VI: W at m oeten w e doen ?
0. Inleiding
Wat moeten we doen om een goed leven te leiden?
Christelijke moraal verbindt christenen (allerlei deugden), Maar wat is moraliteit nu?
moraal = een bepaald ‘moeten’ ,maar geen wettelijk moeten welk soort moeten?
Sommige theorieën geven antwoorden op dezelfde vraag maar die antwoorden staan haaks op
elkaar (bv utilitarisme deontologie)
Dit hoofdstuk hangt samen met Nietschede link zit in vooral in het laaste deel vh hoofdstuk
Paragraaf 1-3:
Utilitarisme: moraliteit hangt samen met de gevolgen van een handeling (hoe
meer geluk, hoe groter haar morele waarde)
Deontologie: heeft te maken met de intentie, die aan de handeling vooraf gaat
Deugdenethiek: heeft te maken met een goed karakter, een dispositie om op de
juiste manier te handelen (o.a. door opvoeding)
Paragraaf 4: Nietzsche: afkeer voor christendom én deze 3 ethische theorieën omdat hij
moraal gevaarlijk vindt: staat de ontwikkeling van de Übermensch in de weg: Nietzsche
=fatalistische levenshouding
Paragraaf 5: overschakeling van moraalfilosofie naar morele psychologie:
elk van de 4 voorgaande theorieën = gebaseerd op fundamentele veronderstellingen
over de psychologie vh morele handelen (Wat motiveert ons om het goede te doen (U),
wat is de bron van mijn motivatie (D), welke emotionele en cognitieve mechanismen spelen een
rol in ons morele leven(D)?= werk van fauteuilfilosofen 21ste E verandering:meer aansluiting
bij het morele denken van Nietzsche
1. Utilitarisme (rekenwerk)
Veel mensen denken: doden is ten alle tijden moreel verwerpelijk (Zie bijbel, alle grote
godsd…) Maar….
Is dit verbod wel absoluut, zijn er geen omstandigheden wanneer het aanvaardbaar of
gewenst is?= centrale vragen in het moraal-filosofisch gedachte-experiment: trolley-
problem (Philippa Foot, 1967)
Oorspronkelijk scenario: 1 onbestuurbare trein, gaspedaal volledig ingedrukt, geen
remmen. … Iets verder is er een wissel van sporen… Wat doe je?
o Optie 1: je doet niets en de 5 personen die verder op de sporen lopen gaan
zeker dood
o Optie 2: je wisselt zelf =>1 persoon die op dat spoor loopt is helaas dood…
Is dit goed? De meesten zeggen: ja: minder doden, meer levens gered
kiezen om 1 persoon te laten sterven: kwantitatieve kwestie = rekenlogica vh
utilitarisme
1
, o Sluit aan bij intuïtie: morele waarde van een handeling wordt bepaald door
de som vh geluk van alle mensen waarop die handeling een impact heeft
(hoe meer geluk, hoe beter)
Utilitarisme =stroming binnen de normatieve ethiek die deel uitmaakt van het
consequentialisme(!) morele waarde van een handeling heeft te maken met de
gevolgen v die handeling – hangt samen met haar nut
Jeremy Bentham (18e E) =één vd grondleggers vh utilitarisme als
basisprincipe: “de maatstaf van goed & kwaad is het grootste geluk voor het
grootste aantal’ = greatest happines principe
‘nut’= om het even welk object dat de neiging heeft om voordeel, geluk, genot te
veroorzaken
Happiness= geluk = genot= afwezigheid van lijden
Voor utilitaristen = moraliteit gebaseerd op kosten-batenanalyse.
Nochtans!! Problemen met utilitarisme
Hoe meet je geluk? Geluk, genot , pijn soms moeilijk te meten en moeilijk te
vergelijken, zeker over=/=e mensen (=probleem)
o Vb: veelbelovend trompettiste: 3 maanden intensief oefenen- naast je in het rijhuis:
student geneeskunde die werkt aan zijn eindexamen…
Hoe meet je het geluk af, eigen geluk? Vorm van een prijs? Student, geluk van de
student, stageplaats...
Verdediging v utilitaristen: “zelfs in zeer complexe situaties komen de
voorspellingen van de utilitaristen vaak uit…”
Utilitarisme laat geen ruimte voor onvervreemdbare rechten (niet vr mensen én
dieren
Het absolute kwaad bestaat niet, soms moet je mensen opofferen (voor het grootste
geluk vr het grootse aantal cfr. trolly-exp)
Analoog: Bewust pijn toebrengen aan dieren
Peter Singer in “Animal Liberation”: dierproeven zijn verantwoord op voorwaarde
dat hun voordelen opwegen tegen het lijden van de proefdieren”
- dierproeven soms voor onderzoek & behandeling van menselijke ziekten
Soms weegt dood en lijden niet op: dan is het moreel verwerpelijk onnodig lijden
te veroorzaken, maar soms is lijden nodig om tot een grotere hoeveelheid geluk te
komen
Problemen met dit standpunt:
o Het veronderstelt dat het mogelijk is geluk en pijn van alle betrokken
actoren te kwantificeren én te vergelijken (mensen onderling al moeilijk,
wat met dieren..)
o Wetenschappers kunnen niet altijd op voorhand zeggen of het iets gaat
opleveren en dat het geluk vergroot wordt
Hoe voorspel je geluk? Dit is het grootse probleem!
Het utilarisme gaat om de gevolgen van een handeling (gevolgen spelen zich af in de
toekomst=>, gevolgen van onze handlingen zijn soms dus onvoorspelbaar)
probleem voor utilarisme: we hebben niet alle info om de rekensom te maken
2
0. Inleiding
Wat moeten we doen om een goed leven te leiden?
Christelijke moraal verbindt christenen (allerlei deugden), Maar wat is moraliteit nu?
moraal = een bepaald ‘moeten’ ,maar geen wettelijk moeten welk soort moeten?
Sommige theorieën geven antwoorden op dezelfde vraag maar die antwoorden staan haaks op
elkaar (bv utilitarisme deontologie)
Dit hoofdstuk hangt samen met Nietschede link zit in vooral in het laaste deel vh hoofdstuk
Paragraaf 1-3:
Utilitarisme: moraliteit hangt samen met de gevolgen van een handeling (hoe
meer geluk, hoe groter haar morele waarde)
Deontologie: heeft te maken met de intentie, die aan de handeling vooraf gaat
Deugdenethiek: heeft te maken met een goed karakter, een dispositie om op de
juiste manier te handelen (o.a. door opvoeding)
Paragraaf 4: Nietzsche: afkeer voor christendom én deze 3 ethische theorieën omdat hij
moraal gevaarlijk vindt: staat de ontwikkeling van de Übermensch in de weg: Nietzsche
=fatalistische levenshouding
Paragraaf 5: overschakeling van moraalfilosofie naar morele psychologie:
elk van de 4 voorgaande theorieën = gebaseerd op fundamentele veronderstellingen
over de psychologie vh morele handelen (Wat motiveert ons om het goede te doen (U),
wat is de bron van mijn motivatie (D), welke emotionele en cognitieve mechanismen spelen een
rol in ons morele leven(D)?= werk van fauteuilfilosofen 21ste E verandering:meer aansluiting
bij het morele denken van Nietzsche
1. Utilitarisme (rekenwerk)
Veel mensen denken: doden is ten alle tijden moreel verwerpelijk (Zie bijbel, alle grote
godsd…) Maar….
Is dit verbod wel absoluut, zijn er geen omstandigheden wanneer het aanvaardbaar of
gewenst is?= centrale vragen in het moraal-filosofisch gedachte-experiment: trolley-
problem (Philippa Foot, 1967)
Oorspronkelijk scenario: 1 onbestuurbare trein, gaspedaal volledig ingedrukt, geen
remmen. … Iets verder is er een wissel van sporen… Wat doe je?
o Optie 1: je doet niets en de 5 personen die verder op de sporen lopen gaan
zeker dood
o Optie 2: je wisselt zelf =>1 persoon die op dat spoor loopt is helaas dood…
Is dit goed? De meesten zeggen: ja: minder doden, meer levens gered
kiezen om 1 persoon te laten sterven: kwantitatieve kwestie = rekenlogica vh
utilitarisme
1
, o Sluit aan bij intuïtie: morele waarde van een handeling wordt bepaald door
de som vh geluk van alle mensen waarop die handeling een impact heeft
(hoe meer geluk, hoe beter)
Utilitarisme =stroming binnen de normatieve ethiek die deel uitmaakt van het
consequentialisme(!) morele waarde van een handeling heeft te maken met de
gevolgen v die handeling – hangt samen met haar nut
Jeremy Bentham (18e E) =één vd grondleggers vh utilitarisme als
basisprincipe: “de maatstaf van goed & kwaad is het grootste geluk voor het
grootste aantal’ = greatest happines principe
‘nut’= om het even welk object dat de neiging heeft om voordeel, geluk, genot te
veroorzaken
Happiness= geluk = genot= afwezigheid van lijden
Voor utilitaristen = moraliteit gebaseerd op kosten-batenanalyse.
Nochtans!! Problemen met utilitarisme
Hoe meet je geluk? Geluk, genot , pijn soms moeilijk te meten en moeilijk te
vergelijken, zeker over=/=e mensen (=probleem)
o Vb: veelbelovend trompettiste: 3 maanden intensief oefenen- naast je in het rijhuis:
student geneeskunde die werkt aan zijn eindexamen…
Hoe meet je het geluk af, eigen geluk? Vorm van een prijs? Student, geluk van de
student, stageplaats...
Verdediging v utilitaristen: “zelfs in zeer complexe situaties komen de
voorspellingen van de utilitaristen vaak uit…”
Utilitarisme laat geen ruimte voor onvervreemdbare rechten (niet vr mensen én
dieren
Het absolute kwaad bestaat niet, soms moet je mensen opofferen (voor het grootste
geluk vr het grootse aantal cfr. trolly-exp)
Analoog: Bewust pijn toebrengen aan dieren
Peter Singer in “Animal Liberation”: dierproeven zijn verantwoord op voorwaarde
dat hun voordelen opwegen tegen het lijden van de proefdieren”
- dierproeven soms voor onderzoek & behandeling van menselijke ziekten
Soms weegt dood en lijden niet op: dan is het moreel verwerpelijk onnodig lijden
te veroorzaken, maar soms is lijden nodig om tot een grotere hoeveelheid geluk te
komen
Problemen met dit standpunt:
o Het veronderstelt dat het mogelijk is geluk en pijn van alle betrokken
actoren te kwantificeren én te vergelijken (mensen onderling al moeilijk,
wat met dieren..)
o Wetenschappers kunnen niet altijd op voorhand zeggen of het iets gaat
opleveren en dat het geluk vergroot wordt
Hoe voorspel je geluk? Dit is het grootse probleem!
Het utilarisme gaat om de gevolgen van een handeling (gevolgen spelen zich af in de
toekomst=>, gevolgen van onze handlingen zijn soms dus onvoorspelbaar)
probleem voor utilarisme: we hebben niet alle info om de rekensom te maken
2
