Mens en gezondheid 1
ACADEMIEJAAR 2024-2025 AP HOGE SCHOOOL
MAYRA VERMEULEN
,Inhoud
1) Introductie van de concepten...................................................................................................................................... 9
1.1 Visualisatie Bio-psycho-sociaal model ...................................................................................................................... 9
1.2 Belangrijke concepten .............................................................................................................................................. 9
1.2.1 Classificatiesystemen ........................................................................................................................................ 9
a. ICF ......................................................................................................................................................................... 9
b. DSM-5.................................................................................................................................................................. 10
c. ICD-11 .................................................................................................................................................................. 10
1.2.2 Diagnostische cyclus ....................................................................................................................................... 10
a. Hulpvraag ............................................................................................................................................................ 12
1.2.3 Verschillende problemen ................................................................................................................................ 13
a. Psychosociale problemen .................................................................................................................................... 13
b. Gezondheidsproblemen ....................................................................................................................................... 13
c. Chronische ziekten............................................................................................................................................... 14
2) Wat is gezondheid? ................................................................................................................................................... 14
2.1 Modellen en benaderingen .............................................................................................................................................. 14
2.1.1 Biomedisch ziektemodel (Flexner, 1910) ................................................................................................................. 14
2.1.2 Definitie World Health Organization (WHO, 1947) .................................................................................................. 15
2.1.3 Biopsychosociaal ziektemodel (Engel, 1977) ............................................................................................................ 15
2.1.4 Vernieuwd concept van gezondheid (1986) ............................................................................................................. 16
2.1.5 Nieuwste, breed & dynamisch concept: “positieve gezondheid” (Huber 2011) ...................................................... 16
a. (Positieve) geestelijke gezondheid ....................................................................................................................... 16
b. Optimale geestelijke gezondheid ......................................................................................................................... 17
c. Tweevoudig continuüm model ............................................................................................................................ 17
2.1.6 Herstelgerichte benadering...................................................................................................................................... 19
a. CHIME (2011) ...................................................................................................................................................... 20
2.2 Individuele, culturele en leeftijdgerelateerde perspectieven op gezondheid .................................................................. 21
2.2.1 Individuele perspectieven – Lekentheorieën ........................................................................................................... 21
a. Bauman (1961) .................................................................................................................................................... 21
b. Bernett (2000) ..................................................................................................................................................... 21
c. Blaxter ................................................................................................................................................................. 21
2.2.2 Cross culturele perspectieven .................................................................................................................................. 22
a. Westers perspectief ............................................................................................................................................. 22
b. Niet-Westers perspectief ..................................................................................................................................... 22
2.2.3 Leeftijd gerelateerde perspectieven – levensloop en gezondheid ........................................................................... 23
a. Vergrijzing van de maatchappij ........................................................................................................................... 23
b. Blue zones............................................................................................................................................................ 23
2.3 Gezondheidsverschillen .................................................................................................................................................... 24
2.3.1 Wat zijn gezondheidsverschillen? ............................................................................................................................ 24
2.3.2 Wat zorgt voor gezondheidsverschillen? .................................................................................................................. 25
2.3.3 Verklaringen voor gezondheidsverschillen ............................................................................................................... 25
2.4 Cultuur en ziektebeleving ................................................................................................................................................. 26
3) Algemene situering ................................................................................................................................................... 26
3.1 Uit werkveldoriëntatie over het model ............................................................................................................................ 26
a. Nuldelijnszorg ...................................................................................................................................................... 27
1
, b. Eerstelijnszorg ..................................................................................................................................................... 27
c. Tweedelijnszorg ................................................................................................................................................... 27
d. Derdelijnszorg...................................................................................................................................................... 28
3.2 Situering van het thema ................................................................................................................................................... 28
3.2.1 Aandachtspunt 1: Personen met beperkte gezondheidsvaardigheden .................................................................... 29
3.2.2 Aandachtspunt 2: Personen met financiële problemen ........................................................................................... 29
3.2.3 Aandachtspunt 3: Personen met psychiatrische aandoening .................................................................................. 30
3.3 Algemene tips .................................................................................................................................................................. 30
4) Preventie .................................................................................................................................................................. 31
4.1 Preventie op maat voor elke doelgroep ........................................................................................................................... 31
4.2 Preventie op basis van de fase van de ziekte ................................................................................................................... 32
4.3 Gerichte preventie naar een specifiek doel ...................................................................................................................... 33
4.4 Pijlers van integrale aanpak .............................................................................................................................................. 33
5) Psycho-educatie ........................................................................................................................................................ 34
5.1 Wat is het? ....................................................................................................................................................................... 34
5.1.1 Vergoten van inzicht ....................................................................................................................................... 35
5.1.2 Aanleren van copingvaardigheden ................................................................................................................. 35
5.1.3 Ontwikkelen van steunbronnen ..................................................................................................................... 36
5.1.4 Opbouw en stappenplan ................................................................................................................................ 36
5.2 Kwaliteitskenmerken .............................................................................................................................................. 37
5.2.1 Didactische werkvormen ................................................................................................................................ 37
5.2.2 Evidence based ............................................................................................................................................... 38
5.2.3 Afgestemd op de doelgroep ........................................................................................................................... 39
a. Afgestemd op de specifieke problematiek ........................................................................................................... 39
b. Afgestemd op de kenmerken van de doelgroep .................................................................................................. 39
5.3 Wat zegt de wetenschap? ...................................................................................................................................... 39
6) Begeleiding ............................................................................................................................................................... 40
6.1 begeleiding van personen met gezondheidsproblemen en/of een chronische ziekte ..................................................... 40
6.1.1 Leren omgaan met de negatieve gevolgen .............................................................................................................. 40
a. Begeleiden van zelfmanagement en bevorderen v. kwaliteit v. leven ................................................................. 40
b. Begeleiden van leefstijlveranderingen ............................................................................................................... 40
c. Begeleiden van aanpassingsproblemen ............................................................................................................. 41
6.1.2 Positieve gevolgen in kaart brengen ........................................................................................................................ 41
6.1.3 Aandacht hebben voor co-morbiditeit ..................................................................................................................... 42
6.1.4 Aandacht hebben voor individuele verschillen ........................................................................................................ 42
6.2 Begeleiding van personen met psychosociale problemen ............................................................................................... 43
a. Begeleiden van psychoscoiale problemen en bevorderen van kwaliteit van leven ............................................. 43
6.3 Begeleiding: individueel versus groepen .......................................................................................................................... 44
7) Gezond en ongezond gedrag ..................................................................................................................................... 45
7.1 Wat is gezond gedrag? ..................................................................................................................................................... 45
7.1.1 Compliantiegedrag ................................................................................................................................................... 45
7.1.2 Gezonde voeding ..................................................................................................................................................... 46
7.1.3 Lichaamsbeweging ................................................................................................................................................... 46
7.1.4 Vaccinatie ................................................................................................................................................................. 46
7.2 Wat is ongezond gedrag? ................................................................................................................................................. 47
2
, 7.2.1 Determinanten ongezond gedrag ............................................................................................................................ 47
a. Gedragswiel: gedragsdeterminanten als hefbomen of drempels ........................................................................ 48
7.2.2 ongezond gedrag remediëren .................................................................................................................................. 48
7.2.3 Toepassing: het leefstijlroer ..................................................................................................................................... 48
8) Gezondheidsproblemen ............................................................................................................................................ 49
8.1 Rookgedrag ............................................................................................................................................................ 49
8.1.1 Wat verstaan we onder roken?....................................................................................................................... 49
8.1.2 Wat verstaan we onder verslaafd aan roken? ................................................................................................ 49
8.1.3 Wat zijn de negatieve gevolgen van roken? ................................................................................................... 51
a. Passief roken ....................................................................................................................................................... 51
8.1.4 Wat zijn de positieve gevolgen van stoppen met roken? ............................................................................... 52
8.1.5 Hoe vaak komt het voor?................................................................................................................................ 52
8.1.6 Welke factoren beïnvloeden het ontstaan en verloop van roken ................................................................... 53
8.1.7 Hoe preventief omgaan met roken? ............................................................................................................... 54
8.1.8 Hoe mensen die roken ondersteunen? .......................................................................................................... 54
a. Gebruik van hulpmiddelen .................................................................................................................................. 55
b. Rookstopbegeleiding ........................................................................................................................................... 55
8.2 Obesitas .................................................................................................................................................................. 55
8.2.1 Wat verstaan we onder obesitas? .................................................................................................................. 55
8.2.2 Wat zijn de belangrijkste gevolgen van obesitas? .......................................................................................... 55
8.2.3 Hoe vaak komt obesitas voor?........................................................................................................................ 56
8.2.4 Welke factoren beïnvloeden het ontstaan en het verloop van obesitas ........................................................ 56
a. Culturele en sociaal-economische factoren ......................................................................................................... 57
8.2.5 Hoe kunnen we preventief omgaan met obesitas .......................................................................................... 57
b. Met aandacht voor sociaal-culturele factoren .................................................................................................... 57
8.2.6 Hoe kunnen we mensen begeleiden die met obesitas te maken krijgen?...................................................... 58
8.2.7 Maatschappelijke ontwikkelingen .................................................................................................................. 58
8.3 Te weinig beweging/sedentair gedrag .................................................................................................................... 58
8.3.1 Wat zijn de belangrijkste gevolgen van sedentair gedrag? ............................................................................. 58
8.3.2 Welke factoren beïnvloeden sedentair gedrag? ............................................................................................. 60
8.3.3 Preventie en begeleiding van sedentair gedrag .............................................................................................. 61
9) Psycho-sociale problemen......................................................................................................................................... 61
9.1 Brun-out ................................................................................................................................................................. 61
9.1.1 Wat verstaan we onder burn-out? ................................................................................................................. 61
9.1.2 Hoe vaak komt burn-out voor?....................................................................................................................... 62
9.1.3 Welke factoren beïnvloeden het ontstaan en verloop van deze problemen? ................................................ 63
9.1.4 Hoe kunnen we preventief omgaan met burn-out? ....................................................................................... 63
9.1.5 Hoe kunnen we mensen begeleiden die met deze problemen te maken hebben?........................................ 64
9.2 Slaapproblemen en slaaphygiëne ........................................................................................................................... 66
9.2.1 Hoe verloopt de normale slaap? .................................................................................................................... 66
9.2.2 Wat verstaan we onder slaapproblemen........................................................................................................ 68
9.2.3 Wat zijn de belangrijkste symptomen ............................................................................................................ 68
9.2.4 Welke factoren beïnvloeden het ontstaan en verloop van slaapproblemen .................................................. 69
a. De vicieuze cirkel van denken, voelen en doen .................................................................................................... 69
9.2.5 Hoe vaak komen slaapproblemen voor? ........................................................................................................ 70
3