Handboek mediation 7e druk uittreksel
Mediation
De opkomst van mediation in Nederland 60
* Mediation berust op de toepassing van sociaal-psychologische kennis, die vaak in
een juridische context wordt gebruikt. Bij mediation gaat het erom dat partijen tot
overleg komen.
* Mediation is ook toepasbaar zonder dat er direct juridische kwesties spelen,
bijvoorbeeld bij een samenwerkingsconflict
De geschiedenis van mediation in Nederland
*In 1993 is het NMI opgericht als onafhankelijke koepelorganisatie,
Nederland Mediation Instituut. Dit instituut is zich gaan bezighouden met de kwaliteit
van mediation (klacht- en tuchtrecht, opleiding accreditatie en certificering va
mediators)
*In 2000 wordt de Nederlandse Mediators Vereniging, NVM, opgericht.
Deze verenging komt op voor de belangen van de beroepsgroep Mediators.
* Kenmerkend voor Nederland is dat mediation op zich niet juridisch
geregeld is: er is vooralsnog geen mediationwetgeving
Als de koepelorganisatie van mediation in Nederland zet de MfN zich sinds 1993
dagelijks in om mediation in de samenleving te bevorderen en het stevig op de
politieke agenda en de maatschappelijke kaart zetten van mediation en mediators. Met
hét kwaliteitsregister voor mediators in Nederland: het MfN-register, wordt de kwaliteit
van de beroepsgroep mediators structureel geborgd en onderhouden.
De maatschappelijke relevantie van mediation in onze samenleving is groot. De MfN
streeft er naar mediation in Nederland voor iedereen bereikbaar is en het eerste
middel is dat bij burgers/rechtzoekenden/organisaties opkomt bij een (dreigend)
conflict. Immers, een deskundige conflictdiagnose en voorlichting in een vroeg stadium
is hoe dan ook winst aan de voorkant. In de praktijk zien wij een toenemende
betrokkenheid en raadpleging van de MfN in de politieke dossiers en aandacht voor
mediation.
De organisatie
De MfN wordt gevormd door een directeur-bestuurder, een vijfkoppige Raad van
Toezicht en een Raad van Advies. De leden van de Raad van Toezicht brengen ieder
hun eigen achtergrond en expertise mee. Met gebundelde krachten maken zich sterk
voor mediation in Nederland. In de Raad van Advies zijn de deelnemende
mediatorsverenigingen vertegenwoordigd, bestaande uit onder andere de volgende
beroepsgroepen en disciplines: gedragswetenschappers, notariaat, advocatuur,
overheid, mediators in stafzaken en arbeidsmediators. De MfN hecht ook grote
waarde aan de betrokkenheid van de beroepsgroep zelf: de MfN-registermediators. Zij
hebben inspraak door middel van een ‘mediatorsplatform’.
Het MfN-register
Het MfN-register is het Nederlandse kwaliteitsregister van mediators. De Raad voor
Rechtsbijstand en de Raad voor de Rechtspraak werken uitsluitend met MfN-
registermediators. MfN-registermediators handelen in conflictsituaties met beheersing
Jack Voesenek febr. 2025 bijgewerkt: 22-8-2025
1
,en borging van een zeer hoge kwaliteitsstandaard. Lees hier meer over het
kwaliteitsstelsel van het MfN-register.
Het MfN-bureau
Het MfN-bureau is gevestigd te Rotterdam. Sinds 1993 vormt zij de vraagbaak & de
kennisbank van mediation in Nederland voor (aankomend) mediators, consumenten,
opleiders, organisaties en geïnteresseerden. Het bureau is verantwoordelijk voor de
gehele uitvoering van het kwaliteitssysteem dat hoort bij het MfN-register met
aansturing van de externe functionarissen, commissies en werkgroepen die betrokken
zijn bij de uitvoering daarvan.
Grondslagen van mediation
* Mediation is multidisciplinair: het gaat om de integratie van inzichten uit verschillende
disciplines.
1. Procedurele rechtvaardigheid
-Vanuit juridisch perspectief: stem laten horen (voice), voorwaarde procedure, hoor en
wederhoor
-Vanuit sociaalpsychologisch perspectief: persoonlijke stem laten horen transparantie,
zeggenschap over procedure, zelf direct invloed kunnen uitoefenen op de uitkomst,
ervaren eerlijkheid en tevredenheid
2. het Mensbeeld
- de geëmancipeerde mens die zelf mag beslissen over zijn belangen. De
zelfstandigheid van de mens staat daarom centraal.
- Partijen moeten beschikken over voldoende kennis om verantwoorde
keuze te maken (informed consent)
—> Bij mediation is het niet de mediator die voor partijen beslist
maar mediation stelt partijen in staat om zèlf eruit te komen
3. Coöperatie versus Competitie
- Mediation berust op coöperatie en samenwerking (winnen- winnen)
- Bij coöperatie streven partijen naar een gemeenschappelijk visie op de feiten /
gemeenschappelijk verhaal met een redelijke oplossing
4. Complexiteit
- Rechtsorde op de grens van chaos
- Uitgangspunt in mediation is om in de schaduw van het recht te onderhandelen
5. Het contractsmodel
- Vastellingsovereenkomst (VSO): een contract tussen betrokken partijen
- juridisch instrument en tevens inhoudsvol (psychologisch)
- partijen stemmen in met de inhoud —> nadruk op horizontale verhoudingen
* Faciliterende Mediation 181 is toepassen van interventiemethode volgens
gestructureerd proces
1. Intake
2. exploratie
3. onderhandelen Harvard model voor probleemoplossend onderhandelen
4. vastleggen
Harvard model hoofdprincipes
1. Scheid de mensen van het probleem
2. Richt op de belangen
3. Zoek naar oplossingen in wederzijds belang
Jack Voesenek febr. 2025 bijgewerkt: 22-8-2025
2
,4. Hanteer objectieve criteria
Wat is mediation
* Definitie Mediation
Mediation is een vorm van bemiddeling in conflicten, waarbij een neutrale
bemiddelingsdeskundige, de mediator, de communicatie en onderhandelingen
van partijen begeleidt om vanuit hun werkelijke belangen tot een gezamenlijk
gedragen en voor ieder van hen, optimale besluitvorming te komen
* ’Mediation’ is te beschouwen als de specifieke vakterm voor een specifieke vorm van
geschiloplossing, en als onderdeel van ADR. * In Nederland mogen rechters, ihkv hun
rechtsprekende functie, geen mediation doen.
* Kenmerkend voor onderhandelen is dat partijen er gezamenlijk, eventueel bijgestaan
door deskundige adviseurs, proberen uit te komen. Lukt dit niet dan zijn ander opties,
2 hoofdvormen:
—> neutrale derde laten beslissen. Beslissing is bindend ,’boven partijen’ bijv door
een rechter: geschilbeslechting & recht spraak. Alternatieven ipv de rechter betreft
ADR maar tevens bindend advies : arbitrage, geschillencommissies,
—> neutrale derde laten ondersteunen bij het op gang brengen / eventueel laten
afronden van de onderhandelingen:
‘Tussen partijen’ door de mediator
(onderhandelen, (peer)mediation, factfinding, evaluatie, mini trage)
—> Voor het proces van mediation is t volgende van belang:
Mediation is gebaseerd op onderhandelingen tussen én door partijen. Het gaat hierbij
NIET om een strijd over standpunten maar om de achterliggende belangen
* Belangrijker dan de definitie is wellicht het bijeenbrengen van een aantal cruciale
kenmerken van mediation, zoals zelfbeschikking, vertrouwelijkheid, beslotenheid en
vrijwilligheid, de rol van de mediator alsmede de eigen aard van het mediationproces
De meerwaarde van mediation voor betrokkenen en organisaties
* Het verbeteren van de verstandhouding is de kern van de mediation.
Aandacht voor de menselijke factor vormt een waardevolle investering.
In Nederland hanteren mediators hoofdzakelijk de probleemoplossende methode.
—> Belangrijk aspect is dat partijen gezamenlijk kiezen voor een oplossing van hun
conflict én om de integratie van hun belangen
Mediation in een juridische en sociaalpsychologische context
* Mediation wordt toegepast als alternatief voor allerlei juridische procedures. Is niet
exclusief verbonden aan juridische kwestie
* Mediation kan bijdragen tot dejuridisering: via mediation kan meer ruimte ontstaan
voor de menselijke kant
* Bij mediation kan de relatie tussen partijen én hun interactie centraal staan
Mediation en ADR
* Geschiloplossing is in te delen langs de schaal van autonomie: partijen behouden
zelf volle autonomie over de oplossing van het conflict tot de autonomie die volledig
die volledig bij een derde ligt.
ADR staat voor Alternative Dispute Resolution, oftewel alternatieve geschiloplossing. Het
verwijst naar methoden om geschillen op te lossen buiten de traditionele rechtszaal om. ADR
is vaak sneller, kosteneffectiever en minder confronterend dan rechtszaken.
Jack Voesenek febr. 2025 bijgewerkt: 22-8-2025
3
, De 3 belangrijkste vormen van ADR zijn:
1. Mediation: Een neutrale derde partij helpt de betrokken partijen om tot een gezamenlijke
oplossing te komen. De mediator faciliteert het gesprek, maar neemt geen beslissing.
2. Arbitrage: Een onafhankelijke arbiter neemt een bindende beslissing over het geschil. De
partijen presenteren hun zaak aan de arbiter, die vervolgens een uitspraak doet.
3. Onderhandeling: Directe communicatie tussen de betrokken partijen om tot een
overeenstemming te komen zonder externe hulp.
ADR-methoden kunnen effectief zijn in verschillende contexten, zoals arbeidsconflicten,
zakelijke geschillen of familieproblemen. Ze bevorderen vaak samenwerking en kunnen de
relatie tussen de partijen behouden of herstellen.
Bevorderen van het onderhandelingsproces
* De effectiviteit van onderhandelingen kan op meerdere manieren bevorderd worden:
- middels het faciliteren van onderhandelingen —> faciliterende mediation
- het evalueren van een bepaalde situatie,
- factfinding
- een minitrial.
—> bij deze vormen van ADR zijn 2 kenmerken van belang:- neutraliteit - specifieke
deskundigheid van de derde
Bovenpartijdige geschilbeslechting
* Belangrijkste vormen van bovenpartijdige geschillenbeslechting:
- overheidsrechter
- bindend advies (vorm van ADR)
- arbitrage (vorm van ADR)
Bindend advies
* Bij bindend advies gaat het om een specifiek ontwikkelde procesvorm en kan op 2
manieren voorkomen (iet in de wet vastgelegd):
- eigenlijk bindend advies: contractueel kan worden opgenomen dat, ook zonder een
geschil, een derde persoon een beslissing neemt.
- oneigenlijk bindend advies wat op voorhand wordt afgesproken als bindend: in een
geschil neemt een onpartijdige derde een beslissing die bindend is —> Rijdende
Rechter
* Bindend advies kan niet dwingend opgelegd worden aan consumenten,
omdat de wetgever de mogelijkheid biedt om binnen vier weken alsnog te kunnen
kiezen voor overheidsrechtspraak.
Arbitrage
* De procedure voor arbitrage is wettelijk geregeld. Een uitspraak van een arbiter kan
uiteindelijk op dezelfde wijze als een rechterlijk vonnis geëxecuteerd worden:
* Voordelen arbitrage:
- deskundigheid van de arbiters
- de vertrouwelijkheid,
- arbiters kunnen beter rekening houden met bepaalde maatstaven en gebruiken in
een bepaalde marktsector.
* Nadelen arbitrage:
- duurt lang
- kostbaar
* Arbitrage kan verplicht worden opgelegd aan de andere partij door het hanteren van
algemene voorwaarden of standaardcontracten.
Jack Voesenek febr. 2025 bijgewerkt: 22-8-2025
4
Mediation
De opkomst van mediation in Nederland 60
* Mediation berust op de toepassing van sociaal-psychologische kennis, die vaak in
een juridische context wordt gebruikt. Bij mediation gaat het erom dat partijen tot
overleg komen.
* Mediation is ook toepasbaar zonder dat er direct juridische kwesties spelen,
bijvoorbeeld bij een samenwerkingsconflict
De geschiedenis van mediation in Nederland
*In 1993 is het NMI opgericht als onafhankelijke koepelorganisatie,
Nederland Mediation Instituut. Dit instituut is zich gaan bezighouden met de kwaliteit
van mediation (klacht- en tuchtrecht, opleiding accreditatie en certificering va
mediators)
*In 2000 wordt de Nederlandse Mediators Vereniging, NVM, opgericht.
Deze verenging komt op voor de belangen van de beroepsgroep Mediators.
* Kenmerkend voor Nederland is dat mediation op zich niet juridisch
geregeld is: er is vooralsnog geen mediationwetgeving
Als de koepelorganisatie van mediation in Nederland zet de MfN zich sinds 1993
dagelijks in om mediation in de samenleving te bevorderen en het stevig op de
politieke agenda en de maatschappelijke kaart zetten van mediation en mediators. Met
hét kwaliteitsregister voor mediators in Nederland: het MfN-register, wordt de kwaliteit
van de beroepsgroep mediators structureel geborgd en onderhouden.
De maatschappelijke relevantie van mediation in onze samenleving is groot. De MfN
streeft er naar mediation in Nederland voor iedereen bereikbaar is en het eerste
middel is dat bij burgers/rechtzoekenden/organisaties opkomt bij een (dreigend)
conflict. Immers, een deskundige conflictdiagnose en voorlichting in een vroeg stadium
is hoe dan ook winst aan de voorkant. In de praktijk zien wij een toenemende
betrokkenheid en raadpleging van de MfN in de politieke dossiers en aandacht voor
mediation.
De organisatie
De MfN wordt gevormd door een directeur-bestuurder, een vijfkoppige Raad van
Toezicht en een Raad van Advies. De leden van de Raad van Toezicht brengen ieder
hun eigen achtergrond en expertise mee. Met gebundelde krachten maken zich sterk
voor mediation in Nederland. In de Raad van Advies zijn de deelnemende
mediatorsverenigingen vertegenwoordigd, bestaande uit onder andere de volgende
beroepsgroepen en disciplines: gedragswetenschappers, notariaat, advocatuur,
overheid, mediators in stafzaken en arbeidsmediators. De MfN hecht ook grote
waarde aan de betrokkenheid van de beroepsgroep zelf: de MfN-registermediators. Zij
hebben inspraak door middel van een ‘mediatorsplatform’.
Het MfN-register
Het MfN-register is het Nederlandse kwaliteitsregister van mediators. De Raad voor
Rechtsbijstand en de Raad voor de Rechtspraak werken uitsluitend met MfN-
registermediators. MfN-registermediators handelen in conflictsituaties met beheersing
Jack Voesenek febr. 2025 bijgewerkt: 22-8-2025
1
,en borging van een zeer hoge kwaliteitsstandaard. Lees hier meer over het
kwaliteitsstelsel van het MfN-register.
Het MfN-bureau
Het MfN-bureau is gevestigd te Rotterdam. Sinds 1993 vormt zij de vraagbaak & de
kennisbank van mediation in Nederland voor (aankomend) mediators, consumenten,
opleiders, organisaties en geïnteresseerden. Het bureau is verantwoordelijk voor de
gehele uitvoering van het kwaliteitssysteem dat hoort bij het MfN-register met
aansturing van de externe functionarissen, commissies en werkgroepen die betrokken
zijn bij de uitvoering daarvan.
Grondslagen van mediation
* Mediation is multidisciplinair: het gaat om de integratie van inzichten uit verschillende
disciplines.
1. Procedurele rechtvaardigheid
-Vanuit juridisch perspectief: stem laten horen (voice), voorwaarde procedure, hoor en
wederhoor
-Vanuit sociaalpsychologisch perspectief: persoonlijke stem laten horen transparantie,
zeggenschap over procedure, zelf direct invloed kunnen uitoefenen op de uitkomst,
ervaren eerlijkheid en tevredenheid
2. het Mensbeeld
- de geëmancipeerde mens die zelf mag beslissen over zijn belangen. De
zelfstandigheid van de mens staat daarom centraal.
- Partijen moeten beschikken over voldoende kennis om verantwoorde
keuze te maken (informed consent)
—> Bij mediation is het niet de mediator die voor partijen beslist
maar mediation stelt partijen in staat om zèlf eruit te komen
3. Coöperatie versus Competitie
- Mediation berust op coöperatie en samenwerking (winnen- winnen)
- Bij coöperatie streven partijen naar een gemeenschappelijk visie op de feiten /
gemeenschappelijk verhaal met een redelijke oplossing
4. Complexiteit
- Rechtsorde op de grens van chaos
- Uitgangspunt in mediation is om in de schaduw van het recht te onderhandelen
5. Het contractsmodel
- Vastellingsovereenkomst (VSO): een contract tussen betrokken partijen
- juridisch instrument en tevens inhoudsvol (psychologisch)
- partijen stemmen in met de inhoud —> nadruk op horizontale verhoudingen
* Faciliterende Mediation 181 is toepassen van interventiemethode volgens
gestructureerd proces
1. Intake
2. exploratie
3. onderhandelen Harvard model voor probleemoplossend onderhandelen
4. vastleggen
Harvard model hoofdprincipes
1. Scheid de mensen van het probleem
2. Richt op de belangen
3. Zoek naar oplossingen in wederzijds belang
Jack Voesenek febr. 2025 bijgewerkt: 22-8-2025
2
,4. Hanteer objectieve criteria
Wat is mediation
* Definitie Mediation
Mediation is een vorm van bemiddeling in conflicten, waarbij een neutrale
bemiddelingsdeskundige, de mediator, de communicatie en onderhandelingen
van partijen begeleidt om vanuit hun werkelijke belangen tot een gezamenlijk
gedragen en voor ieder van hen, optimale besluitvorming te komen
* ’Mediation’ is te beschouwen als de specifieke vakterm voor een specifieke vorm van
geschiloplossing, en als onderdeel van ADR. * In Nederland mogen rechters, ihkv hun
rechtsprekende functie, geen mediation doen.
* Kenmerkend voor onderhandelen is dat partijen er gezamenlijk, eventueel bijgestaan
door deskundige adviseurs, proberen uit te komen. Lukt dit niet dan zijn ander opties,
2 hoofdvormen:
—> neutrale derde laten beslissen. Beslissing is bindend ,’boven partijen’ bijv door
een rechter: geschilbeslechting & recht spraak. Alternatieven ipv de rechter betreft
ADR maar tevens bindend advies : arbitrage, geschillencommissies,
—> neutrale derde laten ondersteunen bij het op gang brengen / eventueel laten
afronden van de onderhandelingen:
‘Tussen partijen’ door de mediator
(onderhandelen, (peer)mediation, factfinding, evaluatie, mini trage)
—> Voor het proces van mediation is t volgende van belang:
Mediation is gebaseerd op onderhandelingen tussen én door partijen. Het gaat hierbij
NIET om een strijd over standpunten maar om de achterliggende belangen
* Belangrijker dan de definitie is wellicht het bijeenbrengen van een aantal cruciale
kenmerken van mediation, zoals zelfbeschikking, vertrouwelijkheid, beslotenheid en
vrijwilligheid, de rol van de mediator alsmede de eigen aard van het mediationproces
De meerwaarde van mediation voor betrokkenen en organisaties
* Het verbeteren van de verstandhouding is de kern van de mediation.
Aandacht voor de menselijke factor vormt een waardevolle investering.
In Nederland hanteren mediators hoofdzakelijk de probleemoplossende methode.
—> Belangrijk aspect is dat partijen gezamenlijk kiezen voor een oplossing van hun
conflict én om de integratie van hun belangen
Mediation in een juridische en sociaalpsychologische context
* Mediation wordt toegepast als alternatief voor allerlei juridische procedures. Is niet
exclusief verbonden aan juridische kwestie
* Mediation kan bijdragen tot dejuridisering: via mediation kan meer ruimte ontstaan
voor de menselijke kant
* Bij mediation kan de relatie tussen partijen én hun interactie centraal staan
Mediation en ADR
* Geschiloplossing is in te delen langs de schaal van autonomie: partijen behouden
zelf volle autonomie over de oplossing van het conflict tot de autonomie die volledig
die volledig bij een derde ligt.
ADR staat voor Alternative Dispute Resolution, oftewel alternatieve geschiloplossing. Het
verwijst naar methoden om geschillen op te lossen buiten de traditionele rechtszaal om. ADR
is vaak sneller, kosteneffectiever en minder confronterend dan rechtszaken.
Jack Voesenek febr. 2025 bijgewerkt: 22-8-2025
3
, De 3 belangrijkste vormen van ADR zijn:
1. Mediation: Een neutrale derde partij helpt de betrokken partijen om tot een gezamenlijke
oplossing te komen. De mediator faciliteert het gesprek, maar neemt geen beslissing.
2. Arbitrage: Een onafhankelijke arbiter neemt een bindende beslissing over het geschil. De
partijen presenteren hun zaak aan de arbiter, die vervolgens een uitspraak doet.
3. Onderhandeling: Directe communicatie tussen de betrokken partijen om tot een
overeenstemming te komen zonder externe hulp.
ADR-methoden kunnen effectief zijn in verschillende contexten, zoals arbeidsconflicten,
zakelijke geschillen of familieproblemen. Ze bevorderen vaak samenwerking en kunnen de
relatie tussen de partijen behouden of herstellen.
Bevorderen van het onderhandelingsproces
* De effectiviteit van onderhandelingen kan op meerdere manieren bevorderd worden:
- middels het faciliteren van onderhandelingen —> faciliterende mediation
- het evalueren van een bepaalde situatie,
- factfinding
- een minitrial.
—> bij deze vormen van ADR zijn 2 kenmerken van belang:- neutraliteit - specifieke
deskundigheid van de derde
Bovenpartijdige geschilbeslechting
* Belangrijkste vormen van bovenpartijdige geschillenbeslechting:
- overheidsrechter
- bindend advies (vorm van ADR)
- arbitrage (vorm van ADR)
Bindend advies
* Bij bindend advies gaat het om een specifiek ontwikkelde procesvorm en kan op 2
manieren voorkomen (iet in de wet vastgelegd):
- eigenlijk bindend advies: contractueel kan worden opgenomen dat, ook zonder een
geschil, een derde persoon een beslissing neemt.
- oneigenlijk bindend advies wat op voorhand wordt afgesproken als bindend: in een
geschil neemt een onpartijdige derde een beslissing die bindend is —> Rijdende
Rechter
* Bindend advies kan niet dwingend opgelegd worden aan consumenten,
omdat de wetgever de mogelijkheid biedt om binnen vier weken alsnog te kunnen
kiezen voor overheidsrechtspraak.
Arbitrage
* De procedure voor arbitrage is wettelijk geregeld. Een uitspraak van een arbiter kan
uiteindelijk op dezelfde wijze als een rechterlijk vonnis geëxecuteerd worden:
* Voordelen arbitrage:
- deskundigheid van de arbiters
- de vertrouwelijkheid,
- arbiters kunnen beter rekening houden met bepaalde maatstaven en gebruiken in
een bepaalde marktsector.
* Nadelen arbitrage:
- duurt lang
- kostbaar
* Arbitrage kan verplicht worden opgelegd aan de andere partij door het hanteren van
algemene voorwaarden of standaardcontracten.
Jack Voesenek febr. 2025 bijgewerkt: 22-8-2025
4
