Mauro V Methodologie 2024-2025
Methodologie begrippenlijst
Deel 1: algemene basisbegrippen
H1: Waarom sociaalwetenschappelijk onderzoek?
Methodologie: verwijst naar de wijze waarop het hele proces van wetenschapsbeoefening
functioneert, en houdt dus niet alleen de kennis en beheersing van methoden en technieken in.]
Micro-, meso- en macro-niveau: hebben betrekking op het niveau van de analyse of theorie; micro
verwijst naar het (inter-)individuele niveau, macro naar het maatschappelijke systeem en meso zit
hier tussenin, bijvoorbeeld op het niveau van organisaties of bedrijven
Broken Windows Theory: zichtbare tekenen van wanorde en normafwijkend gedrag in de publieke
ruimte (zoals vandalisme, zwerfvuil of graffiti) het signaal geven dat regels niet gehandhaafd
worden, waardoor de kans op ernstigere criminaliteit en sociale ontwrichting toeneemt.
Demarcatieprincipe: Wetenschap dient falsifieerbare uitspraken te doen.
H2: Bouwstenen en soorten sociaalwetenschappelijk onderzoek
Sociaalwetenschappelijk onderzoek: de productie van geldige en betrouwbare kennis over de
sociale realiteit door het combineren van theorie en empirie, waarbij methodologische principes
rigoureus worden toegepast.
Theorie: het geheel van samenhangende uitspraken of proposities die bepaalde fenomenen
beschrijven of verklaren.
Concept: een algemeen en abstract idee dat als een label dient om concreet waarneembare zaken of
fenomenen te categoriseren.
Formele theorie: een soort theorie die ervan uitgaat dat je allerhande sociale fenomenen los van de
concrete inhoud kan verklaren vanuit enkele vormelijke basisprincipes.
‘Grand theory’: een soort theorie die sociale fenomenen probeert samen te vatten vanuit één
abstract conceptueel kader, waarin het ordenen van concepten belangrijker is dan het begrijpen van
de sociale werkelijkheid.
‘Middle range theory’: theorieën die berusten op een reek aannames over één bepaald sociaal
fenomeen, waaruit hypothesen kunnen worden afgeleid die op hun beurt empirisch getoetst
worden.
Verifieerbaarheid: de mogelijkheid door observatie te toetsen of theoretische aannames
overeenstemmen met de realiteit.
Falsifieerbaarheid: de mogelijkheid om door observatie de eventuele onjuistheid van kennis aan te
tonen, weerlegbaarheid.
Repliceren: het herhalen van onderzoek om te kijken of je tot dezelfde conclusies komt.
Empirie: het ervaren van de wereld rondom ons door waarneming.
Deductie: een gevolgtrekking van het algemene naar het bijzondere.
Inductie: op basis van specifieke waarnemingen komen tot een algemene regel.
Betrouwbaarheid: de mate van consistentie van een meting, de mate waarin een meetinstrument
dezelfde resultaten oplevert bij herhaalde metingen onder soortgelijke condities. De afwezigheid van
toevallige fouten.
,Mauro V Methodologie 2024-2025
Validiteit/ geldigheid: de afwezigheid van systematische fouten of vertekening in onderzoek; ook
geldigheid genoemd.
, Mauro V Methodologie 2024-2025
Meetvaliditeit: de mate waarin een meetinstrument meet wat het zou moeten meten.
Interne validiteit: de mate waarin waargenomen relaties in een empirische studie een correcte
weerspiegeling zijn van de werkelijkheid. (juistheid binnen de studie)
Externe validiteit: de mate waarin bevindingen uit onderzoek bij een specifieke populatie ook voor
een ruimere populatie gelden, ook wel veralgemeenbaarheid genoemd. (toepasbaarheid buiten de
studie)
Empirische of statistische veralgemening: het generaliseren van bevindingen o.b.v. een beperkte
steekproef naar de ganse populatie waaruit de steekproef getrokken is.
Theoretische veralgemening: verwijst naar de toepassing van conclusies op een ander tijdstip, op
een verschillende plaats, onder gewijzigde omstandigheden, of voor andere, gerelateerde
fenomenen.
Peer review: het laten evalueren van wetenschappelijke bevindingen door collega-wetenschappers.
Theoriegericht onderzoek: onderzoek dat gericht is op de ontwikkeling van theorie, waarbij
kennisproductie de primaire drijfveer is; ook wel fundamenteel of academisch onderzoek genoemd.
Praktijkgericht onderzoek: onderzoek dat gericht is op het oplossen van een praktisch,
maatschappelijk probleem; ook wel toegepast onderzoek genoemd.
➔ Evaluatieonderzoek: een vorm van praktijkgericht onderzoek – gebruikmakend van
sociaalwetenschappelijke procedures – om de effectiviteit van sociale interventies te onderzoeken.
➔ Actieonderzoek: een vorm van praktijkgericht onderzoek dat tot doel heeft kennis te
verspreiden onder de deelnemers aan het onderzoek en zo politieke actie te stimuleren.
Kwantitatief: focus numerieke gegevens (inductief, positivistisch)
Kwalitatief: focus op niet-numerieke gegevens (deductief, constructivistisch)
Triangulatie: een manier om eenzelfde onderzoeksvraag zowel met kwalitatieve als kwantitatieve
gegevens van antwoord te voorzien teneinde de geldigheid ervan te maximaliseren.
H3: Filosofische achtergrond: epistemologische beginselen
Positivisme: een stroming binnen de sociale wetenschappen die de epistemologie en werkwijze van
de natuurwetenschappen hanteert en regel- of wetmatigheden in de sociale werkelijkheid wil
ontdekken en blootleggen; ook wel naturalisme genoemd. Erklären
Constructivisme: beschouwt de werkelijkheid als sociaal geconstrueerd en wil begrijpen hoe en
waarom mensen handelen/denken/voelen vanuit hun specifieke handelingscontext; ook wel
interpretatieve sociale wetenschap genoemd. Verstehen
Empirisme: het idee dat zintuigelijke ervaring en waarneming tot kennis leiden.
Rationalisme: het idee dat het menselijke verstand of de rede als het fundament van kennis
beschouwd moet worden.
Axioma: een stelling die niet bewezen is, maar wel als grondslag aanvaard wordt.
Correspondentietheorie van de waarheid: kennis is waar als ze overeenkomt met wat je kan
waarnemen in de werkelijkheid.
Methodologie begrippenlijst
Deel 1: algemene basisbegrippen
H1: Waarom sociaalwetenschappelijk onderzoek?
Methodologie: verwijst naar de wijze waarop het hele proces van wetenschapsbeoefening
functioneert, en houdt dus niet alleen de kennis en beheersing van methoden en technieken in.]
Micro-, meso- en macro-niveau: hebben betrekking op het niveau van de analyse of theorie; micro
verwijst naar het (inter-)individuele niveau, macro naar het maatschappelijke systeem en meso zit
hier tussenin, bijvoorbeeld op het niveau van organisaties of bedrijven
Broken Windows Theory: zichtbare tekenen van wanorde en normafwijkend gedrag in de publieke
ruimte (zoals vandalisme, zwerfvuil of graffiti) het signaal geven dat regels niet gehandhaafd
worden, waardoor de kans op ernstigere criminaliteit en sociale ontwrichting toeneemt.
Demarcatieprincipe: Wetenschap dient falsifieerbare uitspraken te doen.
H2: Bouwstenen en soorten sociaalwetenschappelijk onderzoek
Sociaalwetenschappelijk onderzoek: de productie van geldige en betrouwbare kennis over de
sociale realiteit door het combineren van theorie en empirie, waarbij methodologische principes
rigoureus worden toegepast.
Theorie: het geheel van samenhangende uitspraken of proposities die bepaalde fenomenen
beschrijven of verklaren.
Concept: een algemeen en abstract idee dat als een label dient om concreet waarneembare zaken of
fenomenen te categoriseren.
Formele theorie: een soort theorie die ervan uitgaat dat je allerhande sociale fenomenen los van de
concrete inhoud kan verklaren vanuit enkele vormelijke basisprincipes.
‘Grand theory’: een soort theorie die sociale fenomenen probeert samen te vatten vanuit één
abstract conceptueel kader, waarin het ordenen van concepten belangrijker is dan het begrijpen van
de sociale werkelijkheid.
‘Middle range theory’: theorieën die berusten op een reek aannames over één bepaald sociaal
fenomeen, waaruit hypothesen kunnen worden afgeleid die op hun beurt empirisch getoetst
worden.
Verifieerbaarheid: de mogelijkheid door observatie te toetsen of theoretische aannames
overeenstemmen met de realiteit.
Falsifieerbaarheid: de mogelijkheid om door observatie de eventuele onjuistheid van kennis aan te
tonen, weerlegbaarheid.
Repliceren: het herhalen van onderzoek om te kijken of je tot dezelfde conclusies komt.
Empirie: het ervaren van de wereld rondom ons door waarneming.
Deductie: een gevolgtrekking van het algemene naar het bijzondere.
Inductie: op basis van specifieke waarnemingen komen tot een algemene regel.
Betrouwbaarheid: de mate van consistentie van een meting, de mate waarin een meetinstrument
dezelfde resultaten oplevert bij herhaalde metingen onder soortgelijke condities. De afwezigheid van
toevallige fouten.
,Mauro V Methodologie 2024-2025
Validiteit/ geldigheid: de afwezigheid van systematische fouten of vertekening in onderzoek; ook
geldigheid genoemd.
, Mauro V Methodologie 2024-2025
Meetvaliditeit: de mate waarin een meetinstrument meet wat het zou moeten meten.
Interne validiteit: de mate waarin waargenomen relaties in een empirische studie een correcte
weerspiegeling zijn van de werkelijkheid. (juistheid binnen de studie)
Externe validiteit: de mate waarin bevindingen uit onderzoek bij een specifieke populatie ook voor
een ruimere populatie gelden, ook wel veralgemeenbaarheid genoemd. (toepasbaarheid buiten de
studie)
Empirische of statistische veralgemening: het generaliseren van bevindingen o.b.v. een beperkte
steekproef naar de ganse populatie waaruit de steekproef getrokken is.
Theoretische veralgemening: verwijst naar de toepassing van conclusies op een ander tijdstip, op
een verschillende plaats, onder gewijzigde omstandigheden, of voor andere, gerelateerde
fenomenen.
Peer review: het laten evalueren van wetenschappelijke bevindingen door collega-wetenschappers.
Theoriegericht onderzoek: onderzoek dat gericht is op de ontwikkeling van theorie, waarbij
kennisproductie de primaire drijfveer is; ook wel fundamenteel of academisch onderzoek genoemd.
Praktijkgericht onderzoek: onderzoek dat gericht is op het oplossen van een praktisch,
maatschappelijk probleem; ook wel toegepast onderzoek genoemd.
➔ Evaluatieonderzoek: een vorm van praktijkgericht onderzoek – gebruikmakend van
sociaalwetenschappelijke procedures – om de effectiviteit van sociale interventies te onderzoeken.
➔ Actieonderzoek: een vorm van praktijkgericht onderzoek dat tot doel heeft kennis te
verspreiden onder de deelnemers aan het onderzoek en zo politieke actie te stimuleren.
Kwantitatief: focus numerieke gegevens (inductief, positivistisch)
Kwalitatief: focus op niet-numerieke gegevens (deductief, constructivistisch)
Triangulatie: een manier om eenzelfde onderzoeksvraag zowel met kwalitatieve als kwantitatieve
gegevens van antwoord te voorzien teneinde de geldigheid ervan te maximaliseren.
H3: Filosofische achtergrond: epistemologische beginselen
Positivisme: een stroming binnen de sociale wetenschappen die de epistemologie en werkwijze van
de natuurwetenschappen hanteert en regel- of wetmatigheden in de sociale werkelijkheid wil
ontdekken en blootleggen; ook wel naturalisme genoemd. Erklären
Constructivisme: beschouwt de werkelijkheid als sociaal geconstrueerd en wil begrijpen hoe en
waarom mensen handelen/denken/voelen vanuit hun specifieke handelingscontext; ook wel
interpretatieve sociale wetenschap genoemd. Verstehen
Empirisme: het idee dat zintuigelijke ervaring en waarneming tot kennis leiden.
Rationalisme: het idee dat het menselijke verstand of de rede als het fundament van kennis
beschouwd moet worden.
Axioma: een stelling die niet bewezen is, maar wel als grondslag aanvaard wordt.
Correspondentietheorie van de waarheid: kennis is waar als ze overeenkomt met wat je kan
waarnemen in de werkelijkheid.
