milieus
- Nationale gevoel versterkt door eigengereide optreden van Willem 1, door zijn wanbeleid tov
Zuiden
- Slagen van BR of voortbestaan van BE was net zoals VKDN in 1814 afhankelijk van de gunstige
internationale constellatie
- Bedreiging België is sinds WO 2 niet lange extern maar intern, verdamping van nationale
consensus, Vlaamse identiteit, Vlaams-Waalse tegenstelling, nu middelpuntvliedende kracht
die voortbestaan BE op losse schroeven zet
2
, Hoofdstuk 2: karakteristieken van het politieke systeem in de 19e eeuw
2.1. Rechten en vrijheden
= De BE GW beschouwd als zeer progressief, eclectisch bouwwerk met Engelse en Franse stijlfiguren
(gelijkheid wet, onschendbaarheid van persoon, woning en eigendom, vrijheid godsdienst en
meningsuiting, onderwijs, drukpers, vergadering, vereniging en taal, en erkenning petitierecht
wel restricties, zo was er geen rechtspersoonlijkheid voor verenigingen dus wel nogsteeds verbod
op staken en verbod op recht van vakbond, er was een coalitieverbod en manifeste ongelijkheden
wat arbeiders en vrouwen betrof
Opm: onderwijs art 17 GW = controversieel, katholieke kerk steunt staatsmacht op vw dat staat kerk
steint, kerk wil vrijheid van onderwijs, interne vrijheid en vrijheid om onderwijs te organiseren, er is
dus in art 17 GW vrijheid van onderwijs maar ook officieel onderwijs dat door wet wordt bepaald en
door staat betaald
2.2. Monarchie en parlementair regeringssysteem
= Principe van alle macht gaat uit van de natie, conflict volk en monarchie dan volk voorrang in de
vorm van een parlement, dit kwam er door de ministeriële verantwoordelijkheid
Geschiedenis achter keuze:
= wilde eigenlijk republiek maar grootmachten keurde dit niet goed, de revolutionairen akkoord met
koning maar macht inperken, macht moest effectief bij congres liggen, Joseph Lebeau belangrijk lid
van NC was en vochtte tegen macht van koning, koning heerst maar regeert niet
Ingevoerde principes:
Koning kan niets doen zonder goedkeuring van ministers (dit is niet nieuw) maar de ministeriële
verantwoordelijk wel (verantw tov parlement), dus minister NIET gekozen door vorst
Openbaarheid van zittingen en geen controle op grondwettigheid van wetten door RM
Goedkeuring om belastingen te heffen is maar 1 jaar geldig, bij Willem was dit 10 jaar
Parlement moet jaarlijks toestemmen dat leger op been blijft
DUS: deze 2 middelen had parlement om de bovenhand te blijven hebben, in een staat kan niets
gebeuren zonder die 2
Invoering senaat:
= groot debat 1/ 2 kamerstelsel, niemand enthousiast over 2 e kamer, signaal voor buitenland, senaat
als controle op rechtstreeks verkozen parlement + inspiratie op VK (House of Lords), waren in principe
adelkamers in VK, dus senaat tegenmacht voor te radicaal parlement, senaat verkozen door zelfde
kiezerspubliek verkozen als parlement maar vereiste om verkiesbaar te zijn dan moest je heel rijk zijn,
allerrijkste krijgen vetorecht, want op gelijke voet met parlement moet ook mee wetten goedkeuren
2.3. Cijnskiesrecht en meerderheidsstelsel
Evoluties en principes:
- Naast koning en senaat nog een beperking op parlementair systeem en dat is kiesrecht, in
kieswet 3 maart 1831 moest kiezer man zijn, volwassen zijn en voldoende belasting betalen,
mandaat VV duurde 4 jaar en senaat 8jaar, voor kamer om de 2 jaar verkiezingen volgens
principe van gedeeltelijke vernieuwing
Opm: de cijns die men moest betalen is wel differentieël, steden vaak progressiever dus meer
cijns dan platteland = wens kerk en conservatieven
- 1848, cijns werd op grondwettelijk minimum gebracht, zien we nog later
- Welvaartsstijging eind 19e eeuw konden ook niet-kiezers invloed uitoefenen, via pers,
vergaderingen, meetings of straatgeweld
- Tot 1899 een meerderheidsstelsel, kandidaten die helft + 1 geldige stemmen haalden in 1 van
de 41 districten werd verkozen, als basis van het 2-partijenstelsel in de 19 e eeuw
- Pas in 1877 geheime stemming, daarvoor vaak corruptie en manipulatie
3
