Sociologie: het speelveld, de spelregels en de spelers
Deel 1: Sociologie, een wetenschap van de samenleving
Hoofdstuk 1: Op ontdekkingstocht door een bekend gebied?
Sociologie op macro/meso/microniveau + verbindingen tussen de verschillende niveaus
- Macroniveau: betreft kenmerken op niveau van samenleving
Bv. Nederland vergrijst: mensen worden gemiddeld genomen steeds ouder.
- Mesoniveau: kenmerken onderzoeken die betrekking hebben op bepaalde sectoren
van de samenleving. Bv. zorgverlening aan hulpbehoevende ouderen
- Microniveau: het individu en de relatie die het heeft met mensen om hem of haar
heen, ook wel het persoonlijk netwerk genoemd.
≈ SL die SL bestudeert
≈ cultuur, invloed v mensen op mensen (SL-verband)
≈ ideeën (bv. “anti-vaccers”)
Bv. Totem van Jan Fabre op Ladeuzeplein met omgekeerde kever ≈ symbool dood/leven
1. Een beeld van een titel
Samenleving is een speelveld met spelregels en spelers.
Regels
SL in geheel, regels vaststellen verschillende types bv. juridische regels, sociale regels,
verkeersregels, gewoonteregels waar je van kan afwijken. Elke vorm van samenleven heeft
haar regels (als er geen regels zouden zijn in het verkeer chaos)
Vaak van positie verwisselen naargelang omstandigheden (de ene keer voetganger, de
andere keer automobilist). Regels worden uitgeoefend op een speelveld (plaats waar regels
worden toegepast). Soms meer nadruk op structuur van het speelveld/samenleving, andere
sociologen leggen meer nadruk op spelers (vormgevers, actoren).
Vorming posities bv. keeper als aanvaller (met zekere continuïteit: wisselen niet snel)
Rol ≠ positie
Bijvoorbeeld een helpende rol, de manier waarop u een positie inneemt.
De positie is de plaats waar persoon zit, taak van kassierster = u te doen betalen.
Sommige sporters actiever op zoek naar doelpunt dan anderen bv. Lukaku i.p.v. verdediger
Sommige posities/voorspelers hebben hogere status, bv. Lukaku scoren (hogere salaris).
Informatie en communicatie
Spelers interageren met elkaar (medespelers, tegenspelers bv. boos op scheidsrechter)
Taakverdeling en hiërarchie
Taakverdeling in professionele ploegsporten, gemaakte afspraken.
1
,Kan ook toegepast worden op het maatschappelijk leven, bv. rector < decaan.
Mogelijk een plattere structuur, gemeenschappelijke beslissingen afstemmen op elkaar.
Hoe groter een organisatie wordt, hoe meer posities, bv. diëtiste bij wielrennen.
Productiviteit (sociologisch, economisch argument bv. loonsverhoging)
- Verband met productie (resultaat, effecten van werk bv. hoeveel examens)
- Gerelateerd aan input/middelen die er zijn ingestoken
Bv. 100 auto’s geproduceerd met team van 5 personen (productiviteit ligt bij 4p 20% hoger)
Motieven
Waarom iemand iets doet, bv. maatschappelijk of door vrienden bepaald.
Meestal door een groep waarbij diegene graag tot zou toebehoren, bv. kennisverwerving.
Verschillende motieven mogelijk in verkeer, sport, maatschappelijk leven middelen die ze
bereid zijn om in te zetten
Neutrale/betrokken waarnemers ‘degene die aan de kant zitten’
Betrokken waarnemers:
- Toelichting geven als betrokken commentator bij bv. wielrennen
- Supporters van wielrennersploeg met spandoeken aanmoedigen
Neutrale waarnemers: geen keuze maken, geen favoriet, buiten discussie houden
Bv. medische wetenschappers over energieverbruik
Elke sport (bv. wielrennen) heeft dezelfde basiscomponenten, speelveld: start naar finishlijn.
Interactie en communicatie bv. discussie oortjes bij wielrenners: communicatie ploegleider.
Regels doping sancties bij overtreding regels, bv. uitsluiting wielrennersgroep
Opsporingsmethodes worden beter = mechanische (fiets) vs. medische doping (lichaam)
Waarom doping gebruiken, terwijl sancties en opsporingsmethodes beter worden?
Gesocialiseerd zijn = gewoon worden aan bepaalde gedragingen, geïmiteerd door anderen
Bv. agressie van vaders bij de voetbal kindje gaat ook middelvinger opsteken (link crimi)
Bv. Heysel-drama = sportevenement zo ver ontaardt dat 39 supporters stierven.
2. Het dagelijkse leven door de bril van de socioloog
Over eten en drinken resultaat van evolutie van over de hele wereld
Basisbehoefte van het leven, dagelijkse zoektocht naar porties voor lichaam en geest.
Carluccio:
- Italiaans eten + manier koken/degusteren wint aandacht (≠ 30 jaar geleden)
- Stijging door migranten Limburg ’60 economie heropbouwen
- Model voor ontwikkeling kookprogramma’s/kookboeken (trend uitproberen)
Sushi (‘gezonde’ trend):
- Live sushi maken in de Delhaize (≠ 30 jaar geleden)
- Veel mensen sterven aan overwerk in Japan
2
, Globalisering in culinair patroon bv. Muntstraat
Over lifestyle en lijfstijl (relatief nieuwe trend)
Vrijetijdsbesteding bv. yoga met vaak oorsprong in het Oosten/boeddhisme
Grens professionele tijd/vrije tijd vervaagt ≠ 9-5 werken (uitzondering bv. handarbeid)
Oude grenzen vervagen nieuwe grenzen creëren
Verandering levensstijl bv. huisrenovaties door corona
Lifestylebladen i.v.m. wat lijkt i.p.v. wat is mens sociaal invullen
Ondanks diverse lifestyles blijft er 1 voorbeeld van lijfstijl (ideaal mannelijk en vrouwelijk)
Over liefde
Verschillende relaties (≠ enkel romantische relaties)
Valentijn = commerciële aangelegenheid van VS (om mensen geven a.d.h.v. cadeautjes)
Goed voor Amerikaanse economie
Verliefd zijn: idyllisch beeld ≠ realiteit: van spanningen tot grensoverschrijdend gedrag
Voor ’70-80: partnergeweld in private sfeer ≠ openbaar besproken want gevaar + reacties
Vanaf ’70-80: meer aandacht naar gewelddadige acties
Heden: nadruk op preventie, na overschrijdend gedrag snel handelen/straffen
3. Nog een stap verder
Maatschappelijke realiteit willen doorgronden: beschrijvingen, analyses, verklaringen
Goede socioloog vraagt zich af: Waarom ooit anders en of ze anders zouden kunnen zijn?
Alles is contingent, maar daarom niet arbitrair.
- Alles = opvattingen, gewoonten, handelingswijzen, instellingen, …
- Contingent = het hoeft niet overal zo te zijn, niet noodzakelijk
Meerdere opties mogelijk/zaken houden met elkaar verband: Waarom zijn
sommigen gedragingen in bepaalde samenlevingen afwijkend en in andere niet?
- Niet arbitrair = er zijn goede redenen waarom het zo is/logica ≠ willekeurig
Afwijkend gedrag wordt geproduceerd door de samenleving
Echtscheiding:
Lijkt beslissing 2 partners/persoonlijk probleem individuen (3 de persoon bv. vreemdgaan?)
Fenomeenanalyse van echtscheiding (trend schetsen ver terug in de tijd/afstand nemen)
- 1990 België: 20 000 echtscheidingen
- 2008 België: 35 000 echtscheidingen (stijging van 75%)
- 2014 België: 24 000 echtscheidingen
= minder problemen? minder juridische verbintenissen = minder kans op scheiden
Sociale condities/omstandigheden
Koppels meer en meer 2-verdieners.
Vroeger: man ging werken, vrouw zorgde voor huis vrouw was zeer afhankelijk van man.
3
Deel 1: Sociologie, een wetenschap van de samenleving
Hoofdstuk 1: Op ontdekkingstocht door een bekend gebied?
Sociologie op macro/meso/microniveau + verbindingen tussen de verschillende niveaus
- Macroniveau: betreft kenmerken op niveau van samenleving
Bv. Nederland vergrijst: mensen worden gemiddeld genomen steeds ouder.
- Mesoniveau: kenmerken onderzoeken die betrekking hebben op bepaalde sectoren
van de samenleving. Bv. zorgverlening aan hulpbehoevende ouderen
- Microniveau: het individu en de relatie die het heeft met mensen om hem of haar
heen, ook wel het persoonlijk netwerk genoemd.
≈ SL die SL bestudeert
≈ cultuur, invloed v mensen op mensen (SL-verband)
≈ ideeën (bv. “anti-vaccers”)
Bv. Totem van Jan Fabre op Ladeuzeplein met omgekeerde kever ≈ symbool dood/leven
1. Een beeld van een titel
Samenleving is een speelveld met spelregels en spelers.
Regels
SL in geheel, regels vaststellen verschillende types bv. juridische regels, sociale regels,
verkeersregels, gewoonteregels waar je van kan afwijken. Elke vorm van samenleven heeft
haar regels (als er geen regels zouden zijn in het verkeer chaos)
Vaak van positie verwisselen naargelang omstandigheden (de ene keer voetganger, de
andere keer automobilist). Regels worden uitgeoefend op een speelveld (plaats waar regels
worden toegepast). Soms meer nadruk op structuur van het speelveld/samenleving, andere
sociologen leggen meer nadruk op spelers (vormgevers, actoren).
Vorming posities bv. keeper als aanvaller (met zekere continuïteit: wisselen niet snel)
Rol ≠ positie
Bijvoorbeeld een helpende rol, de manier waarop u een positie inneemt.
De positie is de plaats waar persoon zit, taak van kassierster = u te doen betalen.
Sommige sporters actiever op zoek naar doelpunt dan anderen bv. Lukaku i.p.v. verdediger
Sommige posities/voorspelers hebben hogere status, bv. Lukaku scoren (hogere salaris).
Informatie en communicatie
Spelers interageren met elkaar (medespelers, tegenspelers bv. boos op scheidsrechter)
Taakverdeling en hiërarchie
Taakverdeling in professionele ploegsporten, gemaakte afspraken.
1
,Kan ook toegepast worden op het maatschappelijk leven, bv. rector < decaan.
Mogelijk een plattere structuur, gemeenschappelijke beslissingen afstemmen op elkaar.
Hoe groter een organisatie wordt, hoe meer posities, bv. diëtiste bij wielrennen.
Productiviteit (sociologisch, economisch argument bv. loonsverhoging)
- Verband met productie (resultaat, effecten van werk bv. hoeveel examens)
- Gerelateerd aan input/middelen die er zijn ingestoken
Bv. 100 auto’s geproduceerd met team van 5 personen (productiviteit ligt bij 4p 20% hoger)
Motieven
Waarom iemand iets doet, bv. maatschappelijk of door vrienden bepaald.
Meestal door een groep waarbij diegene graag tot zou toebehoren, bv. kennisverwerving.
Verschillende motieven mogelijk in verkeer, sport, maatschappelijk leven middelen die ze
bereid zijn om in te zetten
Neutrale/betrokken waarnemers ‘degene die aan de kant zitten’
Betrokken waarnemers:
- Toelichting geven als betrokken commentator bij bv. wielrennen
- Supporters van wielrennersploeg met spandoeken aanmoedigen
Neutrale waarnemers: geen keuze maken, geen favoriet, buiten discussie houden
Bv. medische wetenschappers over energieverbruik
Elke sport (bv. wielrennen) heeft dezelfde basiscomponenten, speelveld: start naar finishlijn.
Interactie en communicatie bv. discussie oortjes bij wielrenners: communicatie ploegleider.
Regels doping sancties bij overtreding regels, bv. uitsluiting wielrennersgroep
Opsporingsmethodes worden beter = mechanische (fiets) vs. medische doping (lichaam)
Waarom doping gebruiken, terwijl sancties en opsporingsmethodes beter worden?
Gesocialiseerd zijn = gewoon worden aan bepaalde gedragingen, geïmiteerd door anderen
Bv. agressie van vaders bij de voetbal kindje gaat ook middelvinger opsteken (link crimi)
Bv. Heysel-drama = sportevenement zo ver ontaardt dat 39 supporters stierven.
2. Het dagelijkse leven door de bril van de socioloog
Over eten en drinken resultaat van evolutie van over de hele wereld
Basisbehoefte van het leven, dagelijkse zoektocht naar porties voor lichaam en geest.
Carluccio:
- Italiaans eten + manier koken/degusteren wint aandacht (≠ 30 jaar geleden)
- Stijging door migranten Limburg ’60 economie heropbouwen
- Model voor ontwikkeling kookprogramma’s/kookboeken (trend uitproberen)
Sushi (‘gezonde’ trend):
- Live sushi maken in de Delhaize (≠ 30 jaar geleden)
- Veel mensen sterven aan overwerk in Japan
2
, Globalisering in culinair patroon bv. Muntstraat
Over lifestyle en lijfstijl (relatief nieuwe trend)
Vrijetijdsbesteding bv. yoga met vaak oorsprong in het Oosten/boeddhisme
Grens professionele tijd/vrije tijd vervaagt ≠ 9-5 werken (uitzondering bv. handarbeid)
Oude grenzen vervagen nieuwe grenzen creëren
Verandering levensstijl bv. huisrenovaties door corona
Lifestylebladen i.v.m. wat lijkt i.p.v. wat is mens sociaal invullen
Ondanks diverse lifestyles blijft er 1 voorbeeld van lijfstijl (ideaal mannelijk en vrouwelijk)
Over liefde
Verschillende relaties (≠ enkel romantische relaties)
Valentijn = commerciële aangelegenheid van VS (om mensen geven a.d.h.v. cadeautjes)
Goed voor Amerikaanse economie
Verliefd zijn: idyllisch beeld ≠ realiteit: van spanningen tot grensoverschrijdend gedrag
Voor ’70-80: partnergeweld in private sfeer ≠ openbaar besproken want gevaar + reacties
Vanaf ’70-80: meer aandacht naar gewelddadige acties
Heden: nadruk op preventie, na overschrijdend gedrag snel handelen/straffen
3. Nog een stap verder
Maatschappelijke realiteit willen doorgronden: beschrijvingen, analyses, verklaringen
Goede socioloog vraagt zich af: Waarom ooit anders en of ze anders zouden kunnen zijn?
Alles is contingent, maar daarom niet arbitrair.
- Alles = opvattingen, gewoonten, handelingswijzen, instellingen, …
- Contingent = het hoeft niet overal zo te zijn, niet noodzakelijk
Meerdere opties mogelijk/zaken houden met elkaar verband: Waarom zijn
sommigen gedragingen in bepaalde samenlevingen afwijkend en in andere niet?
- Niet arbitrair = er zijn goede redenen waarom het zo is/logica ≠ willekeurig
Afwijkend gedrag wordt geproduceerd door de samenleving
Echtscheiding:
Lijkt beslissing 2 partners/persoonlijk probleem individuen (3 de persoon bv. vreemdgaan?)
Fenomeenanalyse van echtscheiding (trend schetsen ver terug in de tijd/afstand nemen)
- 1990 België: 20 000 echtscheidingen
- 2008 België: 35 000 echtscheidingen (stijging van 75%)
- 2014 België: 24 000 echtscheidingen
= minder problemen? minder juridische verbintenissen = minder kans op scheiden
Sociale condities/omstandigheden
Koppels meer en meer 2-verdieners.
Vroeger: man ging werken, vrouw zorgde voor huis vrouw was zeer afhankelijk van man.
3
