Communicatiewetenschappen les 1: 1/10/24
Communicatie nuttig voor sociologen, politieke wetenschappers, sociaal-economische
wetenschappers…
BV: gedrag op sociale media (socioloog), politici knn publieke opinie beïnvloeden bv,
onderwerpen die je veel in het nieuws ziet doordat politici daar een belangrijk standpunt van
gemaakt hebben, politici gebruiken meer sociale media om kiezers achter zich te krijgen.
Influencers spelen nu een belangrijke rol in politieke keuzes. Jongeren gaan meer steunen op
keuze van influencers. BV: genderpolitiek, klimaatverandering.
Economisch standpunt: marketing, tegenwoordig veel influencermarketing.
Communicatiewetenschappers: rol van journalisten binnen een democratie. Zodat burgers
op basis van kwaliteitsvolle informatie kunnen kiezen. Op wie ze stemmen, …
CommunicatieWETENSCHAP: realiteit willen begrijpen & ontdekken, verklaren. Realiteit
voorspellen. Bepaalde wetmatigheden en patronen ontdekken uit de realiteit en welk effect
dat heeft. Bepaalde theorie uitzoeken en op basis daarvan een hypothese opstellen.
Social learning theory: wij als mensen knn leren door naar andere mensen te kijken
(observerend gedrag).
à Binnen bepaalde context. Enkel als het door anderen wordt aanvaard, als er een soort
beloning aan vasthangt.
BV: bij games. Je speelt games en je moet bepalen om missies te volbrengen. Dus dat kan wel
zorgen dat je die social learning theory toepast. Maar kan dat wel aan elkaar gelinkt worden,
agressie en videogames?
Uit studies blijkt een grote inconsistentie, dus uitspraken als ‘van gamen word je agressief’
zijn eigenlijk niet correct om te doen.
Generationele data: data aan elkaar linken zonder dat ze per se iets met elkaar te maken
heeft.
VB: sociale media gebruik, er zijn studies die aantonen dat sociale media positieve en
negatieve gevolgen heeft. Het is niet omdat gebruik sociale media toeneemt en mental
ilnesses toeneemt, dat het een correlatie heeft.
à Sinds 1960 is er een toename in mental illness en toen was er nog geen sociale media
Communicatiewetenschappen is gestart na de tweede WO. Ze zijn beginnen onderzoeken
naar wat propaganda doet met mensen. Officieus bestond comm. Wet. Al in de oudheid.
Er zijn drie intrinsieke middelen om het publiek te overtuigen:
Ethos (persoonlijkheid, charisma, expertise, aantrekkelijk, man/vrouw)
Pathos (inspelen op de emoties van het publiek) à politici, op de angst inspelen van het
publiek = makkelijk te overtuigen.
Logos (logica van argumentatie) à moet goed opgebouwd zijn, bepaalde logica in zitten.
Wat is communiceren?
- Overdracht
1
, à Klemtoon op de zender en eenrichtingsverkeer à maakt niet veel uit wat er bij de
ontvanger gebeurt.
- Uitwisseling: gemeenschappelijk maken van ideeën à dynamisch proces
2 belangrijke perspectieven:
1. Processchool ziet comm als transmissie van boodschappen:
- Nadruk op hoe zender en ontvanger coderen en decoderen. à Dus ontvanger gaat
woorden leren begrijpen (decoderen) en gaan daar betekenis aan ophangen
- Communicatie als een zender die de ontvanger wil beïnvloeden
- Communicatie is een beïnvloedingsproces
à Dus er kan een fout inzitten. Als er een verschil is tussen output en input is er een
‘fout’
2. Betekeniscreatieschool: productie en uitwisseling van betekenissen
- Zender en ontvanger staan op gelijke hoogte
- Gaan met elkaar interactie = geen foute of juiste communicatie want er is geen beoogd
effect want is gewoon uitwisseling van gedachtes en betekenissen
- Dus afwijkingen kunnen bijvoorbeeld komen door verschillen in de biografie van de
ontvangers.
- De zender wil niets gedaan krijgen van de ontvanger
Wanneer spreken we van communicatie?
- Er moet een intentie zijn om te communiceren
à De zender moet iets willen communiceren, maar ook de ontvanger moet iets willen
ontvangen
Standpunten binnen de comm. Wetenschappen. Wat is communicatie? Passief/actief
model van McQuail
1. Intentionaliteit: de zender moet iets willen communiceren maar ook de zender moet
iets willen ontvangen
Bedoeld door zender/ Niet bedoeld door
zender actief zender/ zender passief
Intentioneel ontvangen/ 1 2
ontvanger actief
Niet intentioneel 3 4
ontvangen/ ontvanger
passief
Intentionaliteit is moeilijk vast te leggen. VB: man stuurt sms’je naar vrouw maar zij
antwoordt niet. Misschien heeft ze het bericht niet gezien, maar evengoed is ze
passief/agressief en antwoordt ze opzettelijk niet.
2. Geslaagdheid als criterium
à Er was communicatie tussen ons, de zanger had communicatie met zijn publiek…
Fauconnier: GC = T + Ox + Ib + Ub
Geslaagde communicatie = transmissie vd boodschap + ontvangst publiek + juiste
interpretatie publiek + gewilde uitkomst
2
, Transmissie = overbrengen van boodschap
à oefening temptation island Deborah & Tim:
3. Richting van de communicatie?
Is er comm als er maar langs 1 richting comm is?
Tweerichtingsverkeer is vooral belangrijk bij nieuwe media. Bv wanneer je scrolt etc is
allemaal feedback voor het algoritme. Eigenlijk sta je zo constant in feedback met dat
algoritme zodat ze jou nieuwe content kunnen geven.
4. Observatieniveau
- Niveaus
o Intrapersoonlijk: communicatie met jezelf (gaan we niet zien)
o Interpersoonlijk: tussen 2 personen
o Communicatie in (kleine) groepen: online communities op sociale media of bv
lesgeven in kleine groepjes
o Organisatiecommunicatie: bedrijven, unief naar student, non profits, …
o Massacommunicatie: nieuwsmedia, televisie, radiokanalen
We communiceren meer en meer met niet-menselijke reactoren zoals AI genereerde chatbots
Communicatiemodel Shannon & weaver
Er w onderscheid gemaakt tussen bron & zender.
3
, Vroeger meer zenderdominantie, nu meer aandacht voor ontvanger
De boodschap: wat wordt er precies overgedragen
à betekenis en tekens (verbale en non-verbale stimuli, zoals woorden en gebaren met je
handen of rood aangelopen hoofd)
Tekens bestaan zowel uit signifiant (woord dat men gebruikt, zoals bv tafel) als
signifié: (het object dat men bedoelt)
Drie soorten tekens:
1. Symbolen: dan is er geen natuurlijke relatie tss signifiant en signifié (bv zoals bij het
woord tafel en het object, het rust op afspraken die onbewust door elkaar worden
gemaakt)
à Symbolen kunnen verschillen tussen landen enz. (vb peace teken UK - up your ass)
2. Iconen: zijn globaal gekend, is niet gebonden aan taal. Er is dus een relatie tussen
signifiant en signifié.
3. Indices: sensorische ervaring A verwijst naar B (bv: ik ruik gebakken koekjes die
verwijzen naar de koekjes in de keuken (signifiant – signifié)
4. (Signaal): drager van een teken (bv. Luchttrillingen, lichtgolven)
5. (Kanaal): dragen van signalen (bv. Glasvezelkabel, lucht..)
6. (Medium): televisie, telefoontoestel. Hulpmiddel om signalen over te brengen. à het
overbrugt tijd & ruimte (bv naar Amerika sms’en)
Zijn sociale media een medium? Het is geen object, niets tastbaar.
LES 2: elementen van het communicatieproces &
communicatiemodellen
Verschillende classificaties van medium op basis van een soort signaal. Audiovisuele media
zoals televisie, printmedia zoals kranten, audiomedia zoals radio.
Andere manier om te classificeren: Bordewijk & Van Kaam. Op basis van de mate waarin ze
tweerichtings activiteit toelaten.
4
Communicatie nuttig voor sociologen, politieke wetenschappers, sociaal-economische
wetenschappers…
BV: gedrag op sociale media (socioloog), politici knn publieke opinie beïnvloeden bv,
onderwerpen die je veel in het nieuws ziet doordat politici daar een belangrijk standpunt van
gemaakt hebben, politici gebruiken meer sociale media om kiezers achter zich te krijgen.
Influencers spelen nu een belangrijke rol in politieke keuzes. Jongeren gaan meer steunen op
keuze van influencers. BV: genderpolitiek, klimaatverandering.
Economisch standpunt: marketing, tegenwoordig veel influencermarketing.
Communicatiewetenschappers: rol van journalisten binnen een democratie. Zodat burgers
op basis van kwaliteitsvolle informatie kunnen kiezen. Op wie ze stemmen, …
CommunicatieWETENSCHAP: realiteit willen begrijpen & ontdekken, verklaren. Realiteit
voorspellen. Bepaalde wetmatigheden en patronen ontdekken uit de realiteit en welk effect
dat heeft. Bepaalde theorie uitzoeken en op basis daarvan een hypothese opstellen.
Social learning theory: wij als mensen knn leren door naar andere mensen te kijken
(observerend gedrag).
à Binnen bepaalde context. Enkel als het door anderen wordt aanvaard, als er een soort
beloning aan vasthangt.
BV: bij games. Je speelt games en je moet bepalen om missies te volbrengen. Dus dat kan wel
zorgen dat je die social learning theory toepast. Maar kan dat wel aan elkaar gelinkt worden,
agressie en videogames?
Uit studies blijkt een grote inconsistentie, dus uitspraken als ‘van gamen word je agressief’
zijn eigenlijk niet correct om te doen.
Generationele data: data aan elkaar linken zonder dat ze per se iets met elkaar te maken
heeft.
VB: sociale media gebruik, er zijn studies die aantonen dat sociale media positieve en
negatieve gevolgen heeft. Het is niet omdat gebruik sociale media toeneemt en mental
ilnesses toeneemt, dat het een correlatie heeft.
à Sinds 1960 is er een toename in mental illness en toen was er nog geen sociale media
Communicatiewetenschappen is gestart na de tweede WO. Ze zijn beginnen onderzoeken
naar wat propaganda doet met mensen. Officieus bestond comm. Wet. Al in de oudheid.
Er zijn drie intrinsieke middelen om het publiek te overtuigen:
Ethos (persoonlijkheid, charisma, expertise, aantrekkelijk, man/vrouw)
Pathos (inspelen op de emoties van het publiek) à politici, op de angst inspelen van het
publiek = makkelijk te overtuigen.
Logos (logica van argumentatie) à moet goed opgebouwd zijn, bepaalde logica in zitten.
Wat is communiceren?
- Overdracht
1
, à Klemtoon op de zender en eenrichtingsverkeer à maakt niet veel uit wat er bij de
ontvanger gebeurt.
- Uitwisseling: gemeenschappelijk maken van ideeën à dynamisch proces
2 belangrijke perspectieven:
1. Processchool ziet comm als transmissie van boodschappen:
- Nadruk op hoe zender en ontvanger coderen en decoderen. à Dus ontvanger gaat
woorden leren begrijpen (decoderen) en gaan daar betekenis aan ophangen
- Communicatie als een zender die de ontvanger wil beïnvloeden
- Communicatie is een beïnvloedingsproces
à Dus er kan een fout inzitten. Als er een verschil is tussen output en input is er een
‘fout’
2. Betekeniscreatieschool: productie en uitwisseling van betekenissen
- Zender en ontvanger staan op gelijke hoogte
- Gaan met elkaar interactie = geen foute of juiste communicatie want er is geen beoogd
effect want is gewoon uitwisseling van gedachtes en betekenissen
- Dus afwijkingen kunnen bijvoorbeeld komen door verschillen in de biografie van de
ontvangers.
- De zender wil niets gedaan krijgen van de ontvanger
Wanneer spreken we van communicatie?
- Er moet een intentie zijn om te communiceren
à De zender moet iets willen communiceren, maar ook de ontvanger moet iets willen
ontvangen
Standpunten binnen de comm. Wetenschappen. Wat is communicatie? Passief/actief
model van McQuail
1. Intentionaliteit: de zender moet iets willen communiceren maar ook de zender moet
iets willen ontvangen
Bedoeld door zender/ Niet bedoeld door
zender actief zender/ zender passief
Intentioneel ontvangen/ 1 2
ontvanger actief
Niet intentioneel 3 4
ontvangen/ ontvanger
passief
Intentionaliteit is moeilijk vast te leggen. VB: man stuurt sms’je naar vrouw maar zij
antwoordt niet. Misschien heeft ze het bericht niet gezien, maar evengoed is ze
passief/agressief en antwoordt ze opzettelijk niet.
2. Geslaagdheid als criterium
à Er was communicatie tussen ons, de zanger had communicatie met zijn publiek…
Fauconnier: GC = T + Ox + Ib + Ub
Geslaagde communicatie = transmissie vd boodschap + ontvangst publiek + juiste
interpretatie publiek + gewilde uitkomst
2
, Transmissie = overbrengen van boodschap
à oefening temptation island Deborah & Tim:
3. Richting van de communicatie?
Is er comm als er maar langs 1 richting comm is?
Tweerichtingsverkeer is vooral belangrijk bij nieuwe media. Bv wanneer je scrolt etc is
allemaal feedback voor het algoritme. Eigenlijk sta je zo constant in feedback met dat
algoritme zodat ze jou nieuwe content kunnen geven.
4. Observatieniveau
- Niveaus
o Intrapersoonlijk: communicatie met jezelf (gaan we niet zien)
o Interpersoonlijk: tussen 2 personen
o Communicatie in (kleine) groepen: online communities op sociale media of bv
lesgeven in kleine groepjes
o Organisatiecommunicatie: bedrijven, unief naar student, non profits, …
o Massacommunicatie: nieuwsmedia, televisie, radiokanalen
We communiceren meer en meer met niet-menselijke reactoren zoals AI genereerde chatbots
Communicatiemodel Shannon & weaver
Er w onderscheid gemaakt tussen bron & zender.
3
, Vroeger meer zenderdominantie, nu meer aandacht voor ontvanger
De boodschap: wat wordt er precies overgedragen
à betekenis en tekens (verbale en non-verbale stimuli, zoals woorden en gebaren met je
handen of rood aangelopen hoofd)
Tekens bestaan zowel uit signifiant (woord dat men gebruikt, zoals bv tafel) als
signifié: (het object dat men bedoelt)
Drie soorten tekens:
1. Symbolen: dan is er geen natuurlijke relatie tss signifiant en signifié (bv zoals bij het
woord tafel en het object, het rust op afspraken die onbewust door elkaar worden
gemaakt)
à Symbolen kunnen verschillen tussen landen enz. (vb peace teken UK - up your ass)
2. Iconen: zijn globaal gekend, is niet gebonden aan taal. Er is dus een relatie tussen
signifiant en signifié.
3. Indices: sensorische ervaring A verwijst naar B (bv: ik ruik gebakken koekjes die
verwijzen naar de koekjes in de keuken (signifiant – signifié)
4. (Signaal): drager van een teken (bv. Luchttrillingen, lichtgolven)
5. (Kanaal): dragen van signalen (bv. Glasvezelkabel, lucht..)
6. (Medium): televisie, telefoontoestel. Hulpmiddel om signalen over te brengen. à het
overbrugt tijd & ruimte (bv naar Amerika sms’en)
Zijn sociale media een medium? Het is geen object, niets tastbaar.
LES 2: elementen van het communicatieproces &
communicatiemodellen
Verschillende classificaties van medium op basis van een soort signaal. Audiovisuele media
zoals televisie, printmedia zoals kranten, audiomedia zoals radio.
Andere manier om te classificeren: Bordewijk & Van Kaam. Op basis van de mate waarin ze
tweerichtings activiteit toelaten.
4
