BELGISCHE BINNENLANDSE POLITIEK
H1: DE VOLKSUNIE EN ERFGENAMEN
DE AANLOOP TOT DE OPRICHTING VAN DE VOLKSUNIE
24november 1991: zwarte zondag
- Vlaams blok maakt een doorbraak
- Gekeken naar verkiezingen 1936 = gelijkaardig verhaal → lessen hieruit trekken?
Voorlopers: frontpartij en VNV
- VNV: Vlaams Nationaal Verbond
o Komt terecht in collaboratieproces
§ Had sympathie voor Duitsland
• Hoopten op een Flamenpolitik zoals in WOI
WO II:
- Collaboratie: samenspannen met andere landen
- Vlaamse beweging in slecht daglicht plaatsen
Na WO II:
- Repressie (ideologische en communautaire dimensie)
→ Zware klap voor Vlaamse beweging en politiek Vlaams-nationalisme
‒ Elke vorm van Vlaamsgezindheid = landverraad
̶ Poging: Vlaamse bewegingen uitschakelen
Heropflakkering Vlaams bewustzijn
- Dynamitering ijzertoren (Diksmuide)
o AVV VVK: alles voor Vlaanderen, Vlaanderen voor Kristus
o Vredesmonument
o Vlaams symbool
Talentelling 1947
- Aan alle inwoners gevraagd wat hun omgangstaal was
o Later: gevraagd naar talenkennis/ taal die het meest werd gesproken
- Tienjaarlijkse telling door wet op taalgebruik in bestuurszaken
o Taalgrensgemeenten konden van taalstatuut veranderen als het bleek uit de
resultaten dat de taalverhoudingen veranderd waren
o Soms gefraudeerd in het nadeel van de Nederlandstaligen
Anti-Vlaams karakter repressie
- Gevoel: repressie was anti-Vlaams
- Waren ‘minder’ hard aangepakt door de juridische wereld
Aantal Vlaamse verworvenheden was teruggeschroefd
- Bv. De taalwetten werden niet meer of slechts gebrekkig toegepast
1
, - Geen sprake meer van taalpariteit
Oprichting nieuwe Vlaams-nationale partij
- Voor- en tegenstanders
- CVP (Christelijke Volkspartij) tegen feit dat er een nieuw Vlaamse nationale partij opkwam
o Door verdwijning VNV was er een concurrent verdwenen
o Coöpteerde aantal senatoren die voor en tijdens de oorlog verschillende functies in
het VNV hadden bekleed
- Streefde naar recuperatie oud-VNV-kiezers
Volgens Frans van der Elst waren er verschillende visies
a) Nog te vroeg voor een nieuwe Vlaams-nationale partij
b) Niet langer wachten voor een nieuwe Vlaamse-nationale partij
10 mei 1949: richting ‘Volksunie’ (kort bestaan)
- Krant: de Voorpost
o Schreef over repressie, solidarisme, …
- Eerste congres werd door verzetslieden onderbroken = rap het einde
Parlementsverkiezingen 1949
- Oprichting ‘Vlaamse concentratie’ = haalt 2% vd stemmen
o CVP nog steeds absolute meerderheid in de Kamer
- Geen ideologische inhoud
o Van federalisme nog geen sprake
- Vooral een anti-repressiepartij
- Eveneens kort bestaan
Parlementsverkiezingen 1954
- Vlaamse concentratie verdween
- In teken van koningskwestie
- Oprichting ‘Christelijke Vlaamse Volksunie’
- Slecht resultaat
→ Beslissing oprichting volwaardige partij
Machtsstrijd tussen 2 strekkingen
- Ene wilde federalisme behandelen vanuit Europees perspectief
- Andere (meerderheid) wilde zich op de studie van de federalisering van België – als oplossing
voor de Vlaams-Waalse problemen – toeleggen
VAN HET ONTSTAAN TOT DE EERSTE POLTIEKE DOORBRAAK 1954-‘61
December 1954 oprichting Volksunie
- Klimaat voor Volksunie begon te verbeteren
- Gunstige voedingsbodem
o Koningskwestie
o Aarzelende houding regering m.b.t. Repressie
o Gebrekkige toepassing taalwetten
§ Publicatie resultaten talentelling 1947
§ Manifest van de Volksunie = publicatieblad
2
, - Belangrijkste eisen
o Gericht op arbeid van Vlamingen en de lagere levenstandaard van Vlamingen
o Wegnemen vd gevolgen van repressie
o Federalisme
o In die tijd: ‘not done’
o Nu: spreken van confederalisme
o Amnestie
§ Gelinkt aan collaboratie verleden
§ Verleden niet vergeten maar wel vergeven
Doelstellingen van de partij
- De cultuurautonomie
- Vastleggen vd taalgrens
- Afbakening vd Brusselse agglomeratie
- Taalstatuut voor Brussel
- Wettelijke vernederlandsing vh bedrijfsleven en vh Franstalig onderwijs in Vlaanderen
- Gelijkheid van Vlamingen en Walen in staatsdiensten en parastatalen
Volksunie onopgemerkt tot 1958
- Slecht politiek klimaat (cf. Schoolstrijd)
o Schoolstrijd afgesloten met schoolpact = levensbeschouwelijke pacificatie
o Steunde militanten en potentieel keizerspubliek, op slachtoffers vd repressie
§ Vroegere VNV-ideologie nog levendig aanwezig
o Gingen politiek niet meer gaan domineren
- Partij van ‘zwarten’
o Zwarten = collaborateurs
o Witten = verzet
o Vooral van gebruik gemaakt bij liberalen en linkse partijen
- CVP zag VU als bedreiging (partij van scheurmakers)
o CVP zei dat de VU ervoor ging zorgen dat de CVP minder groot en sterk zou zijn
o Noemden de VU de partij vd scheurmakers
o Zag ze als bedreiging voor de katholieke eenheid en haar eigen positie
Tekenen van opleving na 1958
- Parlementaire activiteit Frans Van Der Elst (voorzitter sinds 1957)
o Zat er alleen voor zijn partij
- Verkiezingen: beheerst door de levensbeschouwelijke breuklijn
o Volksunie: christelijke en gedeclericaliseerde partij
- Partij organisatorisch beter uitgebouwd
o Diverse plaatselijke afdelingen op gemeentelijk vlak ontstonden
- Na schoolstrijd communautaire problemen meer op voorgrond
o Verschuiving economisch zwaartepunt van Wallonië naar Vlaanderen
o Volksjury ging hier met federalistische agenda veel over vertellen
ð In de Kamer sprak Van Der Elst zijn vertrouwen uit in de nieuwe CVP-minderheidsregering-
Eyskens
ð Zware communautaire spanningen in de BSP en het ABVV naar aanleiding van de stakingen
tegen de eenheidswet (1960-1961)
o Gevolg: regering-Eyskens-Lilar moest inbinden en de talentelling uitstellen
3
, Problemen voor kleinere partijen cf. Single issue partijen
- Partijfinanciering
- Partijprogramma
- Partijstructuur
- Kiesdrempel
VAN ZWEEPPARTIJ NAAR OPPOSITIEPARTIJ 1961-1970
̶ Parlementsverkiezingen 1961
o Volksunie grote overwinnaar
§ Het was een communautaire partij (problematiek die een grote rol speelden)
o CVP zwaar verlies
o Doorbraak vooral in steden
§ Doorbraak van Volksunie vooral in steden
§ Doorbraak van VNV vooral landelijk
o Regering Lefèvre-Spaak
§ Sociaaleconomische problematiek
§ Communautaire problematiek
• Taalgrens vastleggen
o VU geen rechtstreekse invloed op besluitvorming
§ Maar wel onrechtstreeks als ‘zweeppartij’ voor CVP
• Ze sloegen figuurlijk met de zweep op de andere partij om duidelijk
te maken dat ze daar ook mee moeten bezig zijn of anders liggen ze
eruit
• Als er een nieuw thema komt die veel stemmen krijgt gaan andere
partijen zich hier ook op focussen
ð Bescheiden aanwezigheid in parlement
o Partij kon geen rechtstreekse invloed op de besluitvorming uitoefenen
2 redenen waarom het congres in Mechelen verschillend zou zijn vd voorafgaande partijcongressen
a) Nieuwe partijstatuten zullen worden toegepast → voor verdere democratisering vd
Volksunie
b) Voor het eerst gebruik gemaakt vd voorbereidende werkzaamheden vd pas vermelde
studiedienst
- Oprichting van deze studiedienst → verdere organisatorische uitbouw van de partij
̶ Partijcongres Mechelen 1963
o Koerswijziging naar levensbeschouwelijk pluralisme doet wantrouwen ontstaan
o Interne spanningen creëren
§ Creatie van rechter- en linkervleugel
• Linkervleugel: wil verantwoordelijkheid opnemen en in een regering
gaan
• Rechtervleugel: wil geen compromissen sluiten en niet in een
regering gaan
§ Breuk met Vlaamse Militanten Orde (VMO)
• Om bijeenkomsten van flaminganten tegen het geweld van groepen
verzetslui te beschermen
§ Deconinck
• Voorstander van het links georiënteerde federalisme
• Lid vh partijbestuur, volksvertegenwoordiger sinds 1961
4
H1: DE VOLKSUNIE EN ERFGENAMEN
DE AANLOOP TOT DE OPRICHTING VAN DE VOLKSUNIE
24november 1991: zwarte zondag
- Vlaams blok maakt een doorbraak
- Gekeken naar verkiezingen 1936 = gelijkaardig verhaal → lessen hieruit trekken?
Voorlopers: frontpartij en VNV
- VNV: Vlaams Nationaal Verbond
o Komt terecht in collaboratieproces
§ Had sympathie voor Duitsland
• Hoopten op een Flamenpolitik zoals in WOI
WO II:
- Collaboratie: samenspannen met andere landen
- Vlaamse beweging in slecht daglicht plaatsen
Na WO II:
- Repressie (ideologische en communautaire dimensie)
→ Zware klap voor Vlaamse beweging en politiek Vlaams-nationalisme
‒ Elke vorm van Vlaamsgezindheid = landverraad
̶ Poging: Vlaamse bewegingen uitschakelen
Heropflakkering Vlaams bewustzijn
- Dynamitering ijzertoren (Diksmuide)
o AVV VVK: alles voor Vlaanderen, Vlaanderen voor Kristus
o Vredesmonument
o Vlaams symbool
Talentelling 1947
- Aan alle inwoners gevraagd wat hun omgangstaal was
o Later: gevraagd naar talenkennis/ taal die het meest werd gesproken
- Tienjaarlijkse telling door wet op taalgebruik in bestuurszaken
o Taalgrensgemeenten konden van taalstatuut veranderen als het bleek uit de
resultaten dat de taalverhoudingen veranderd waren
o Soms gefraudeerd in het nadeel van de Nederlandstaligen
Anti-Vlaams karakter repressie
- Gevoel: repressie was anti-Vlaams
- Waren ‘minder’ hard aangepakt door de juridische wereld
Aantal Vlaamse verworvenheden was teruggeschroefd
- Bv. De taalwetten werden niet meer of slechts gebrekkig toegepast
1
, - Geen sprake meer van taalpariteit
Oprichting nieuwe Vlaams-nationale partij
- Voor- en tegenstanders
- CVP (Christelijke Volkspartij) tegen feit dat er een nieuw Vlaamse nationale partij opkwam
o Door verdwijning VNV was er een concurrent verdwenen
o Coöpteerde aantal senatoren die voor en tijdens de oorlog verschillende functies in
het VNV hadden bekleed
- Streefde naar recuperatie oud-VNV-kiezers
Volgens Frans van der Elst waren er verschillende visies
a) Nog te vroeg voor een nieuwe Vlaams-nationale partij
b) Niet langer wachten voor een nieuwe Vlaamse-nationale partij
10 mei 1949: richting ‘Volksunie’ (kort bestaan)
- Krant: de Voorpost
o Schreef over repressie, solidarisme, …
- Eerste congres werd door verzetslieden onderbroken = rap het einde
Parlementsverkiezingen 1949
- Oprichting ‘Vlaamse concentratie’ = haalt 2% vd stemmen
o CVP nog steeds absolute meerderheid in de Kamer
- Geen ideologische inhoud
o Van federalisme nog geen sprake
- Vooral een anti-repressiepartij
- Eveneens kort bestaan
Parlementsverkiezingen 1954
- Vlaamse concentratie verdween
- In teken van koningskwestie
- Oprichting ‘Christelijke Vlaamse Volksunie’
- Slecht resultaat
→ Beslissing oprichting volwaardige partij
Machtsstrijd tussen 2 strekkingen
- Ene wilde federalisme behandelen vanuit Europees perspectief
- Andere (meerderheid) wilde zich op de studie van de federalisering van België – als oplossing
voor de Vlaams-Waalse problemen – toeleggen
VAN HET ONTSTAAN TOT DE EERSTE POLTIEKE DOORBRAAK 1954-‘61
December 1954 oprichting Volksunie
- Klimaat voor Volksunie begon te verbeteren
- Gunstige voedingsbodem
o Koningskwestie
o Aarzelende houding regering m.b.t. Repressie
o Gebrekkige toepassing taalwetten
§ Publicatie resultaten talentelling 1947
§ Manifest van de Volksunie = publicatieblad
2
, - Belangrijkste eisen
o Gericht op arbeid van Vlamingen en de lagere levenstandaard van Vlamingen
o Wegnemen vd gevolgen van repressie
o Federalisme
o In die tijd: ‘not done’
o Nu: spreken van confederalisme
o Amnestie
§ Gelinkt aan collaboratie verleden
§ Verleden niet vergeten maar wel vergeven
Doelstellingen van de partij
- De cultuurautonomie
- Vastleggen vd taalgrens
- Afbakening vd Brusselse agglomeratie
- Taalstatuut voor Brussel
- Wettelijke vernederlandsing vh bedrijfsleven en vh Franstalig onderwijs in Vlaanderen
- Gelijkheid van Vlamingen en Walen in staatsdiensten en parastatalen
Volksunie onopgemerkt tot 1958
- Slecht politiek klimaat (cf. Schoolstrijd)
o Schoolstrijd afgesloten met schoolpact = levensbeschouwelijke pacificatie
o Steunde militanten en potentieel keizerspubliek, op slachtoffers vd repressie
§ Vroegere VNV-ideologie nog levendig aanwezig
o Gingen politiek niet meer gaan domineren
- Partij van ‘zwarten’
o Zwarten = collaborateurs
o Witten = verzet
o Vooral van gebruik gemaakt bij liberalen en linkse partijen
- CVP zag VU als bedreiging (partij van scheurmakers)
o CVP zei dat de VU ervoor ging zorgen dat de CVP minder groot en sterk zou zijn
o Noemden de VU de partij vd scheurmakers
o Zag ze als bedreiging voor de katholieke eenheid en haar eigen positie
Tekenen van opleving na 1958
- Parlementaire activiteit Frans Van Der Elst (voorzitter sinds 1957)
o Zat er alleen voor zijn partij
- Verkiezingen: beheerst door de levensbeschouwelijke breuklijn
o Volksunie: christelijke en gedeclericaliseerde partij
- Partij organisatorisch beter uitgebouwd
o Diverse plaatselijke afdelingen op gemeentelijk vlak ontstonden
- Na schoolstrijd communautaire problemen meer op voorgrond
o Verschuiving economisch zwaartepunt van Wallonië naar Vlaanderen
o Volksjury ging hier met federalistische agenda veel over vertellen
ð In de Kamer sprak Van Der Elst zijn vertrouwen uit in de nieuwe CVP-minderheidsregering-
Eyskens
ð Zware communautaire spanningen in de BSP en het ABVV naar aanleiding van de stakingen
tegen de eenheidswet (1960-1961)
o Gevolg: regering-Eyskens-Lilar moest inbinden en de talentelling uitstellen
3
, Problemen voor kleinere partijen cf. Single issue partijen
- Partijfinanciering
- Partijprogramma
- Partijstructuur
- Kiesdrempel
VAN ZWEEPPARTIJ NAAR OPPOSITIEPARTIJ 1961-1970
̶ Parlementsverkiezingen 1961
o Volksunie grote overwinnaar
§ Het was een communautaire partij (problematiek die een grote rol speelden)
o CVP zwaar verlies
o Doorbraak vooral in steden
§ Doorbraak van Volksunie vooral in steden
§ Doorbraak van VNV vooral landelijk
o Regering Lefèvre-Spaak
§ Sociaaleconomische problematiek
§ Communautaire problematiek
• Taalgrens vastleggen
o VU geen rechtstreekse invloed op besluitvorming
§ Maar wel onrechtstreeks als ‘zweeppartij’ voor CVP
• Ze sloegen figuurlijk met de zweep op de andere partij om duidelijk
te maken dat ze daar ook mee moeten bezig zijn of anders liggen ze
eruit
• Als er een nieuw thema komt die veel stemmen krijgt gaan andere
partijen zich hier ook op focussen
ð Bescheiden aanwezigheid in parlement
o Partij kon geen rechtstreekse invloed op de besluitvorming uitoefenen
2 redenen waarom het congres in Mechelen verschillend zou zijn vd voorafgaande partijcongressen
a) Nieuwe partijstatuten zullen worden toegepast → voor verdere democratisering vd
Volksunie
b) Voor het eerst gebruik gemaakt vd voorbereidende werkzaamheden vd pas vermelde
studiedienst
- Oprichting van deze studiedienst → verdere organisatorische uitbouw van de partij
̶ Partijcongres Mechelen 1963
o Koerswijziging naar levensbeschouwelijk pluralisme doet wantrouwen ontstaan
o Interne spanningen creëren
§ Creatie van rechter- en linkervleugel
• Linkervleugel: wil verantwoordelijkheid opnemen en in een regering
gaan
• Rechtervleugel: wil geen compromissen sluiten en niet in een
regering gaan
§ Breuk met Vlaamse Militanten Orde (VMO)
• Om bijeenkomsten van flaminganten tegen het geweld van groepen
verzetslui te beschermen
§ Deconinck
• Voorstander van het links georiënteerde federalisme
• Lid vh partijbestuur, volksvertegenwoordiger sinds 1961
4
