Leven in evenwicht – BGZ Blok 1
Samenvatting
Inhoudsopgave
Taak 1: cellen, celdeling, eiwitsynthese, energievoorziening ................................................................. 3
1. wat is de anatomie van de cel? (onderdelen/organellen) + kort de functie per onderdeel .....................3
2. hoe werkt celdeling (mitose, meiose)? ........................................................................................ 12
a) Mutaties/ fouten en celafbraak .............................................................................................. 16
3. hoe werkt de energievoorziening van de cel (mitochondriën)? ....................................................... 17
4. hoe werkt de eiwitsynthese? (DNA, RNA, transcriptie, translatie, ribosomen, golgisysteem) .............. 23
Taak 2: zenuwstelsel + college 2 homeostase zenuwstelsel ...................................................................31
1. Hoe is het zenuwstelsel opgebouwd (fight or flight en rest and digest?) .......................................... 31
2. Welke zenuwcellen zijn er? ....................................................................................................... 35
a) Wat is de functie van die cel? ............................................................................................... 35
3. Hoe verloopt de impulsgeleiding (wat gebeurt er als er een impuls binnenkomt, welke reacties volgen)
(natrium en actiepotentiaal)? ............................................................................................................ 38
a) Welke dingen bepalen welke effecten op het orgaan moeten plaatsvinden?/Wat zorgt ervoor dat het
target orgaan het juiste effect krijgt? .............................................................................................. 45
4. Hoe werken de synapsspleet en neurotransmitters? ...................................................................... 45
a) Werking van hersenen en hormonen bij actie/impulsen................... Error! Bookmark not defined.
a) Welk mechanismen spelen een rol bij impulsgeleiding/ signaaloverdracht en aansturing signaalError!
Bookmark not defined.
5. Hoe werken reflexen (autonoom zenuwstelsel)? ................................. Error! Bookmark not defined.
Taak 3: Endocrinologie (hormonen) + College 4 endocrinologie .................... Error! Bookmark not defined.
1. Welke verschillende endocriene organen zijn er en welke hormonen scheiden ze af? (Functies
hormonen)............................................................................................ Error! Bookmark not defined.
a) Communicatie/ transport hormonen ............................................. Error! Bookmark not defined.
b) Soorten hormonen/ classificatie hormonen ................................... Error! Bookmark not defined.
c) Endocriene organen .................................................................. Error! Bookmark not defined.
d) Hoe werkt de HPA-as? .............................................................. Error! Bookmark not defined.
2. Wat is het verschil tussen positieve en negatieve feedback? (hormonen en organen die hier een rol bij
spelen.) ................................................................................................ Error! Bookmark not defined.
3. Volledige tabel uitleggen van gewicht in evenwicht ............................ Error! Bookmark not defined.
4. Welke gevolgen van emotionele stress zoals beschreven in onderstaand artikel, kun je verklaren door
neuronale (in)activatie (zie taak 1)? ......................................................... Error! Bookmark not defined.
5. Welke hormonen komen in het lichaam vrij bij stressreacties, en in welke endocriene organen worden zij
geproduceerd? ...................................................................................... Error! Bookmark not defined.
6. (extra leerdoel, waarschijnlijk niet voor tentamen) Wat is het effect van de anticonceptiepil op
geslachtsorganen/hormonen bij vrouwen?/Welke hormonen zijn er die invloed hebben op de vruchtbaarheid
bij vrouwen en hoe werkt de anticonceptiepil? ........................................... Error! Bookmark not defined.
Taak 4+5: hart en bloedsomloop + bloedvaten en bloeddruk + college hart I en II ...... Error! Bookmark not
defined.
, 1. Wat is de anatomie van het hart en welke functies hebben de verschillende onderdelen van het hart?
Error! Bookmark not defined.
2. Hoe verloopt de hartcyclus? (druk, volume, PQRST).......................... Error! Bookmark not defined.
a) hartcyclus ................................................................................ Error! Bookmark not defined.
b) Actiepotentiaal ......................................................................... Error! Bookmark not defined.
c) Wiggers diagram ...................................................................... Error! Bookmark not defined.
d) Druk en volume in het hart ......................................................... Error! Bookmark not defined.
5. Regulatie van de hartfunctie ........................................................... Error! Bookmark not defined.
6. Hoe werken de grote en de kleine bloedsomloop en welke vaten zijn hierbij betrokken en wat is de
functie van deze vaten? .......................................................................... Error! Bookmark not defined.
7. Welke soorten bloedcellen zijn er en wat is de functie? (bloedstroom snelheden, laminair, turbulent)
Error! Bookmark not defined.
8. Bloeddruk (weerstand, flow, viscositeit) ........................................... Error! Bookmark not defined.
9. Regulatie van de bloeddruk ............................................................ Error! Bookmark not defined.
a) Welke manieren zijn er om de druk in de 2 e kamer te verlagen? ....... Error! Bookmark not defined.
10. Microcirculatie en lymfesysteem in de bloedvaten.......................... Error! Bookmark not defined.
11. Hoe zou het lichaam compenseren bij bloedverlies? ........................... Error! Bookmark not defined.
Taak 6: nieren, RAAS systeem, renale regelsysteem + college nieren I en II ... Error! Bookmark not defined.
1. Wat is de anatomie van de nieren? ................................................... Error! Bookmark not defined.
a) Vasculair ................................................................................. Error! Bookmark not defined.
b) Tubulair .................................................................................. Error! Bookmark not defined.
2. Wat is de functie van de nieren? (bloed en water regulatie) ................. Error! Bookmark not defined.
3. Filtreren, absorberen en uitscheiding ............................................... Error! Bookmark not defined.
a) Filtratie ................................................................................... Error! Bookmark not defined.
b) Reabsorptie .............................................................................. Error! Bookmark not defined.
c) Secretie ................................................................................... Error! Bookmark not defined.
d) Excretie ................................................................................... Error! Bookmark not defined.
e) Osmolariteit ............................................................................. Error! Bookmark not defined.
5. Hoe werken ACE1 en ACE2? (receptoren en enzymen) ....................... Error! Bookmark not defined.
6. Relatie tussen ACE en corona ......................................................... Error! Bookmark not defined.
7. Hoe werken Bètablokkers? ............................................................. Error! Bookmark not defined.
8. Fouten in bloeddruk regulatie en compensatiemechanismen................ Error! Bookmark not defined.
9. Meten van de nierfunctie ................................................................ Error! Bookmark not defined.
Taak 7: toepassing................................................................................... Error! Bookmark not defined.
Taak 8: longen en respiratoire systeem ...................................................... Error! Bookmark not defined.
1. Functie en anatomie van de longen.................................................. Error! Bookmark not defined.
2. Ademhalingsspieren ...................................................................... Error! Bookmark not defined.
3. Ademhalingscylclus/systeem ........................................................... Error! Bookmark not defined.
4. longvolumes, druk, ventilatie en capaciteiten .................................... Error! Bookmark not defined.
a) longvolumes ............................................................................ Error! Bookmark not defined.
b) Druk en ventilatie ..................................................................... Error! Bookmark not defined.
a) Beïnvloeden ademhaling ............................................................ Error! Bookmark not defined.
5. Diffusie, oplosbaarheid en transport van O2 en CO2 ......................... Error! Bookmark not defined.
2
, 6. Meten van de longfunctie ............................................................... Error! Bookmark not defined.
c) Gezonde longen vs ongezonde longen ......................................... Error! Bookmark not defined.
7. Bohr- en Haldane-effect ................................................................. Error! Bookmark not defined.
8. Hypoxie ....................................................................................... Error! Bookmark not defined.
9. Hyperventilatie ............................................................................. Error! Bookmark not defined.
10. Relatie hyperventilatie en diabetes .............................................. Error! Bookmark not defined.
Practica snijzaal (anatomie) ..................................................................... Error! Bookmark not defined.
Taak 1: cellen, celdeling, eiwitsynthese, energievoorziening
1. wat is de anatomie van de cel? (onderdelen/organellen) + kort de functie per onderdeel
cel =
- volledig omsloten structuur
- functionele basiseenheid van levende organismen
- een individuele cel kan alle levensprocessen uitvoeren
- cellen werken samen en hebben gespecialiseerde functies
- binnenin is de cel verdeeld in cytoplasma, celmembraan en de celkern (nucleus)
onderdelen:
cytoplasma = omvat al het materiaal in het celmembraan behalve de kern, gehele inwendig milieu
4 componenten:
1. cytosol: intracelluaire vloeistof, wordt door het celmembraan van de extracellulaire vloeistof
gescheiden, bevat opgeloste voedingsstoffen en eiwitten, ionen en afvalproducten
2. inclusions (insluitsels) van onoplosbare deeltjes: niet- membraanorganellen (ribosoom), los
van het membraan
3
, 3. onoplosbare eiwitvezels: vormen het interne ondersteuningssysteem van de cel
a. cytoskelet: flexibele driedimensionale structuur dat zich uitbreidt bij het cytoplasma
functie cytoskelet:
i. vorm van de cel
ii. inwendige organisatie (stabiliseren de positie van organellen)
iii. intracellulair transport: transport van materialen in de cel en binnen het
cytoplasma → motorische eiwitten bewegen over cytoplasma bij transport
iv. cellen samenvoegen tot weefsel → informatieoverdracht van de ene cel naar
de andere
v. beweging (cilia, flagella, motoreiwitten(myosins, kinesins, dyneins)):
opgeslagen energie (ATP) omzetten in beweging
onderdelen van cytoskelet:
• microvilli: vergroten oppervlakte cel (gestimuleerd/ondersteund door
microfilamenten)
• microfilamenten (actin fibers): vormen netwerk binnen celmembraan
• microtubili: grootste cytoskelet vezel
• tussenliggende filamenten: bevatten myosine en keratine
4. Organellen: membraangebonden structuren, kleine organen, spelen een specifieke rol in de
algehele functie van de cel, sub cellulaire compartimenten gescheiden van het cytosol door
fosfolipiden
- Blaasjes in het cytoplasma:
• Lysosomen: kleine opslag blaasjes → gebruiken enzymen voor afbraak bacteriën of
oude organellen
• Peroxisomen: kleinere opslag blaasjes dan lysosomen: bevatten enzymen → afbraak
vetzuren, vreemde/toxische moleculen
• Centriolen: gemaakt van microtubuli → zorgen voor DNA-beweging tijdens
celdeling
- Mitochondriën: bolvormig/ellipsvormig organel met dubbele wand dat zorgt voor 2 aparte
compartimenten (matrix en buiten membraan)
• Matrix: bevat enzymen, ribosomen, granules, eigen DNA (mitochondriaal DNA)
• Binnen matrix: omgeven door membraan cristae → plooien → groot oppervlakte voor
oxidatieve fosforylering (wand matrix)
• Intermembraan ruimte: ligt tussen binnen membraan/matrix en buitenmembraan,
speelt een belangrijke rol in ATP-productie (zorgen voor energie) → generen meeste
ATP
4
Samenvatting
Inhoudsopgave
Taak 1: cellen, celdeling, eiwitsynthese, energievoorziening ................................................................. 3
1. wat is de anatomie van de cel? (onderdelen/organellen) + kort de functie per onderdeel .....................3
2. hoe werkt celdeling (mitose, meiose)? ........................................................................................ 12
a) Mutaties/ fouten en celafbraak .............................................................................................. 16
3. hoe werkt de energievoorziening van de cel (mitochondriën)? ....................................................... 17
4. hoe werkt de eiwitsynthese? (DNA, RNA, transcriptie, translatie, ribosomen, golgisysteem) .............. 23
Taak 2: zenuwstelsel + college 2 homeostase zenuwstelsel ...................................................................31
1. Hoe is het zenuwstelsel opgebouwd (fight or flight en rest and digest?) .......................................... 31
2. Welke zenuwcellen zijn er? ....................................................................................................... 35
a) Wat is de functie van die cel? ............................................................................................... 35
3. Hoe verloopt de impulsgeleiding (wat gebeurt er als er een impuls binnenkomt, welke reacties volgen)
(natrium en actiepotentiaal)? ............................................................................................................ 38
a) Welke dingen bepalen welke effecten op het orgaan moeten plaatsvinden?/Wat zorgt ervoor dat het
target orgaan het juiste effect krijgt? .............................................................................................. 45
4. Hoe werken de synapsspleet en neurotransmitters? ...................................................................... 45
a) Werking van hersenen en hormonen bij actie/impulsen................... Error! Bookmark not defined.
a) Welk mechanismen spelen een rol bij impulsgeleiding/ signaaloverdracht en aansturing signaalError!
Bookmark not defined.
5. Hoe werken reflexen (autonoom zenuwstelsel)? ................................. Error! Bookmark not defined.
Taak 3: Endocrinologie (hormonen) + College 4 endocrinologie .................... Error! Bookmark not defined.
1. Welke verschillende endocriene organen zijn er en welke hormonen scheiden ze af? (Functies
hormonen)............................................................................................ Error! Bookmark not defined.
a) Communicatie/ transport hormonen ............................................. Error! Bookmark not defined.
b) Soorten hormonen/ classificatie hormonen ................................... Error! Bookmark not defined.
c) Endocriene organen .................................................................. Error! Bookmark not defined.
d) Hoe werkt de HPA-as? .............................................................. Error! Bookmark not defined.
2. Wat is het verschil tussen positieve en negatieve feedback? (hormonen en organen die hier een rol bij
spelen.) ................................................................................................ Error! Bookmark not defined.
3. Volledige tabel uitleggen van gewicht in evenwicht ............................ Error! Bookmark not defined.
4. Welke gevolgen van emotionele stress zoals beschreven in onderstaand artikel, kun je verklaren door
neuronale (in)activatie (zie taak 1)? ......................................................... Error! Bookmark not defined.
5. Welke hormonen komen in het lichaam vrij bij stressreacties, en in welke endocriene organen worden zij
geproduceerd? ...................................................................................... Error! Bookmark not defined.
6. (extra leerdoel, waarschijnlijk niet voor tentamen) Wat is het effect van de anticonceptiepil op
geslachtsorganen/hormonen bij vrouwen?/Welke hormonen zijn er die invloed hebben op de vruchtbaarheid
bij vrouwen en hoe werkt de anticonceptiepil? ........................................... Error! Bookmark not defined.
Taak 4+5: hart en bloedsomloop + bloedvaten en bloeddruk + college hart I en II ...... Error! Bookmark not
defined.
, 1. Wat is de anatomie van het hart en welke functies hebben de verschillende onderdelen van het hart?
Error! Bookmark not defined.
2. Hoe verloopt de hartcyclus? (druk, volume, PQRST).......................... Error! Bookmark not defined.
a) hartcyclus ................................................................................ Error! Bookmark not defined.
b) Actiepotentiaal ......................................................................... Error! Bookmark not defined.
c) Wiggers diagram ...................................................................... Error! Bookmark not defined.
d) Druk en volume in het hart ......................................................... Error! Bookmark not defined.
5. Regulatie van de hartfunctie ........................................................... Error! Bookmark not defined.
6. Hoe werken de grote en de kleine bloedsomloop en welke vaten zijn hierbij betrokken en wat is de
functie van deze vaten? .......................................................................... Error! Bookmark not defined.
7. Welke soorten bloedcellen zijn er en wat is de functie? (bloedstroom snelheden, laminair, turbulent)
Error! Bookmark not defined.
8. Bloeddruk (weerstand, flow, viscositeit) ........................................... Error! Bookmark not defined.
9. Regulatie van de bloeddruk ............................................................ Error! Bookmark not defined.
a) Welke manieren zijn er om de druk in de 2 e kamer te verlagen? ....... Error! Bookmark not defined.
10. Microcirculatie en lymfesysteem in de bloedvaten.......................... Error! Bookmark not defined.
11. Hoe zou het lichaam compenseren bij bloedverlies? ........................... Error! Bookmark not defined.
Taak 6: nieren, RAAS systeem, renale regelsysteem + college nieren I en II ... Error! Bookmark not defined.
1. Wat is de anatomie van de nieren? ................................................... Error! Bookmark not defined.
a) Vasculair ................................................................................. Error! Bookmark not defined.
b) Tubulair .................................................................................. Error! Bookmark not defined.
2. Wat is de functie van de nieren? (bloed en water regulatie) ................. Error! Bookmark not defined.
3. Filtreren, absorberen en uitscheiding ............................................... Error! Bookmark not defined.
a) Filtratie ................................................................................... Error! Bookmark not defined.
b) Reabsorptie .............................................................................. Error! Bookmark not defined.
c) Secretie ................................................................................... Error! Bookmark not defined.
d) Excretie ................................................................................... Error! Bookmark not defined.
e) Osmolariteit ............................................................................. Error! Bookmark not defined.
5. Hoe werken ACE1 en ACE2? (receptoren en enzymen) ....................... Error! Bookmark not defined.
6. Relatie tussen ACE en corona ......................................................... Error! Bookmark not defined.
7. Hoe werken Bètablokkers? ............................................................. Error! Bookmark not defined.
8. Fouten in bloeddruk regulatie en compensatiemechanismen................ Error! Bookmark not defined.
9. Meten van de nierfunctie ................................................................ Error! Bookmark not defined.
Taak 7: toepassing................................................................................... Error! Bookmark not defined.
Taak 8: longen en respiratoire systeem ...................................................... Error! Bookmark not defined.
1. Functie en anatomie van de longen.................................................. Error! Bookmark not defined.
2. Ademhalingsspieren ...................................................................... Error! Bookmark not defined.
3. Ademhalingscylclus/systeem ........................................................... Error! Bookmark not defined.
4. longvolumes, druk, ventilatie en capaciteiten .................................... Error! Bookmark not defined.
a) longvolumes ............................................................................ Error! Bookmark not defined.
b) Druk en ventilatie ..................................................................... Error! Bookmark not defined.
a) Beïnvloeden ademhaling ............................................................ Error! Bookmark not defined.
5. Diffusie, oplosbaarheid en transport van O2 en CO2 ......................... Error! Bookmark not defined.
2
, 6. Meten van de longfunctie ............................................................... Error! Bookmark not defined.
c) Gezonde longen vs ongezonde longen ......................................... Error! Bookmark not defined.
7. Bohr- en Haldane-effect ................................................................. Error! Bookmark not defined.
8. Hypoxie ....................................................................................... Error! Bookmark not defined.
9. Hyperventilatie ............................................................................. Error! Bookmark not defined.
10. Relatie hyperventilatie en diabetes .............................................. Error! Bookmark not defined.
Practica snijzaal (anatomie) ..................................................................... Error! Bookmark not defined.
Taak 1: cellen, celdeling, eiwitsynthese, energievoorziening
1. wat is de anatomie van de cel? (onderdelen/organellen) + kort de functie per onderdeel
cel =
- volledig omsloten structuur
- functionele basiseenheid van levende organismen
- een individuele cel kan alle levensprocessen uitvoeren
- cellen werken samen en hebben gespecialiseerde functies
- binnenin is de cel verdeeld in cytoplasma, celmembraan en de celkern (nucleus)
onderdelen:
cytoplasma = omvat al het materiaal in het celmembraan behalve de kern, gehele inwendig milieu
4 componenten:
1. cytosol: intracelluaire vloeistof, wordt door het celmembraan van de extracellulaire vloeistof
gescheiden, bevat opgeloste voedingsstoffen en eiwitten, ionen en afvalproducten
2. inclusions (insluitsels) van onoplosbare deeltjes: niet- membraanorganellen (ribosoom), los
van het membraan
3
, 3. onoplosbare eiwitvezels: vormen het interne ondersteuningssysteem van de cel
a. cytoskelet: flexibele driedimensionale structuur dat zich uitbreidt bij het cytoplasma
functie cytoskelet:
i. vorm van de cel
ii. inwendige organisatie (stabiliseren de positie van organellen)
iii. intracellulair transport: transport van materialen in de cel en binnen het
cytoplasma → motorische eiwitten bewegen over cytoplasma bij transport
iv. cellen samenvoegen tot weefsel → informatieoverdracht van de ene cel naar
de andere
v. beweging (cilia, flagella, motoreiwitten(myosins, kinesins, dyneins)):
opgeslagen energie (ATP) omzetten in beweging
onderdelen van cytoskelet:
• microvilli: vergroten oppervlakte cel (gestimuleerd/ondersteund door
microfilamenten)
• microfilamenten (actin fibers): vormen netwerk binnen celmembraan
• microtubili: grootste cytoskelet vezel
• tussenliggende filamenten: bevatten myosine en keratine
4. Organellen: membraangebonden structuren, kleine organen, spelen een specifieke rol in de
algehele functie van de cel, sub cellulaire compartimenten gescheiden van het cytosol door
fosfolipiden
- Blaasjes in het cytoplasma:
• Lysosomen: kleine opslag blaasjes → gebruiken enzymen voor afbraak bacteriën of
oude organellen
• Peroxisomen: kleinere opslag blaasjes dan lysosomen: bevatten enzymen → afbraak
vetzuren, vreemde/toxische moleculen
• Centriolen: gemaakt van microtubuli → zorgen voor DNA-beweging tijdens
celdeling
- Mitochondriën: bolvormig/ellipsvormig organel met dubbele wand dat zorgt voor 2 aparte
compartimenten (matrix en buiten membraan)
• Matrix: bevat enzymen, ribosomen, granules, eigen DNA (mitochondriaal DNA)
• Binnen matrix: omgeven door membraan cristae → plooien → groot oppervlakte voor
oxidatieve fosforylering (wand matrix)
• Intermembraan ruimte: ligt tussen binnen membraan/matrix en buitenmembraan,
speelt een belangrijke rol in ATP-productie (zorgen voor energie) → generen meeste
ATP
4
