ALGEMENE PSYCHOLOGIE
H1: INLEIDING ALGEMENE PSYCHOLOGIE
DOEL LESSEN
- Inleiding in psychologisch onderzoek en theorievorming
- Cognitieve psychologie (informatieverwerking)
o Cognitie is geen passief proces maar een actieve verwerking door verschillende
hersengebieden
o Bv. Waarneming
INLEIDING
De 2 gele opp. Zijn identiek van grootte
- Linker lijkt langer maar is niet zo
- Visuele illusie
- Tonen aan dat visuele waarneming geen passieve
registratie is
o Stel het was wel passief: geen moeite om
te zien dat ze gelijk zijn
- Gedrag ruim interpreteren
- Wat ligt aan de grondslag?
DOEL
Inzicht
- Cognitie is geen passief proces maar een actieve verwerking door verschillende hersengebieden
- Biologische focus
Kennis
- Van verschillende cognitieve functies (waarneming, aandacht, denken en geheugen)
- Van basisexperimenten
WAT IS PSYCHOLOGIE?
Psychologie
- Wetenschappelijke studie van het gedrag
- Bv. Spelen, lezen, fietsen, …
- Methode bepaalt wat wetenschap is
- Systematische empirisme
- Experimenten waarin we een variabele manipuleren (alle andere variabelen controleren) en zien
wat het effect is op gedrag bv. Effect van videogames op agressie
1
,Psychologie = ‘Wetenschappelijke studie van het gedrag met als doel deze gedragsevidentie te gebruiken
om de interne processen te begrijpen die aan dit gedrag ten grondslag liggen’
ð Informatieverwerking is studieobject, eerder dan gedrag
o Net als andere wetenschappers proberen psychologen door systematische observatie van
meetbare kenmerken (het gedrag) inzicht te krijgen in de processen die niet rechtstreeks
kunnen worden geobserveerd (de interne persoon)
ONTWIKKELINGEN RICHTING PSYCHOLOGIE
In 16e en 17e eeuw → observatie DE wetenschappelijke methode
- Wetenschappelijke én copernicaanse revolutie
- Bracht vragen met zich mee over de menselijke informatieverwerking
o Vragen over het menselijk gedrag zijn zo oud als de mens zelf en worden systematisch
beschreven door de eerste grote filosofen
o Maar: psychologie als wetenschappelijke discipline is zeer jong
EERSTE STUDIES OVER MENSELIJKE INFORMATIEVERWERKING
Astronomie (1796): de persoonlijke fout, telescoop
- Voorlopers van de eerste psychologische experimenten
- Beginpunt psychologie = persoonlijke fout, zat er voor of er naast
- Observatie dat menselijk waarnemen niet zo objectief is
- Bv. Telescoop
a) Snelheid van informatieverwerking (Von Helmholtz 1821-1894, 30m/s)
o Snelheid van informatiewerking
o Kikkers
§ Elektrische signalen op de poot van de kikker, om te zien hoelang ze er erover doen
om die stimulus door het lichaam te laten gaan
o Vroeger dachten ze dat dit ook passief was
b) Donders (1818-1889) substractiemethode
o Hoe lang duurt het vooraleer we groen van rood licht kunnen onderscheiden?
o Hoelang cognitieve of mentale processen duren
o Allereerste keer
o Kosten mentale processen energie en tijd? = onderzoek
Snelheid van reageren (Donders, 1818-1889) = mentale chronometrie
- Mentale chronometrie
o Techniek waarbij men de psychologische processen in informatieverwerking probeert te
achterhalen door te kijken naar de reactietijd die mensen nodig hebben om bepaalde taken
uit te voeren
- Bv. Kost het tijd om klanken te onderscheiden
o Nog niet trachten te begrijpen van interne processen
2
, Trachten te meten hoelang een mentaal proces
duurt
- Eerste: drukken op knopje bij ki
- Tweede: per klank een ander knopje
- Derde: enkel drukken bij ki, moeten
perceptueel discrimineren
Perceptuele discriminatie: c – a (243-197) = 46 ms
Keuze van antwoord: b – c (285 – 243) = 42 ms
Voorbeeld: Hoe lang duurt het vooraleer we groen van rood licht kunnen onderscheiden?
A reactie. Groen licht: knopje indrukken
B reactie. Groen licht: knopje indrukken
Rood licht: ander indrukken
C reactie. Groen licht: knopje indrukken
Rood licht: niets doen
ð Er moet alleen een discriminatie van de stimilus gemaakt worden
Perceptuele discriminatie: C – A
Antwoord (respons) discriminatie: B – C
HET ONTSTAAN VAN DE PSYCHOLOGIE
Wundt (1832-1920) eerste psychologische onderzoekslaboratorium in Leipzig (1879)
- Was de eerste wetenschapper die zichzelf een psycholoog noemde
- 1879: richtte het eerste psychologische laboratorium op aan de Universiteit van Leipzig
- Publiceerde een boek dat voor het eerst de wetenschappelijke psychologie beschreef
o Waarin hij de wetenschappelijke psychologie definieerde als een alliantie tussen de
fysiologie die ons informeert over de levensfenomenen die we met onze zintuigen kunnen
waarnemen, en de psychologie waarbij de persoon naar zichzelf kijkt van buiten uit
§ = Waarneming
§ = Introspectie
William James (1890)
- Belangrijk figuur binnen de Amerikaanse psychologie
- Psychologie in functie van maatschappij
- The principles of psychology
Watson (1913)
- Psychology as the behaviorist views it
- Poneerde dat de psychologie nooit een echte wetenschap zou worden als zij zich met het
bewustzijn bleef bezighouden
- De pamflet wordt traditioneel beschouwd als het beginpunt van het baviorisme
3
, o Behaviorisme: een psychologische stroming waarin men het standpunt huldigt dat enkel
observeerbaar, meetbaar gedrag het onderwerp kan vormen van psychologisch onderzoek
en theorievorming
HET BEHAVIORISME
Methode uit natuurwetenschappen
- Meest succesvol (positivisme)
- Enkel meetbaar, observeerbaar gedrag kan het studieobject zijn van psychologisch onderzoek en
theorievorming
ð Methode gebruiken we nog maar wel een ander soort ‘visie’
Watson: sterk geïnspireerd door het positivisme
- Positivisme: beweerde dat de natuurwetenschappen de beste manier waren om de wereld te
begrijpen en kennis te genereren
- De behavioristen namen 3 ideeën over vd positivisten
a. Theorieën baseren op directe observaties die door anderen herhaald kunnen worden
§ = operationele definities
b. Onderscheid tussen onafhankelijke en afhankelijke variabelen
§ Onafhankelijk
o Karakteristieken van de situatie die op de persoon/ dier inwerken en
gemanipuleerd kunnen worden
§ Afhankelijk
o Gedragingen van de persoon/ dier die men meet om na te gaan of
onafhankelijke variabele invloed had
c. Beschrijven van de precieze relatie tussen onafhankelijke en afhankelijke variabelen
Sterke visie op wat psychologie is en mag doen
- Weinig begrip voor emotie, sociale aspecten, … = maar 1 oorzaak van het gedrag
o Weten nu dat dit niet zo is
Stellen dat iedere term die in een onderzoek wordt gebruikt moet zo gedefinieerd zijn dat andere
onderzoekers dit ook kunnen gebruiken
- = replicaties
o Duidelijke operationele definities
Alle gedragingen worden omschreven als oorzaak en gevolg
- Via afhankelijke en onafhankelijke variabelen
Doel psychologie binnen behaviorisme
- Beschrijving van een precieze relatie tussen beide (afhankelijke en onafhankelijke variabelen)
Voorbeeld: zorgen computerspelletjes (OV-oorzaak) voor toenemende agressie op scholen (AV- gevolg)?
- Operationele definitie (óconceptuele definitie) van de variabelen
- Manipulatie van OV en effect meten op AV
Focus op wetenschappelijke benadering (oorzaak – gevolg) leidt tot beperkte visie op mens
- Later S-R psychologie genoemd
- Vooral veel kritiek uit klinische hoek
4
H1: INLEIDING ALGEMENE PSYCHOLOGIE
DOEL LESSEN
- Inleiding in psychologisch onderzoek en theorievorming
- Cognitieve psychologie (informatieverwerking)
o Cognitie is geen passief proces maar een actieve verwerking door verschillende
hersengebieden
o Bv. Waarneming
INLEIDING
De 2 gele opp. Zijn identiek van grootte
- Linker lijkt langer maar is niet zo
- Visuele illusie
- Tonen aan dat visuele waarneming geen passieve
registratie is
o Stel het was wel passief: geen moeite om
te zien dat ze gelijk zijn
- Gedrag ruim interpreteren
- Wat ligt aan de grondslag?
DOEL
Inzicht
- Cognitie is geen passief proces maar een actieve verwerking door verschillende hersengebieden
- Biologische focus
Kennis
- Van verschillende cognitieve functies (waarneming, aandacht, denken en geheugen)
- Van basisexperimenten
WAT IS PSYCHOLOGIE?
Psychologie
- Wetenschappelijke studie van het gedrag
- Bv. Spelen, lezen, fietsen, …
- Methode bepaalt wat wetenschap is
- Systematische empirisme
- Experimenten waarin we een variabele manipuleren (alle andere variabelen controleren) en zien
wat het effect is op gedrag bv. Effect van videogames op agressie
1
,Psychologie = ‘Wetenschappelijke studie van het gedrag met als doel deze gedragsevidentie te gebruiken
om de interne processen te begrijpen die aan dit gedrag ten grondslag liggen’
ð Informatieverwerking is studieobject, eerder dan gedrag
o Net als andere wetenschappers proberen psychologen door systematische observatie van
meetbare kenmerken (het gedrag) inzicht te krijgen in de processen die niet rechtstreeks
kunnen worden geobserveerd (de interne persoon)
ONTWIKKELINGEN RICHTING PSYCHOLOGIE
In 16e en 17e eeuw → observatie DE wetenschappelijke methode
- Wetenschappelijke én copernicaanse revolutie
- Bracht vragen met zich mee over de menselijke informatieverwerking
o Vragen over het menselijk gedrag zijn zo oud als de mens zelf en worden systematisch
beschreven door de eerste grote filosofen
o Maar: psychologie als wetenschappelijke discipline is zeer jong
EERSTE STUDIES OVER MENSELIJKE INFORMATIEVERWERKING
Astronomie (1796): de persoonlijke fout, telescoop
- Voorlopers van de eerste psychologische experimenten
- Beginpunt psychologie = persoonlijke fout, zat er voor of er naast
- Observatie dat menselijk waarnemen niet zo objectief is
- Bv. Telescoop
a) Snelheid van informatieverwerking (Von Helmholtz 1821-1894, 30m/s)
o Snelheid van informatiewerking
o Kikkers
§ Elektrische signalen op de poot van de kikker, om te zien hoelang ze er erover doen
om die stimulus door het lichaam te laten gaan
o Vroeger dachten ze dat dit ook passief was
b) Donders (1818-1889) substractiemethode
o Hoe lang duurt het vooraleer we groen van rood licht kunnen onderscheiden?
o Hoelang cognitieve of mentale processen duren
o Allereerste keer
o Kosten mentale processen energie en tijd? = onderzoek
Snelheid van reageren (Donders, 1818-1889) = mentale chronometrie
- Mentale chronometrie
o Techniek waarbij men de psychologische processen in informatieverwerking probeert te
achterhalen door te kijken naar de reactietijd die mensen nodig hebben om bepaalde taken
uit te voeren
- Bv. Kost het tijd om klanken te onderscheiden
o Nog niet trachten te begrijpen van interne processen
2
, Trachten te meten hoelang een mentaal proces
duurt
- Eerste: drukken op knopje bij ki
- Tweede: per klank een ander knopje
- Derde: enkel drukken bij ki, moeten
perceptueel discrimineren
Perceptuele discriminatie: c – a (243-197) = 46 ms
Keuze van antwoord: b – c (285 – 243) = 42 ms
Voorbeeld: Hoe lang duurt het vooraleer we groen van rood licht kunnen onderscheiden?
A reactie. Groen licht: knopje indrukken
B reactie. Groen licht: knopje indrukken
Rood licht: ander indrukken
C reactie. Groen licht: knopje indrukken
Rood licht: niets doen
ð Er moet alleen een discriminatie van de stimilus gemaakt worden
Perceptuele discriminatie: C – A
Antwoord (respons) discriminatie: B – C
HET ONTSTAAN VAN DE PSYCHOLOGIE
Wundt (1832-1920) eerste psychologische onderzoekslaboratorium in Leipzig (1879)
- Was de eerste wetenschapper die zichzelf een psycholoog noemde
- 1879: richtte het eerste psychologische laboratorium op aan de Universiteit van Leipzig
- Publiceerde een boek dat voor het eerst de wetenschappelijke psychologie beschreef
o Waarin hij de wetenschappelijke psychologie definieerde als een alliantie tussen de
fysiologie die ons informeert over de levensfenomenen die we met onze zintuigen kunnen
waarnemen, en de psychologie waarbij de persoon naar zichzelf kijkt van buiten uit
§ = Waarneming
§ = Introspectie
William James (1890)
- Belangrijk figuur binnen de Amerikaanse psychologie
- Psychologie in functie van maatschappij
- The principles of psychology
Watson (1913)
- Psychology as the behaviorist views it
- Poneerde dat de psychologie nooit een echte wetenschap zou worden als zij zich met het
bewustzijn bleef bezighouden
- De pamflet wordt traditioneel beschouwd als het beginpunt van het baviorisme
3
, o Behaviorisme: een psychologische stroming waarin men het standpunt huldigt dat enkel
observeerbaar, meetbaar gedrag het onderwerp kan vormen van psychologisch onderzoek
en theorievorming
HET BEHAVIORISME
Methode uit natuurwetenschappen
- Meest succesvol (positivisme)
- Enkel meetbaar, observeerbaar gedrag kan het studieobject zijn van psychologisch onderzoek en
theorievorming
ð Methode gebruiken we nog maar wel een ander soort ‘visie’
Watson: sterk geïnspireerd door het positivisme
- Positivisme: beweerde dat de natuurwetenschappen de beste manier waren om de wereld te
begrijpen en kennis te genereren
- De behavioristen namen 3 ideeën over vd positivisten
a. Theorieën baseren op directe observaties die door anderen herhaald kunnen worden
§ = operationele definities
b. Onderscheid tussen onafhankelijke en afhankelijke variabelen
§ Onafhankelijk
o Karakteristieken van de situatie die op de persoon/ dier inwerken en
gemanipuleerd kunnen worden
§ Afhankelijk
o Gedragingen van de persoon/ dier die men meet om na te gaan of
onafhankelijke variabele invloed had
c. Beschrijven van de precieze relatie tussen onafhankelijke en afhankelijke variabelen
Sterke visie op wat psychologie is en mag doen
- Weinig begrip voor emotie, sociale aspecten, … = maar 1 oorzaak van het gedrag
o Weten nu dat dit niet zo is
Stellen dat iedere term die in een onderzoek wordt gebruikt moet zo gedefinieerd zijn dat andere
onderzoekers dit ook kunnen gebruiken
- = replicaties
o Duidelijke operationele definities
Alle gedragingen worden omschreven als oorzaak en gevolg
- Via afhankelijke en onafhankelijke variabelen
Doel psychologie binnen behaviorisme
- Beschrijving van een precieze relatie tussen beide (afhankelijke en onafhankelijke variabelen)
Voorbeeld: zorgen computerspelletjes (OV-oorzaak) voor toenemende agressie op scholen (AV- gevolg)?
- Operationele definitie (óconceptuele definitie) van de variabelen
- Manipulatie van OV en effect meten op AV
Focus op wetenschappelijke benadering (oorzaak – gevolg) leidt tot beperkte visie op mens
- Later S-R psychologie genoemd
- Vooral veel kritiek uit klinische hoek
4
