PERSONEN- EN FAMILIERECHT
INHOUD
Deel I. Personenrecht...........................................................................................................................5
Titel I. Persoonlijkheid .......................................................................................................................5
Hoofdstuk I. De persoon ................................................................................................................5
Hoofdstuk 2 De staat van de persoon .............................................................................................6
Hoofdstuk 3. De vereenzelviging van de persoon ........................................................................... 11
Titel II. Personenbeschermingsrecht ................................................................................................ 17
2. De persoonlijkheidsrechten m.b.t de fysieke bestanddelen van de persoonlijkheid ..................... 17
3. De persoonlijkheidsrechten m.b.t de psychische en morele bestanddelen van de persoonlijkheid
.................................................................................................................................................. 23
Hoofdstuk 2 Bijzonder personenbeschermingsrecht ........................................................................ 25
1. Minderjarigen (wordt verder in de cursus behandeld) ................................................................. 25
2. De geestelijk gestoorden.......................................................................................................... 25
Deel II. Familierecht ........................................................................................................................... 31
Titel I. Afstamming en adoptie ......................................................................................................... 31
Hoofdstuk I. Afstamming ............................................................................................................. 31
Hoofdstuk II. Adoptie .................................................................................................................. 39
Titel II. Verhoudingen tussen ouders en kinderen .............................................................................. 45
Inleiding ..................................................................................................................................... 45
Hoofdstuk I. Ouderlijk gezag en ouderlijke verplichtingen .............................................................. 45
Hoofdstuk II. Rechtspositie van kinderen t.a.v. hun ouders ............................................................ 53
Hoofdstuk III. Rechtspositie van pleegzorgers ............................................................................... 55
Hoofdstuk IV. Voogdijgezag ......................................................................................................... 55
Hoofdstuk V. Buitengewone gezagsinstituten ............................................................................... 59
Hoofdstuk VI. Handelingsonbekwaamheid van minderjarigen ....................................................... 59
Titel III. Huwelijk en wettelijke samenwoning .................................................................................... 61
INLEIDING .................................................................................................................................. 61
Aangaan van een huwelijk en van een wettelijke samenwoning ...................................................... 62
Het statuut van de gehuwden ...................................................................................................... 67
Hoofdstuk IV. De ontbinding van het huwelijk door echtscheiding .................................................. 73
Wettelijke samenwoning. ............................................................................................................ 77
Titel iv. Niet-geïnstitutionaiseerde tweerelaties ................................................................................ 79
Hoofdstuk I. Algemeen ................................................................................................................ 79
Titel V. Verwantschap en aanverwantschap ..................................................................................... 81
1
,Hoofdstuk i. Familie, gezin, verwantschap en aanverwantschap .................................................... 81
Hoofdstuk ii.Omgangsrecht ......................................................................................................... 81
Hoofdstuk III. Onderhoudsrecht .................................................................................................. 83
2
,PERSONENRECHT
► Onderdeel burgerlijk recht
► Bepaalt in het algemeen wie een persoon is, welke zijn rechten en plichten zijn als enkeling
► Regelt de bescherming van personen
SAMENGEVAT: het regelt in welke mate personen mogen deelnemen aan het rechtsverkeer
FAMILIERECHT
• Onderdeel burgerlijk recht
• Regelt het statuut van verhoudingen enerzijds gebaseerd op afstamming en anderzijds op
levensgemeenschap tussen volwassenen
PERSONEN- EN FAMILIERECHT: VINDPLAATS?
• Burgerlijk Wetboek (personenrecht vind je vooraan)
• “personen” (art. 3 tot art. 502 oud BW)
• afzonderlijke wetgeving vb. bescherming personen met een psychiatrische aandoening (wet
26.06.1990), jeugdbescherming (wet 8.04.1965), rechten van de patiënt (wet 22.08.2002), …
• Relatievermogensrecht (vermogensrechtelijke gevolgen die ontstaan als 2 mensen een duurzame
relatie aangaan)
• Internationaal recht speelt ook belangrijke rol
• EVRM (Rome, 4.11.1950) → artikel 8 (Recht op eerbiediging van het privé-,familie- en gezinsleven)
• Bindend aan elk land die het heeft geratificeerd. Een Belgisch advocaat kan dit gebruiken
wanneer die pleidooit.
• IVBPR (10.12.1968)
• IVRK (20.11.1989)
• Handvest van de Grondrechten van de EU
BELANG VAN DE RECHTSPRAAK
• Leemten in de wet opvullen
• Vonnissen en arresten van rechtbanken & hoven
• EHRM : arrest Marckx/België d.d. 13.06.1979 (de Belgische wetgeving over de natuurlijke kinderen
maakt op 3 punten een schending uit van het EVRM)
• Vrouw die ongehuwd was en een kind kreeg. Ze kon haar kind niet laten registreren want het
was een schande om ongehuwd een kind te krijgen. Ze moest langs de gemeente gaan om
een procedure aan te gaan om haar kind te herkennen. Ze is dan naar het EHRM gegaan om
aan te tonen dat dit niet kan.
• GwH: Hoven en Rechtbanken kunnen préjudiciële vragen stellen, wetten toetsen aan sommige
bepalingen van de Gw, o.a. art 10 (gelijkheidsbeginsel) en art. 11 (discriminatieverbod)
RAAKVLAKKEN MET ANDERE RECHTSVAKKEN
► Huwelijksvermogensrecht: “familiaal vermogensrecht” (Boek II, Titel 3, BW Relatievermogensrecht)
► Het erfrecht: “erfrechtelijke overgang van de goederen binnen de familie” (Boek IV: nalatenschappen,
schenkingen en testamenten, BW)
► Het gerechtelijk privaatrecht:
- Familierechtbank binnen de Rechtbank van Eerste Aanleg → één dossier één rechter
(opgericht door wet 30.07.2013)
- bemiddelen via KMS,
o = kamer minnelijke schikking.
o Onderdeel van de familierechtbank. Als je een vordering stelt om uw zaak te leggen voor
de rechtbank (via dagvaarding of verzoekschrift) dan wordt je opgeroepen en wordt u de
vraag gesteld of u naar de KMS wilt gaan, of u wilt het zelf. De partijen komen dan samen
met/zonder raadsleden bij de rechter om tot een akkoord te komen. Enkel als de partijen
dit willen.
- Hoorrecht
o Vanaf 12 jaar.
► Het strafrecht:
► “familieverlating”, art. 391bis Sw
3
, ► Het is een misdrijf. Procedure kan worden gestart bij dagvaarding bij de
correctionele rechtbank. Dit gaat over iemand die zijn onderhoudsgeld minstens 2
maanden niet heeft betaald.
► “kindermisbruik”
► Het fiscaal recht en het sociaalzekerheidsrecht: “ de familiale verhoudingen”
► Bijv. Mensen die feitelijk samenwonen en die een gezin hebben, krijgen 2 aanslagbiljetten.
Mensen die gehuwd zijn of wettelijk samenwonen krijgen 1 aanslagbiljet.
SAMENHANG TUSSEN PERSONENRECHT EN FAMILIERECHT
• Naamrecht:
• personenrecht (staat van persoon)
• familierecht (afstamming, adoptie)
• Jeugdbeschermingsrecht:
• Wordt federaal geregeld, maar er zijn aantal decreten op Vlaams niveau → bijv. decreet over
binnenlandse adoptie.
• personenbeschermingsrecht: belang van het kind
• familierecht: opvoeding
4
INHOUD
Deel I. Personenrecht...........................................................................................................................5
Titel I. Persoonlijkheid .......................................................................................................................5
Hoofdstuk I. De persoon ................................................................................................................5
Hoofdstuk 2 De staat van de persoon .............................................................................................6
Hoofdstuk 3. De vereenzelviging van de persoon ........................................................................... 11
Titel II. Personenbeschermingsrecht ................................................................................................ 17
2. De persoonlijkheidsrechten m.b.t de fysieke bestanddelen van de persoonlijkheid ..................... 17
3. De persoonlijkheidsrechten m.b.t de psychische en morele bestanddelen van de persoonlijkheid
.................................................................................................................................................. 23
Hoofdstuk 2 Bijzonder personenbeschermingsrecht ........................................................................ 25
1. Minderjarigen (wordt verder in de cursus behandeld) ................................................................. 25
2. De geestelijk gestoorden.......................................................................................................... 25
Deel II. Familierecht ........................................................................................................................... 31
Titel I. Afstamming en adoptie ......................................................................................................... 31
Hoofdstuk I. Afstamming ............................................................................................................. 31
Hoofdstuk II. Adoptie .................................................................................................................. 39
Titel II. Verhoudingen tussen ouders en kinderen .............................................................................. 45
Inleiding ..................................................................................................................................... 45
Hoofdstuk I. Ouderlijk gezag en ouderlijke verplichtingen .............................................................. 45
Hoofdstuk II. Rechtspositie van kinderen t.a.v. hun ouders ............................................................ 53
Hoofdstuk III. Rechtspositie van pleegzorgers ............................................................................... 55
Hoofdstuk IV. Voogdijgezag ......................................................................................................... 55
Hoofdstuk V. Buitengewone gezagsinstituten ............................................................................... 59
Hoofdstuk VI. Handelingsonbekwaamheid van minderjarigen ....................................................... 59
Titel III. Huwelijk en wettelijke samenwoning .................................................................................... 61
INLEIDING .................................................................................................................................. 61
Aangaan van een huwelijk en van een wettelijke samenwoning ...................................................... 62
Het statuut van de gehuwden ...................................................................................................... 67
Hoofdstuk IV. De ontbinding van het huwelijk door echtscheiding .................................................. 73
Wettelijke samenwoning. ............................................................................................................ 77
Titel iv. Niet-geïnstitutionaiseerde tweerelaties ................................................................................ 79
Hoofdstuk I. Algemeen ................................................................................................................ 79
Titel V. Verwantschap en aanverwantschap ..................................................................................... 81
1
,Hoofdstuk i. Familie, gezin, verwantschap en aanverwantschap .................................................... 81
Hoofdstuk ii.Omgangsrecht ......................................................................................................... 81
Hoofdstuk III. Onderhoudsrecht .................................................................................................. 83
2
,PERSONENRECHT
► Onderdeel burgerlijk recht
► Bepaalt in het algemeen wie een persoon is, welke zijn rechten en plichten zijn als enkeling
► Regelt de bescherming van personen
SAMENGEVAT: het regelt in welke mate personen mogen deelnemen aan het rechtsverkeer
FAMILIERECHT
• Onderdeel burgerlijk recht
• Regelt het statuut van verhoudingen enerzijds gebaseerd op afstamming en anderzijds op
levensgemeenschap tussen volwassenen
PERSONEN- EN FAMILIERECHT: VINDPLAATS?
• Burgerlijk Wetboek (personenrecht vind je vooraan)
• “personen” (art. 3 tot art. 502 oud BW)
• afzonderlijke wetgeving vb. bescherming personen met een psychiatrische aandoening (wet
26.06.1990), jeugdbescherming (wet 8.04.1965), rechten van de patiënt (wet 22.08.2002), …
• Relatievermogensrecht (vermogensrechtelijke gevolgen die ontstaan als 2 mensen een duurzame
relatie aangaan)
• Internationaal recht speelt ook belangrijke rol
• EVRM (Rome, 4.11.1950) → artikel 8 (Recht op eerbiediging van het privé-,familie- en gezinsleven)
• Bindend aan elk land die het heeft geratificeerd. Een Belgisch advocaat kan dit gebruiken
wanneer die pleidooit.
• IVBPR (10.12.1968)
• IVRK (20.11.1989)
• Handvest van de Grondrechten van de EU
BELANG VAN DE RECHTSPRAAK
• Leemten in de wet opvullen
• Vonnissen en arresten van rechtbanken & hoven
• EHRM : arrest Marckx/België d.d. 13.06.1979 (de Belgische wetgeving over de natuurlijke kinderen
maakt op 3 punten een schending uit van het EVRM)
• Vrouw die ongehuwd was en een kind kreeg. Ze kon haar kind niet laten registreren want het
was een schande om ongehuwd een kind te krijgen. Ze moest langs de gemeente gaan om
een procedure aan te gaan om haar kind te herkennen. Ze is dan naar het EHRM gegaan om
aan te tonen dat dit niet kan.
• GwH: Hoven en Rechtbanken kunnen préjudiciële vragen stellen, wetten toetsen aan sommige
bepalingen van de Gw, o.a. art 10 (gelijkheidsbeginsel) en art. 11 (discriminatieverbod)
RAAKVLAKKEN MET ANDERE RECHTSVAKKEN
► Huwelijksvermogensrecht: “familiaal vermogensrecht” (Boek II, Titel 3, BW Relatievermogensrecht)
► Het erfrecht: “erfrechtelijke overgang van de goederen binnen de familie” (Boek IV: nalatenschappen,
schenkingen en testamenten, BW)
► Het gerechtelijk privaatrecht:
- Familierechtbank binnen de Rechtbank van Eerste Aanleg → één dossier één rechter
(opgericht door wet 30.07.2013)
- bemiddelen via KMS,
o = kamer minnelijke schikking.
o Onderdeel van de familierechtbank. Als je een vordering stelt om uw zaak te leggen voor
de rechtbank (via dagvaarding of verzoekschrift) dan wordt je opgeroepen en wordt u de
vraag gesteld of u naar de KMS wilt gaan, of u wilt het zelf. De partijen komen dan samen
met/zonder raadsleden bij de rechter om tot een akkoord te komen. Enkel als de partijen
dit willen.
- Hoorrecht
o Vanaf 12 jaar.
► Het strafrecht:
► “familieverlating”, art. 391bis Sw
3
, ► Het is een misdrijf. Procedure kan worden gestart bij dagvaarding bij de
correctionele rechtbank. Dit gaat over iemand die zijn onderhoudsgeld minstens 2
maanden niet heeft betaald.
► “kindermisbruik”
► Het fiscaal recht en het sociaalzekerheidsrecht: “ de familiale verhoudingen”
► Bijv. Mensen die feitelijk samenwonen en die een gezin hebben, krijgen 2 aanslagbiljetten.
Mensen die gehuwd zijn of wettelijk samenwonen krijgen 1 aanslagbiljet.
SAMENHANG TUSSEN PERSONENRECHT EN FAMILIERECHT
• Naamrecht:
• personenrecht (staat van persoon)
• familierecht (afstamming, adoptie)
• Jeugdbeschermingsrecht:
• Wordt federaal geregeld, maar er zijn aantal decreten op Vlaams niveau → bijv. decreet over
binnenlandse adoptie.
• personenbeschermingsrecht: belang van het kind
• familierecht: opvoeding
4
