Gender- en diversiteitsstudies (2024-2025) door Prof. Dr.
Carine Plancke
1. Een introductie
1. Voorstelling van de cursus
Situering opleidingsonderdeel gender- en diversiteitsstudies door Spierings & Jansen (2016): 3
onderwijsstrategieën van Chow (1985)
1. Vergelijkingsbenadering of comparison approach
a. Gender of man-vrouwongelijkheid als thema, waarbij vrouwen een plaats krijgen
(achterhaald idee)
b. Feministische kritieken (bv. ontstaan van gender, ongelijkheid o.b.v. gender en van
binair denken) of een genderperspectief op onderzoeksmethoden ontbreekt geheel
c. Risico: vrouwen en mannen worden als singuliere entiteiten beschouwd en weinig
theoretische verdieping
2. Speciale behandelingsbenadering of special treatment approach
a. Gender als perspectief
b. Specifiek genderonderwijs in de vorm van keuzevakken, minores, summer courses en
masterspecialisaties
c. Risico: trekt enkel studenten aan die al interesse hebben en wordt aangeboden aan
specifieke doelgroep
d. Voordeel: diepgaande kennis, interdisciplinaire benadering, bredere kijk dan enkel
vakspecifieke kennis: verschillende vormen van sociale ongelijkheid bestuderen en de
onderliggende machtsmechanismen die deze ongelijkheid in stand houden
3. Mainstreaming
a. Productie en reproductie van genderhiërarchieën expliciet geconceptualiseerd als
integraal onderdeel van de hoofdvraag van de sociologie/antropologie/psychologie
etc.
b. Weinig draagvlak – meest institutionele weerstand
c. Veelal initiatief van individuele docenten (academische vrijheid)
Info examen:
Teksten niet in detail kennen, maar vooral basisargumenten, positionaliteit (achtergrond), discipline
en activistische dimensie van auteurs. Ook de auteur aan de teksten kunnen linken. Belangrijke
namen staan in de ppt.
2. Genderstudies: een introductie
Het concept ‘gender’
- Engelstalig woord/concept, geïntroduceerd in het Nederlands
1
, o Syn. voor sekseverschil, seksueel verschil, seksuele differentiatie, maar niet te
vertalen (cfr. Vonk, 2012)
- Vaak gebruikt om verschil met ‘sekse’ weer te geven
o ‘Sekse’ wordt geassocieerd met biologische verschillen.
o ‘Gender’ ‘ontsnapt’ aan zgn. ‘natuurlijkheid’ van geslachtsverschillen
- Gender = proces dat te maken heeft met macht in feministische theorievorming
- MAAR (Vonk, 2012) ‘sekse’ verwees (voordat concept ‘gender’ bestond) nooit naar biologisch
geslacht alleen
o ‘Sekse’ werd toen al breder gebruikt dan het biologsiche geslacht, het
somatische/lichamelijke.
Def. biologisch determinisme: Gaat ervan uit
dat mannelijkheid samenvalt met diegenen die
biologisch gezien man zijn en vrouwelijkheid
samenvalt met diegenen die biologisch gezien vrouw
zijn. Kortom, alle mannen zouden mannelijk zijn
Geschiedenis van ‘gender’ vanwege hun biologische status als man.
- Begin 20ste eeuw: kritische benadering op het biologisch determinisme en categorieën zoals
‘sekse’ en ‘ras’
o ‘Sekse’ en ‘ras’ werden biologisch deterministisch gebruikt waardoor ongelijkheden
werden gerechtvaardigd. Begin 20ste eeuw: kritiek op de begrippen ‘sekse’ en ‘ras’,
waardoor beide begrippen erg beladen werden. De biologische connotatie van de
termen werd in vraag gesteld.
- Vanaf jaren 1920: sociologen, antropologen en psychologen gebruikten verschillende termen
voordat het concept ‘gender’ werd gelanceerd:
o Sociologen en antropologen spreken over ‘sekserollen’ en ‘sekse status’, die de
sociale en maatschappelijke dimensie benadrukken.
o Psychologen gebruikten termen als ‘psychologische sekse’ en ‘sekserol-identificatie’.
- Gender als concept bestond al langer in de grammatica (1950), toen de sociaal
geconstrueerde sekseverschillen nog geen term kenden.
o ‘Gender’ werd voorheen louter gebruikt als linguïstisch begrip.
- Vanaf jaren 1950: psychologen/psychiaters John Money, Joan Hampson & John Hampson-
John Hopkins University: ‘gender’ binnengebracht in wetenschappelijke literatuur
o Ze werkten samen met intersekse personen, die later een genderidentiteit
ontwikkelden: sekse en gender vallen duidelijk niet samen. Er was nood aan een
onderscheid tussen het biologische en de genderidentiteit.
Oorsprong van het concept ‘gender’: John Money (1921-2006)
- Werk m.b.t. intersekse personen, nieuwe concepten:
o Gender
o Genderrol (1955)
o Genderrol en -oriëntatie
2
, - Kinderen leren gender zoals ze taal leren; het biologisch geslacht (hoe dan ook gedefinieerd)
determineert niet iemands genderrol en -oriëntatie, maar wordt aangeleerd; een kind als
‘tabula rasa’
o Uit het werk met intersekse personen ging men ervan uit dat genderidentiteit
aangeleerd wordt, aangezien er geen biologische link is tussen sekse en gender.
o Genderidentiteit is volgens Money, zoals een moedertaal, moeilijk te veranderen. Je
kan een andere taal aanleren, maar je zal nooit dezelfde natuurlijkheid ervaren die je
hebt in jouw moedertaal.
- Definitie van term ‘gender’:
o “The term gender role is used to signify all those things that a person says or does to
disclose himself or herself as having the status of boy or man, girl or woman,
respectively. It includes, but is not restricted to, sexuality in the sense of eroticism.”
→ Focus op wat je doet en zegt, waardoor je jezelf onthult als iemand met de status
man of vrouw.
- Gender verwijst naar de sociale en psychologische componenten, van wat vroeger ‘sekse’
werd genoemd.
Robert Stoller (1924-1991)
- Psychiater; bouwt verder op werk van Money; werkte met intersekse personen
- 1962: 1ste Gender Identity Research Clinic
o Deed onderzoek naar ‘stoornissen’ m.b.t. genderidentiteit bij intersekse personen
met normaliteit en pathologie als invalshoek
o Een 4-jarige intersekse persoon, geboren zonder penis, werd opgevoed met het idee
een ‘normale’ jongen te zijn. Bij de intersekse jongen van 15 hadden zijn ouders hem
aangeleerd dat geen penis hebben een probleem was. De jongen had dit
geïnternaliseerd en voelde zich defect. Stoller benadrukt hiermee de rol van
opvoeding/socialisatie, naast het biologische.
- 1968: “Sex and Gender”: 1ste boek met gender in niet-linguïstische vorm
o ‘Gender’ wordt voor de 1ste keer gebruikt binnen psychologische literatuur.
- Lanceert term ‘genderidentiteit’ voor de ‘psychologische sekse’
- Psychologische en culturele connotatie i.p.v. biologische:
o “One can speak of the male sex or the female sex, but one can also talk about
masculinity and femininity and not necessarily by implying anything about anatomy or
physiology… Thus, while sex and gender seem to common sense inextricably bound
together, one purpose of this study will be to confirm the fact that the two realms are
not inevitably bound in anything like a one-to-one relationship, but each may go into
quite independent ways.”
▪ Als je ‘normaal’ wilt zijn, moeten jouw sekse en gender, volgens Stoller,
overeenkomen. Maar sekse (het biologische) en gender (door opvoeding)
kunnen, volgens Stoller, wel los van elkaar staan. Er is geen noodzakelijke band
tussen sekse en gender. Dit was het vernieuwende in die tijd.
3
, o Gender = balans tussen mannelijkheid en vrouwelijkheid in elke persoon
▪ Een ‘échte’ man is volgens Stoller heteroseksueel. Een homoseksuele man is
‘gestoord’.
▪ Zowel mannelijkheid als vrouwelijkheid zijn aanwezig in een persoon, omdat
het niet volledig samenhangt met sekse, waarbij één van de twee het meeste
dominant aanwezig is.
- Stoller feminist
o Stelt binaire visie op man/vrouw niet in vraag; had stereotiepe kijk op man-vrouw;
vooral focus op opvoeding bij gender.
- “If gender was mostly socially constructed, then someone has to repair it when it is
improperly built.”
Man/vrouw als culturele constructie
- Feminisme is veel ouder dan het concept ‘gender’.
- Voor jaren ‘50 werd er al gedebatteerd over de historische, culturele en structurele factoren
die betekenis geven aan categorieën ‘man’ en ‘vrouw’ zijn.
- Bijvoorbeeld:
o Margaret Mead (1901-1978), antropologie:
▪ Toont culturele variabiliteit van sekserollen aan
• Culturele variabiliteit toont aan dat sekserollen niet louter biologisch
gebonden en vanzelfsprekend zijn, anders zou het een wereldwijde
identieke vorm aannemen. Er is een sociale en culturele component
aanwezig.
▪ Stelt zo heersende normen in VS in vraag
o Simone de Beauvoir (1908-1988), filosofie:
▪ Stelt het idee van sekse als biologisch bepaald in vraag
• Je wordt niet geboren als vrouw, maar je wordt het.
▪ Inspiratiebron voor 2de feministische golf (waarbij machtsstructuren in vraag
werden gesteld)
Margaret Mead: “Coming of Age in Samoa” (1928)
- Gebaseerd op veldwerk in Samoa, eiland in de Stille Oceaan
- Hoofdthema: opgroeien van Samoa meisjes
- Stelling: er bestaat geen puberteitscrisis op Samoa: meisjes mogen vrijuit experimenteren;
geen taboe op seksualiteit.
o Europeanen en Amerikanen zijn de scheppers van de puberteitscrisis omdat het
ontluiken van seksualiteit tegengehouden wordt door school of andere
disciplineringsvormen.
- Contrast met puriteinse ‘fallo-centrische’ VS
o Puriteins = zich houden aan strenge zedelijke normen
o Fallo-centrisch = mannelijke waarden en normen centraal, in patriarchale orde
4
, - Stelt idee dat pubertijdscrisis deel uitmaakt van natuurlijke seksuele ontwikkeling in vraag,
want de puberteitscrisis bestaat niet op Samoa.
- Na WOII lanceerde Mead een 2de editie van haar boek, waarin een feministische boodschap
toegevoegd werd. De 1ste editie was eerder een beschrijving van Samoa.
Margaret Mead versus Derek Freeman
- Kritiek op Mead door sociobioloog Derek Freeman
- Heeft in de jaren 1980 (50 jaar na het onderzoek van Mead) een film gemaakt met de vrouwen
die Mead had geïnterviewd.
- Stelt vast dat wat Mead beschreven had, niet klopte:
o Samao gebruiken veel humor en overdrijving, dus verhalen over vrije seksualiteit niet
waar.
o Wel degelijk maagdelijkheidsideaal volgens Freeman, maar 50 jaar later, toen
vrouwen reeds gekerstend (= bekeren van niet-christelijke volkeren tot het
christendom)/katholiek waren.
o Volgens Freeman was het veldwerk van Mead te kort.
o Freeman was tijdens zijn onderzoek betrokken bij kerk-gerelateerde groepen, wat zijn
onderzoek niet ten goede kwam, want hij had een andere visie op de Samoa meisjes
dan Mead.
- Freeman gaat uit van een universele psycho-biologische ontwikkeling (<-> Mead als
antropoloog: culturele focus)
- Fundamenteel debat: NATURE or NURTURE?
Margaret Mead: “Sex and temparement: In three primitive societies” (1933)
- Een vergelijkende studie van samenlevingen in Papoea-Nieuw-Guinea
- Legde contrasterende genderrollen bloot:
o Arapesh: mannen en vrouwen vreedzaam van aard; mannen noch vrouwen voerden
oorlog. → Feminien
o Mundugumor: mannen en vrouwen oorlogszuchtig van aard. → Masculien
o Tchambuli: mannen dirkten zich op en besteedden hun tijd aan het versieren van
zichzelf; vrouwen praktisch gezind en verrichtten handenarbeid. → Omgekeerde
genderrollen in vergelijking met de Westerse
- Toont culturele variabiliteit van genderrollen aan. Nurture belangrijker dan nature. Mens
heeft een grote psycho-biologische plasticiteit.
Simone de Beauvoir: “Le deuxième sexe” (1949)
- “On ne naît pas femme, on le deviant.”
o Je wordt niet geboren als vrouw, maar je wordt het.
o Enkel opvoeding telt, waardoor je leert om vrouw te zijn.
o Sekse als biologisch bepaald in vraag gesteld
- Werk gaat over de verschillende oorzaken van de minderwaardigheid van vrouwen.
5
, - Schetst toekomst van gelijkheid tussen mannen en vrouwen
- De Beauvoir weerlegt biologische en psychologische verklaringen en schets hoe doorheen
de geschiedenis beperkende sociale rollen zijn toegeschreven aan vrouwen; ze benadrukt
sociale verklaringen.
Introductie van ‘gender’ in feministische literatuur (jaren ‘60-‘70)
- De term ‘gender’ zoals we die nu begrijpen is voor het eerst verschenen bij Amerikaanse
feministes vanaf de jaren ‘60.
o Biologisch determinisme werd verworpen.
o Term ‘gender’ gebruikt om aan te tonen dat mannelijkheid en vrouwelijkheid niet louter
biologisch van aard is.
- Bedoeling: de fundamenteel sociale aard van sekseverschillen benadrukken om
hiërarchieën en machtsonevenwichten tussen mannen en vrouwen te kunnen aankaarten.
- Shift van “biology is destiny” naar “socialisation is destiny”
o Term ‘gender’ werd gebruikt om de shift van biologie (nature) naar socialisatie (nurture,
opvoeding) te ondersteunen.
- Als gender maakbaar is, waarom het dan houden als het is, als het resulteert in de
onderdrukking van vrouwen?
- Heeft geleid tot een proliferatie (= verspreiding) aan feministische analyses van de
onderdrukking van vrouwen
Kate Millet, “Sexual politics” (1970)
- Eén van de 1ste feministes die de term ‘gender’ gebruikt in verwijzing naar Money en Stoller:
“Sex is biological, gender is psychological, and therefor cultural.”
- Kijkt naar de relatie tussen de seksen en naar seksualiteit in een politiek licht.
- Brede definitie van politiek als “all power-structured relationships”.
o “Alle relaties waarbij iets van macht speelt, zijn iets politiek.”
- Stelling dat het persoonlijke (seksualiteit) politiek is en doordrongen is van (patriarchale)
machtsdynamieken die de mannelijke dominantie reflecteren en steeds opnieuw
bevestigen.
Ann Oakley, “Sex, gender and society” (1972)
- 1ste feministische werk met ‘gender’ in titel
- Gaat in tegen de common sense idee dat sekse primair is en gender daaruit volgt: “To be a
man or a woman, a boy or a girl, is as much a function of dress, gesture, occupation, social
network and personality, as it is of possessing a particular set of genitals.”
o Het hebben van bepaalde geslachtsorganen leidt niet automatisch tot bijhorende
gedragingen; het heeft te maken met opvoeding.
- Bewijs voor gebrek aan correlatie tussen sekse en gender:
o Uit antropologie: diversiteit aan culturele genderrollen met zelfde man/vrouw
onderscheid
6
Carine Plancke
1. Een introductie
1. Voorstelling van de cursus
Situering opleidingsonderdeel gender- en diversiteitsstudies door Spierings & Jansen (2016): 3
onderwijsstrategieën van Chow (1985)
1. Vergelijkingsbenadering of comparison approach
a. Gender of man-vrouwongelijkheid als thema, waarbij vrouwen een plaats krijgen
(achterhaald idee)
b. Feministische kritieken (bv. ontstaan van gender, ongelijkheid o.b.v. gender en van
binair denken) of een genderperspectief op onderzoeksmethoden ontbreekt geheel
c. Risico: vrouwen en mannen worden als singuliere entiteiten beschouwd en weinig
theoretische verdieping
2. Speciale behandelingsbenadering of special treatment approach
a. Gender als perspectief
b. Specifiek genderonderwijs in de vorm van keuzevakken, minores, summer courses en
masterspecialisaties
c. Risico: trekt enkel studenten aan die al interesse hebben en wordt aangeboden aan
specifieke doelgroep
d. Voordeel: diepgaande kennis, interdisciplinaire benadering, bredere kijk dan enkel
vakspecifieke kennis: verschillende vormen van sociale ongelijkheid bestuderen en de
onderliggende machtsmechanismen die deze ongelijkheid in stand houden
3. Mainstreaming
a. Productie en reproductie van genderhiërarchieën expliciet geconceptualiseerd als
integraal onderdeel van de hoofdvraag van de sociologie/antropologie/psychologie
etc.
b. Weinig draagvlak – meest institutionele weerstand
c. Veelal initiatief van individuele docenten (academische vrijheid)
Info examen:
Teksten niet in detail kennen, maar vooral basisargumenten, positionaliteit (achtergrond), discipline
en activistische dimensie van auteurs. Ook de auteur aan de teksten kunnen linken. Belangrijke
namen staan in de ppt.
2. Genderstudies: een introductie
Het concept ‘gender’
- Engelstalig woord/concept, geïntroduceerd in het Nederlands
1
, o Syn. voor sekseverschil, seksueel verschil, seksuele differentiatie, maar niet te
vertalen (cfr. Vonk, 2012)
- Vaak gebruikt om verschil met ‘sekse’ weer te geven
o ‘Sekse’ wordt geassocieerd met biologische verschillen.
o ‘Gender’ ‘ontsnapt’ aan zgn. ‘natuurlijkheid’ van geslachtsverschillen
- Gender = proces dat te maken heeft met macht in feministische theorievorming
- MAAR (Vonk, 2012) ‘sekse’ verwees (voordat concept ‘gender’ bestond) nooit naar biologisch
geslacht alleen
o ‘Sekse’ werd toen al breder gebruikt dan het biologsiche geslacht, het
somatische/lichamelijke.
Def. biologisch determinisme: Gaat ervan uit
dat mannelijkheid samenvalt met diegenen die
biologisch gezien man zijn en vrouwelijkheid
samenvalt met diegenen die biologisch gezien vrouw
zijn. Kortom, alle mannen zouden mannelijk zijn
Geschiedenis van ‘gender’ vanwege hun biologische status als man.
- Begin 20ste eeuw: kritische benadering op het biologisch determinisme en categorieën zoals
‘sekse’ en ‘ras’
o ‘Sekse’ en ‘ras’ werden biologisch deterministisch gebruikt waardoor ongelijkheden
werden gerechtvaardigd. Begin 20ste eeuw: kritiek op de begrippen ‘sekse’ en ‘ras’,
waardoor beide begrippen erg beladen werden. De biologische connotatie van de
termen werd in vraag gesteld.
- Vanaf jaren 1920: sociologen, antropologen en psychologen gebruikten verschillende termen
voordat het concept ‘gender’ werd gelanceerd:
o Sociologen en antropologen spreken over ‘sekserollen’ en ‘sekse status’, die de
sociale en maatschappelijke dimensie benadrukken.
o Psychologen gebruikten termen als ‘psychologische sekse’ en ‘sekserol-identificatie’.
- Gender als concept bestond al langer in de grammatica (1950), toen de sociaal
geconstrueerde sekseverschillen nog geen term kenden.
o ‘Gender’ werd voorheen louter gebruikt als linguïstisch begrip.
- Vanaf jaren 1950: psychologen/psychiaters John Money, Joan Hampson & John Hampson-
John Hopkins University: ‘gender’ binnengebracht in wetenschappelijke literatuur
o Ze werkten samen met intersekse personen, die later een genderidentiteit
ontwikkelden: sekse en gender vallen duidelijk niet samen. Er was nood aan een
onderscheid tussen het biologische en de genderidentiteit.
Oorsprong van het concept ‘gender’: John Money (1921-2006)
- Werk m.b.t. intersekse personen, nieuwe concepten:
o Gender
o Genderrol (1955)
o Genderrol en -oriëntatie
2
, - Kinderen leren gender zoals ze taal leren; het biologisch geslacht (hoe dan ook gedefinieerd)
determineert niet iemands genderrol en -oriëntatie, maar wordt aangeleerd; een kind als
‘tabula rasa’
o Uit het werk met intersekse personen ging men ervan uit dat genderidentiteit
aangeleerd wordt, aangezien er geen biologische link is tussen sekse en gender.
o Genderidentiteit is volgens Money, zoals een moedertaal, moeilijk te veranderen. Je
kan een andere taal aanleren, maar je zal nooit dezelfde natuurlijkheid ervaren die je
hebt in jouw moedertaal.
- Definitie van term ‘gender’:
o “The term gender role is used to signify all those things that a person says or does to
disclose himself or herself as having the status of boy or man, girl or woman,
respectively. It includes, but is not restricted to, sexuality in the sense of eroticism.”
→ Focus op wat je doet en zegt, waardoor je jezelf onthult als iemand met de status
man of vrouw.
- Gender verwijst naar de sociale en psychologische componenten, van wat vroeger ‘sekse’
werd genoemd.
Robert Stoller (1924-1991)
- Psychiater; bouwt verder op werk van Money; werkte met intersekse personen
- 1962: 1ste Gender Identity Research Clinic
o Deed onderzoek naar ‘stoornissen’ m.b.t. genderidentiteit bij intersekse personen
met normaliteit en pathologie als invalshoek
o Een 4-jarige intersekse persoon, geboren zonder penis, werd opgevoed met het idee
een ‘normale’ jongen te zijn. Bij de intersekse jongen van 15 hadden zijn ouders hem
aangeleerd dat geen penis hebben een probleem was. De jongen had dit
geïnternaliseerd en voelde zich defect. Stoller benadrukt hiermee de rol van
opvoeding/socialisatie, naast het biologische.
- 1968: “Sex and Gender”: 1ste boek met gender in niet-linguïstische vorm
o ‘Gender’ wordt voor de 1ste keer gebruikt binnen psychologische literatuur.
- Lanceert term ‘genderidentiteit’ voor de ‘psychologische sekse’
- Psychologische en culturele connotatie i.p.v. biologische:
o “One can speak of the male sex or the female sex, but one can also talk about
masculinity and femininity and not necessarily by implying anything about anatomy or
physiology… Thus, while sex and gender seem to common sense inextricably bound
together, one purpose of this study will be to confirm the fact that the two realms are
not inevitably bound in anything like a one-to-one relationship, but each may go into
quite independent ways.”
▪ Als je ‘normaal’ wilt zijn, moeten jouw sekse en gender, volgens Stoller,
overeenkomen. Maar sekse (het biologische) en gender (door opvoeding)
kunnen, volgens Stoller, wel los van elkaar staan. Er is geen noodzakelijke band
tussen sekse en gender. Dit was het vernieuwende in die tijd.
3
, o Gender = balans tussen mannelijkheid en vrouwelijkheid in elke persoon
▪ Een ‘échte’ man is volgens Stoller heteroseksueel. Een homoseksuele man is
‘gestoord’.
▪ Zowel mannelijkheid als vrouwelijkheid zijn aanwezig in een persoon, omdat
het niet volledig samenhangt met sekse, waarbij één van de twee het meeste
dominant aanwezig is.
- Stoller feminist
o Stelt binaire visie op man/vrouw niet in vraag; had stereotiepe kijk op man-vrouw;
vooral focus op opvoeding bij gender.
- “If gender was mostly socially constructed, then someone has to repair it when it is
improperly built.”
Man/vrouw als culturele constructie
- Feminisme is veel ouder dan het concept ‘gender’.
- Voor jaren ‘50 werd er al gedebatteerd over de historische, culturele en structurele factoren
die betekenis geven aan categorieën ‘man’ en ‘vrouw’ zijn.
- Bijvoorbeeld:
o Margaret Mead (1901-1978), antropologie:
▪ Toont culturele variabiliteit van sekserollen aan
• Culturele variabiliteit toont aan dat sekserollen niet louter biologisch
gebonden en vanzelfsprekend zijn, anders zou het een wereldwijde
identieke vorm aannemen. Er is een sociale en culturele component
aanwezig.
▪ Stelt zo heersende normen in VS in vraag
o Simone de Beauvoir (1908-1988), filosofie:
▪ Stelt het idee van sekse als biologisch bepaald in vraag
• Je wordt niet geboren als vrouw, maar je wordt het.
▪ Inspiratiebron voor 2de feministische golf (waarbij machtsstructuren in vraag
werden gesteld)
Margaret Mead: “Coming of Age in Samoa” (1928)
- Gebaseerd op veldwerk in Samoa, eiland in de Stille Oceaan
- Hoofdthema: opgroeien van Samoa meisjes
- Stelling: er bestaat geen puberteitscrisis op Samoa: meisjes mogen vrijuit experimenteren;
geen taboe op seksualiteit.
o Europeanen en Amerikanen zijn de scheppers van de puberteitscrisis omdat het
ontluiken van seksualiteit tegengehouden wordt door school of andere
disciplineringsvormen.
- Contrast met puriteinse ‘fallo-centrische’ VS
o Puriteins = zich houden aan strenge zedelijke normen
o Fallo-centrisch = mannelijke waarden en normen centraal, in patriarchale orde
4
, - Stelt idee dat pubertijdscrisis deel uitmaakt van natuurlijke seksuele ontwikkeling in vraag,
want de puberteitscrisis bestaat niet op Samoa.
- Na WOII lanceerde Mead een 2de editie van haar boek, waarin een feministische boodschap
toegevoegd werd. De 1ste editie was eerder een beschrijving van Samoa.
Margaret Mead versus Derek Freeman
- Kritiek op Mead door sociobioloog Derek Freeman
- Heeft in de jaren 1980 (50 jaar na het onderzoek van Mead) een film gemaakt met de vrouwen
die Mead had geïnterviewd.
- Stelt vast dat wat Mead beschreven had, niet klopte:
o Samao gebruiken veel humor en overdrijving, dus verhalen over vrije seksualiteit niet
waar.
o Wel degelijk maagdelijkheidsideaal volgens Freeman, maar 50 jaar later, toen
vrouwen reeds gekerstend (= bekeren van niet-christelijke volkeren tot het
christendom)/katholiek waren.
o Volgens Freeman was het veldwerk van Mead te kort.
o Freeman was tijdens zijn onderzoek betrokken bij kerk-gerelateerde groepen, wat zijn
onderzoek niet ten goede kwam, want hij had een andere visie op de Samoa meisjes
dan Mead.
- Freeman gaat uit van een universele psycho-biologische ontwikkeling (<-> Mead als
antropoloog: culturele focus)
- Fundamenteel debat: NATURE or NURTURE?
Margaret Mead: “Sex and temparement: In three primitive societies” (1933)
- Een vergelijkende studie van samenlevingen in Papoea-Nieuw-Guinea
- Legde contrasterende genderrollen bloot:
o Arapesh: mannen en vrouwen vreedzaam van aard; mannen noch vrouwen voerden
oorlog. → Feminien
o Mundugumor: mannen en vrouwen oorlogszuchtig van aard. → Masculien
o Tchambuli: mannen dirkten zich op en besteedden hun tijd aan het versieren van
zichzelf; vrouwen praktisch gezind en verrichtten handenarbeid. → Omgekeerde
genderrollen in vergelijking met de Westerse
- Toont culturele variabiliteit van genderrollen aan. Nurture belangrijker dan nature. Mens
heeft een grote psycho-biologische plasticiteit.
Simone de Beauvoir: “Le deuxième sexe” (1949)
- “On ne naît pas femme, on le deviant.”
o Je wordt niet geboren als vrouw, maar je wordt het.
o Enkel opvoeding telt, waardoor je leert om vrouw te zijn.
o Sekse als biologisch bepaald in vraag gesteld
- Werk gaat over de verschillende oorzaken van de minderwaardigheid van vrouwen.
5
, - Schetst toekomst van gelijkheid tussen mannen en vrouwen
- De Beauvoir weerlegt biologische en psychologische verklaringen en schets hoe doorheen
de geschiedenis beperkende sociale rollen zijn toegeschreven aan vrouwen; ze benadrukt
sociale verklaringen.
Introductie van ‘gender’ in feministische literatuur (jaren ‘60-‘70)
- De term ‘gender’ zoals we die nu begrijpen is voor het eerst verschenen bij Amerikaanse
feministes vanaf de jaren ‘60.
o Biologisch determinisme werd verworpen.
o Term ‘gender’ gebruikt om aan te tonen dat mannelijkheid en vrouwelijkheid niet louter
biologisch van aard is.
- Bedoeling: de fundamenteel sociale aard van sekseverschillen benadrukken om
hiërarchieën en machtsonevenwichten tussen mannen en vrouwen te kunnen aankaarten.
- Shift van “biology is destiny” naar “socialisation is destiny”
o Term ‘gender’ werd gebruikt om de shift van biologie (nature) naar socialisatie (nurture,
opvoeding) te ondersteunen.
- Als gender maakbaar is, waarom het dan houden als het is, als het resulteert in de
onderdrukking van vrouwen?
- Heeft geleid tot een proliferatie (= verspreiding) aan feministische analyses van de
onderdrukking van vrouwen
Kate Millet, “Sexual politics” (1970)
- Eén van de 1ste feministes die de term ‘gender’ gebruikt in verwijzing naar Money en Stoller:
“Sex is biological, gender is psychological, and therefor cultural.”
- Kijkt naar de relatie tussen de seksen en naar seksualiteit in een politiek licht.
- Brede definitie van politiek als “all power-structured relationships”.
o “Alle relaties waarbij iets van macht speelt, zijn iets politiek.”
- Stelling dat het persoonlijke (seksualiteit) politiek is en doordrongen is van (patriarchale)
machtsdynamieken die de mannelijke dominantie reflecteren en steeds opnieuw
bevestigen.
Ann Oakley, “Sex, gender and society” (1972)
- 1ste feministische werk met ‘gender’ in titel
- Gaat in tegen de common sense idee dat sekse primair is en gender daaruit volgt: “To be a
man or a woman, a boy or a girl, is as much a function of dress, gesture, occupation, social
network and personality, as it is of possessing a particular set of genitals.”
o Het hebben van bepaalde geslachtsorganen leidt niet automatisch tot bijhorende
gedragingen; het heeft te maken met opvoeding.
- Bewijs voor gebrek aan correlatie tussen sekse en gender:
o Uit antropologie: diversiteit aan culturele genderrollen met zelfde man/vrouw
onderscheid
6
