Samenvatting Geschiedenis van de Wereldpolitiek

Samenvatting Geschiedenis van
de Wereldpolitiek (1815 -heden)
1. Het jaar 1815 en de vestiging van de Weense Orde
 Ruime consensus: tussen 1815 & 1854 geen zware conflicten tussen de grote mogendheden
(= multipolair stabiel systeem)

1.1. Antecedenten: een mechanisch machtsevenwicht

Vrede van Westfalen (1648): Soevereine staten met duidelijk politiek gezag en duidelijk territorium

 18e eeuw: oorlog & vrede bepaald door ‘machtsevenwicht’ (bewaren o.w.v. eigen veiligheid)
↳ Geen enkele mogelijkheid mag zo machtig worden dat die anderen kan bedreigen
↳ Egoïstisch kort termijn denken
= Diep wantrouwen tussen mogendheden
 Vele oorlogen & vredesakkoorden
 Territoria onderling geruild (vb: Drie Poolse delingen: 1772,1793,1795)
= Geen blijvende oplossingen voor internationale problemen
= Egoïstisch + geen verantwoordelijkheid opnemen algemene stabiliteit
Europa
↳ Wel: internationale diplomatie serieuzer genomen (statuut diplomaten gerespecteerd)
+ uitbouwen ministeries van buitenlandse zaken
= Professionelere manier van dialoog tussen staten (al in Vrede van Utrecht 1713
verwijzingen naar noodzaak aan machtsevenwicht en Stabiliteit in Europa)
 In dergelijke wereld: revolutionair Frankrijk begint aan expansie (1792) + overname door
Napoleon (1799)
↳ Pas besef gevaar Napoleon bij andere mogendheden na grote controle over Europa
o Tsaar Alexander  Britse premier William Pitt: Stabiele Europese orde &
permanente vrede.
 1805: State Paper (staatkundige Europese kaart op stabiele manier
vastleggen om nieuwe territoriale orde te garanderen)
↳ 1812: Mislukte veldtocht in Rusland
o Hechtere alliantie: GB, Rusland, Pruisen & Oostenrijk
 Napoleon geeft zich over (april 1814  Elba)
 Lodewijk XVIII op Franse troon (liberaal bewind + constit. monarchie)
o Frequente persoonlijke ontmoetingen tussen politieke leiders v.d. alliantie
 GB: Minsiter van Buitenlandse Zaken: Lord Castlereagh
 Oostenrijk: Minister van Buitenlandse Zaken: von Metternich
 Pruisen: Kanselier von Hardenberg
 Rusland: tsaar Alexander I
o Steeds meer begrip  beschouwen zichzelf als grote mogendheden met
verantwoordelijkheid voor het Europese Continent
 Verdrag van Chaumont (maart 1814): vrede van Europa voor 20 jaar
veilig stellen na oorlog

,1.2. Geallieerde doelstellingen na de Franse nederlaag

A) Gedeelde doelstellingen:
1. Herstel van de dynastieke legitimiteit (= binnenlandse doelstelling)
o Vuist tegen binnenlandse politieke destabilisering (nationalistische & revolutionaire
tendensen)
o Soevereiniteit bij vorsten (Pruisen, Rusland, Oostenrijk)  Constitutionele
monarchieën i.p.v. absolute vorsten (GB)
2. Behoud van het machtsevenwicht (= buitenlandse doelstelling)
o Voorwaarde voor binnenlandse stabiliteit (revolutionaire krachten kunnen sterk
profiteren van destabilisatie en oorlogen)
o Frankrijk (agressor) moet worden ingedamd
 Verdrag van Parijs (mei 1814): Frankrijk mag territorium + bepaalde
aanwinsten van na Fr. Rev. Behouden. Alles na 1792: afstaan (stuk Savoie)
 Indijken maar beperken revanchistische gevoelens
B) Particuliere doelstellingen
Groot-Brittanië: Frankrijk indammen + beducht voor Rusland (sterk na Napoleonistische
oorlogen. (GB & Rusland 2 echte wereldmachten)  Frankrijk moet rol spelen in
machtsevenwicht op het continent. Voorstel oprichting Poolse staat (tegen mogelijke
expansie Rusland)

Rusland: Sterkste militaire eenheid  Alexander I wil leidende politieke rol + territoriale
winsten. (Grootste deel Polen + Pruisen compenseren met Saksen). Sterke ideologische kaart
(Heilige Alliantie): liberale grondwet in Polen (vermindert revolutionaire druk)

Oostenrijk: Beseft zwaktes (centrale ligging + multiculutraliteit)  omarming
machtsevenwicht. Bezorgdheid om expansionisme Rusland & Pruisen  Sluit verdragen met
Duitse gebieden. (= Partner met GB om andere mogendheden in toom te houden)

Pruisen: Territoriale expansie in mozaïek van Duitse staatjes (= spanning tussen Oostenrijk &
Pruisen)  ‘Duitse Kwestie’. (niet te zwak: Franse annexatie; te sterk = bedreiging voor
andere staten)

Frankrijk: Talleyrand gaat helemaal mee in machtsevenwicht (geheim akkoord FR,GB,OOS
tegen PRUIS & RUS). Ook opkomen voor Franse belangen in Italië (Bourbon-dynastie in
Napels).

1.3. Het Congres van Wenen (1814-1815)

 Geleid door informele stuurgroep van de grote vier + na verloop van tijd Talleyrand
 Secularisering van diplomatie doorgezet: geen vertegenwoordiging Paus of H.R.R.
 Ontsnapping Napoleon + hergroepering  Stimulans om door te werken (Slotakte: 9 juni
1815, Slag bij Waterloo: 18 juni 1815)
 Onderhandelaard gaan uit van klassieke Realpolitik
 Hertekenen staatsgrenzen i.f.v. machtsevenwicht + geen etnische homogeniteit

Realisaties:

- GB verwerft enkele Franse kolonies & strategische punten op zee (Malta, Ionische eilanden,
Helgoland, Kaapkolonie, Mauritius, Sri Lanka & enkele Antillen)

, - Franse slavenhandel NIET afgeschaft (willen verse koning Lodewijk XVIII niet destabiliseren)
- Vorming nieuwe staat: Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden als buffer tegen Frankrijk +
neutrale confederatie Zwitserland & Versterking Beieren, Piëmont-Sardinië & Pruisen
- Grote winsten Oostenrijk in noordoost Italië (Venetië, Lombardije & Dalmatische kust +
macht in Toscane, Modena, Parma & Invloed Napels)  Verlies macht West-Europa
(Zuidelijke Nederlanden)  Oostenrijkse kwetsbaarheid (geen financiële middelen)
- Pruisen: gebiedsuitbreiding in Duitse staten.  Buren met Frankrijk (indammen)
- Overige Duitse gebieden: Duitse Bond (39 vorstendommen ipv 300) volgens principe van
collectie veiligheid (samen helpen wanneer 1 staat wordt aangevallen)
- Deel van Polen uitgeroepen tot onafhankelijk koninkrijk: Congres Polen (feitelijk
onderworpen aan Rusland)
- Rusland (voelt zich benadeeld door Castlereagh-Metternich): mag Finland & Bessarabië
houden
 Na Waterloo: Tweede Verdrag van Parijs
 Frankrijk harder aangepakt (gereduceerd tot grenzen 1790 + Schadevergoeding + geallieerde
troepen op grondgebied)
 Herbevestiging Bourbon dynastie
 Verlies Nice & Savoie + Oostenrijkse controle Bourbon-koning v. Napels = ontvlambaar
symbooldossier  revanchistische onderstroom (bonapartisten + royalisten), willen presitge
van Frankrijk herstellen

1.4. Het Europees concert.

Grote mogendheden spreken af elkaar te blijven consulteren = basis allereerste internationale
veiligheidsinstitutie

 Priviliges
 Collectieve verantwoordelijkheid voor stabiliteit v. Europa
 Quadruple Alliantie (grote 4)
↳ Geregeld bijeen komen
↳ Elk lid kan een vergadering beleggen

Voordelen:

- Partijen geconfronteerd met eigen beloften (men kon zich niet meer wegstoppen)
 Grote mate van terughoudendheid (alleen nog collectief handelen)
- Vergemakkelijkte onderhandelingen
- Men moet het beleid internationaal kunnen verantwoorden
- Meer compromissen tussen diplomaten

Tsaar Alexander I pleit ook voor alliantie o.b.v. spirituele gronden (ook om verbond Castlereigh-
Metternich te counteren): Triple Alliantie (Pruisen: protestant; Oostenrijk: Katholiek & Rusland:
Orthodox).

 In belang van een sterk internationaal bondgenootschap tegen binnenlandse liberale en
nationalistische bedreigingen
 Beter messianistische Tsaar aan alliantie te binden dan te laten overgaan op unilaterale
acties.

, 2. Het Europees concert in actie (1815-1830)
Concert komt in 1818 voor eerst samen

 Geallieerde troepen uit Frankrijk weghalen (revolutionaire stromingen in Frankrijk)
 Frankrijk formeel uitgenodigd bij topbijeenkomsten


2.1. Nati onalisti sche en liberale opstanden

Liberalisme en Nationalisme komen op als deel van De Verlichting, de Romantiek en de Amerikaanse
& Franse revoluties

 Het volk stelt Ancien Régime in vraag.
↳ Protestbewegingen hebben in bepaalde gebieden nationalistische insteek
o Italië & Duitsland: streven naar eenmaking (grote mogendheden)
o Polen: onafhankelijke Polen van voor 18e-eeuwse delingen herstellen
o Hongarije: herstel van onafhankelijk Groot-Hongaarse koninkrijk
o Rusland: panslavische gedachte (anti-Duits & anti-Oostenrijks)
o Ook in Griekenland & Roemenië
 Transnationaal fenomeen die orde sterk bedreigde
↳ Duits nationalisme in ‘Burchenschafts’  Karlsbad decreten (anti-nationalistische &
antiliberale censuur) + Mainz-Comissie (inlichtingendienst)

2.2. Liberale opstanden in Spanje en Napels

1820: liberale revolutionaire laten regeringen in Spanje & Napels vallen + afdwingen liberale
grondwetten aan Bourbon-koningen

 Frankrijk wil tussenkomen (+ steun Rusland: vorming Frans-Russische as)

 Liberaal GB beschouwt dit als crisis zonder internationale repercussies (wil
machtsevenwicht) + wil zich weinig mogelijk in continentale kwesties laten meesleuren

 Ook Metternich verzet zich tegen interventie (wil geen Russisch-Franse operatie zien)



 Oostenrijk wil alleen militair interveniëren in Napels (met steun GB; ≠ Frankrijk, ≠
machtsevenwicht)
 Franrkijk & Rusland zien dit als kans Oostenrijk te verzwakken (Frankrijk stuurt aan op
compromis Bourbon-koning & revolutionairen  kans Franse invloed)
↳ Metternich akkoord met vergadering concert (oktober-december 1820)
o Wil de 5 akkoord laten ondertekenen te interveniëren bij revoluties
 Heilige alliantie voor  Frankrijk & GB tegen (liberaler)
 = einde Frans-Russische kaart
↳ Volgende conferentie vanaf januari 1821 op Oostenrijks verzoek
o Oostenrijk, Pruisen & Rusland keuren interventie goed  revolte bezworen

Augustus 1822: Castlereagh overlijdt  liberalere Canning in de plaats (vindt dat elke mogendheid
meer eigen weg mag gaan ( Metternich)

 Eind 1822 (Conferentie van Verona): toch steun aan Spanje op agenda.
↳ Geen steun van GB, Oostenrijk voor Franse interventie (verstoring machtsevenwicht)