Verzuim en ingebrekestelling
Schiet een contractspartij tekort in de nakoming van een op haar rustende verbintenis, dan
is de wederpartij onder omstandigheden bevoegd om ontbinding van de overeenkomst
en/of schadevergoeding te vorderen. Echter: is behoorlijke nakoming nog mogelijk, dan
wordt in beginsel eerst het verzuim van de schuldenaar vereist alvorens de schuldeiser met
succes ontbinding of schadevergoeding kan vorderen (artikel 6:74 lid 2 en 6:265 lid 2 BW).
Verzuim is niet nodig wanneer gevolgschade wordt gevorderd. Heeft de schuldeiser
door een gebrek in de aanvankelijk geleverde prestatie schade geleden die hij niet
zou hebben geleden indien direct deugdelijk zou zijn gepresteerd en die niet door
een vervangende prestatie kan worden weggenomen, dan is de tekortkoming niet
voor herstel vatbaar en is verzuim niet nodig (HR Kinheim/Pelders).
De eis van verzuim geldt evenmin wanneer de schuldenaar is tekortgeschoten in de
nakoming van een voortdurende verplichting uit een duurovereenkomst. Denk aan
een huurder die zich niet als een goed huurder heeft gedragen door een woning
bedrijfsmatig in gebruik te nemen. Weliswaar kan de huurder de op hem rustende
voortdurende verbintenis in de toekomst nog behoorlijk nakomen, maar daarmee
wordt de tekortkoming in het verleden niet ongedaan gemaakt en wat deze
tekortkoming betreft is de nakoming dan ook niet meer mogelijk (HR
Schwarz/Gnjatovic).
Blijkt het verzuim van de schuldenaar niet te zijn ingetreden terwijl dat wel was vereist, dan
kan dit het voor de schuldeiser zeer nadelige gevolg hebben dat zijn vordering tot ontbinding
en/of schadevergoeding in rechte wordt afgewezen. In de wet is niet omschreven wat onder
verzuim moet worden verstaan.
Artikel 6:82 lid 1 BW geeft de hoofdregel: het verzuim treedt in, wanneer de schuldenaar in
gebreke is gesteld door middel van een schriftelijke aanmaning waarin hem een redelijke
termijn voor de nakoming is gesteld en nakoming binnen deze termijn is uitgebleven.
De Hoge Raad heeft herhaaldelijk benadrukt dat een ingebrekestelling niet de functie heeft
om ‘het verzuim vast te stellen’; zij dient ertoe om de schuldenaar nog een laatste termijn
voor nakoming te geven en aldus nader te bepalen tot welk tijdstip nakoming nog mogelijk is
zonder dat van een tekortkoming sprake is. Blijft nakoming uit, dan is de schuldenaar vanaf
dat tijdstip in verzuim (HR Endlich/Bouwmachines).
Artikel 6:83 BW: drie gevallen waarin het verzuim van de schuldenaar zonder
ingebrekestelling intreedt. Dit is geen limitatieve opsomming (HR Verzicht/Rowi). Ook de
eisen van redelijkheid en billijkheid spelen een rol.
HR Endlich/Bouwmachines: schildersbedrijf Endlich huurde een steiger van Bouwmachines.
Die bleek gevaarlijk te zijn. De klus van Endlich had haast en Bouwmachines reageerde niet
of slecht. Bouwmachines stelt: er is geen verzuim ingetreden dus een beroep op ontbinding
door Endlich kan niet slagen. HR: het verzuim treedt zonder ingebrekestelling in wanneer het
in verband met de spoedeisendheid van het herstel niet meer mogelijk of niet zinvol is om een
ingebrekestelling uit te brengen. Wel dient de schuldenaar in zo’n geval het redelijkerwijs
mogelijke te doen om de schuldenaar gelegenheid tot herstel te geven. Hij zal dus op zijn
1
, minst moeten trachten de schuldenaar telefonisch te bereiken. Is de schuldenaar niet te
bereiken of toont hij zich niet bereid in onverwijld tot herstel over te gaan, dan brengen de
eisen van redelijkheid en billijkheid mee dat hij zonder ingebrekestelling in verzuim raakt. De
schuldeiser is alsdan bevoegd de overeenkomst (buitengerechtelijk) te ontbinden en
bovendien mag hij zelf tot herstel overgaan of de gebreken door een derde te laten herstellen
(en de daaraan verbonden kosten als schade op de schuldenaar verhalen).
2
Schiet een contractspartij tekort in de nakoming van een op haar rustende verbintenis, dan
is de wederpartij onder omstandigheden bevoegd om ontbinding van de overeenkomst
en/of schadevergoeding te vorderen. Echter: is behoorlijke nakoming nog mogelijk, dan
wordt in beginsel eerst het verzuim van de schuldenaar vereist alvorens de schuldeiser met
succes ontbinding of schadevergoeding kan vorderen (artikel 6:74 lid 2 en 6:265 lid 2 BW).
Verzuim is niet nodig wanneer gevolgschade wordt gevorderd. Heeft de schuldeiser
door een gebrek in de aanvankelijk geleverde prestatie schade geleden die hij niet
zou hebben geleden indien direct deugdelijk zou zijn gepresteerd en die niet door
een vervangende prestatie kan worden weggenomen, dan is de tekortkoming niet
voor herstel vatbaar en is verzuim niet nodig (HR Kinheim/Pelders).
De eis van verzuim geldt evenmin wanneer de schuldenaar is tekortgeschoten in de
nakoming van een voortdurende verplichting uit een duurovereenkomst. Denk aan
een huurder die zich niet als een goed huurder heeft gedragen door een woning
bedrijfsmatig in gebruik te nemen. Weliswaar kan de huurder de op hem rustende
voortdurende verbintenis in de toekomst nog behoorlijk nakomen, maar daarmee
wordt de tekortkoming in het verleden niet ongedaan gemaakt en wat deze
tekortkoming betreft is de nakoming dan ook niet meer mogelijk (HR
Schwarz/Gnjatovic).
Blijkt het verzuim van de schuldenaar niet te zijn ingetreden terwijl dat wel was vereist, dan
kan dit het voor de schuldeiser zeer nadelige gevolg hebben dat zijn vordering tot ontbinding
en/of schadevergoeding in rechte wordt afgewezen. In de wet is niet omschreven wat onder
verzuim moet worden verstaan.
Artikel 6:82 lid 1 BW geeft de hoofdregel: het verzuim treedt in, wanneer de schuldenaar in
gebreke is gesteld door middel van een schriftelijke aanmaning waarin hem een redelijke
termijn voor de nakoming is gesteld en nakoming binnen deze termijn is uitgebleven.
De Hoge Raad heeft herhaaldelijk benadrukt dat een ingebrekestelling niet de functie heeft
om ‘het verzuim vast te stellen’; zij dient ertoe om de schuldenaar nog een laatste termijn
voor nakoming te geven en aldus nader te bepalen tot welk tijdstip nakoming nog mogelijk is
zonder dat van een tekortkoming sprake is. Blijft nakoming uit, dan is de schuldenaar vanaf
dat tijdstip in verzuim (HR Endlich/Bouwmachines).
Artikel 6:83 BW: drie gevallen waarin het verzuim van de schuldenaar zonder
ingebrekestelling intreedt. Dit is geen limitatieve opsomming (HR Verzicht/Rowi). Ook de
eisen van redelijkheid en billijkheid spelen een rol.
HR Endlich/Bouwmachines: schildersbedrijf Endlich huurde een steiger van Bouwmachines.
Die bleek gevaarlijk te zijn. De klus van Endlich had haast en Bouwmachines reageerde niet
of slecht. Bouwmachines stelt: er is geen verzuim ingetreden dus een beroep op ontbinding
door Endlich kan niet slagen. HR: het verzuim treedt zonder ingebrekestelling in wanneer het
in verband met de spoedeisendheid van het herstel niet meer mogelijk of niet zinvol is om een
ingebrekestelling uit te brengen. Wel dient de schuldenaar in zo’n geval het redelijkerwijs
mogelijke te doen om de schuldenaar gelegenheid tot herstel te geven. Hij zal dus op zijn
1
, minst moeten trachten de schuldenaar telefonisch te bereiken. Is de schuldenaar niet te
bereiken of toont hij zich niet bereid in onverwijld tot herstel over te gaan, dan brengen de
eisen van redelijkheid en billijkheid mee dat hij zonder ingebrekestelling in verzuim raakt. De
schuldeiser is alsdan bevoegd de overeenkomst (buitengerechtelijk) te ontbinden en
bovendien mag hij zelf tot herstel overgaan of de gebreken door een derde te laten herstellen
(en de daaraan verbonden kosten als schade op de schuldenaar verhalen).
2
