CRIMINOLOGISCHE
PSYCHOLOGIE
,Inhoud
1. Een schets van de criminologische psychologie.................................................................................. 3
1.1 De ontwikkeling van de criminologische psychologie..................................................................................3
1.2 Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie...........................................4
1.3 Wat is criminologische psychologie?...............................................................................................................6
1.4 Criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als referentiekader voor de
criminologische psychologie...................................................................................................................................7
1.5. Verklaringsmodellen voor criminaliteit.........................................................................................................7
2. Biopsychosociale verklaringen voor het plegen van criminaliteit ....................................................7
2.1 Het complexe samenspel tussen biologische, psychologische en sociale factoren als verklaring voor
crimineel gedrag.......................................................................................................................................................7
2.2 Biologische factoren..........................................................................................................................................8
2.2.1 De aandacht voor biologische verklaringen: uitgangspunt..................................................................8
2.2.2 Een lange, controversiële traditie met aandacht voor biologische verklaringen.............................8
2.2.3 Kritische kanttekeningen bij de aandacht voor biologische factoren..............................................10
2.2.4 Een dwarsdoorsnede van de biologische factoren.............................................................................10
2.3 Psychologische factoren.................................................................................................................................14
2.3.1 De aandacht voor psychologische factoren: uitgangspunt................................................................14
2.3.2 Een dwarsdoorsnede van de psychologische factoren......................................................................15
2.3.3 in kaart brengen van psychologische factoren: psychologische tests.............................................20
2.4 Sociale factoren................................................................................................................................................21
2.4.1 De aandacht voor sociale factoren: uitgangspunt...............................................................................21
2.4.2 Een dwarsdoorsnede van de sociale factoren.....................................................................................22
3 Het blijven plegen versus het stopzetten van een criminele carrière.............................................25
3.1 Wat is recidive?.................................................................................................................................................25
3.2 Van nothing works naar what works?.............................................................................................................26
3.3 Wat is desistance?............................................................................................................................................27
3.4 Welke factoren dragen bij aan recidive dan wel desistance?.....................................................................27
3.4.1 Criminogene factoren..............................................................................................................................28
3.4.2 Protectieve factoren.................................................................................................................................28
3.5 Theoretische modellen met het oog op de rehabilitatie van daders......................................................29
3.5.1. Risk Need Responsivity Model (RNR)........................................................................................................29
3.6 Op recidive en desistance gerichte interventies: what works?...................................................................33
1
,4. Specifi eke toepassingen...................................................................................................................... 34
4.1 Brandstichting..................................................................................................................................................34
4.2 School shootings..............................................................................................................................................38
4.3 Partnergeweld en stalking..............................................................................................................................41
4.4 Siblinggeweld....................................................................................................................................................44
5. Het inschatten en voorspellen van het risico op crimineel gedrag.................................................49
5.1 Dreigingsanalyse..............................................................................................................................................49
5.2 Risicobeoordeling in het vooronderzoek.....................................................................................................51
5.3 Risicotaxatie......................................................................................................................................................53
6. Daderprofi lering................................................................................................................................... 56
6.1 Wat is daderprofilering?..................................................................................................................................56
6.2 Verschillende benaderingen en methoden.................................................................................................58
6.3 Evaluatie: in welke mate werkt het?..............................................................................................................63
7. Het bekomen van informatie van verdachten: verhoorstijlen en hun impact ..............................63
7.1 De centrale rol van verdachten en hun verklaringen................................................................................63
7.2 Verschillende verhoorstijlen en hun impact................................................................................................63
7.2.1 Beschuldigende verhoorstijl....................................................................................................................63
7.2.2 Informatieverzamelende verhoorstijl....................................................................................................64
7.3 De kwetsbaarheid van verdachten...............................................................................................................65
7.3.1 Een complex en veelzijdig probleem.....................................................................................................65
7.3.2 Risicofactoren............................................................................................................................................65
7.3.3 Mogelijke onwenselijke gevolgen...........................................................................................................67
8. Op zoek naar de waarheid: leugendetectie....................................................................................... 68
8.1 Concepten.........................................................................................................................................................69
8.1.1 Leugens, waarheden en waarachtigheden...........................................................................................69
8.1.2 Verschillende leugendetectietechnieken..............................................................................................69
8.2 Fysiologische technieken: de polygraaf........................................................................................................69
8.3 Verbale leugendetectietechnieken...............................................................................................................70
8.4 Non-verbale leugendetectietechnieken.......................................................................................................72
9 Een bijzondere vorm van ‘misleiding’: malingering............................................................................. 72
9.1 Het concept: veinzen en overdrijven............................................................................................................72
9.2 Motieven voor malingering.............................................................................................................................73
9.3 Het simuleren van een stoornis....................................................................................................................73
2
, 9.4 Het detecteren van malingering.....................................................................................................................73
9.4.1 Observatie..................................................................................................................................................73
9.4.2 Atypische kenmerken...............................................................................................................................73
9.4.3 Collaterale informatie..............................................................................................................................73
9.4.4 Speciale tests.............................................................................................................................................73
9.5 Geheugenverlies voor een delict?.................................................................................................................74
9.5.2 Gesimuleerde amnesie............................................................................................................................75
10. Gerechtelijke dwalingen.................................................................................................................... 75
10.1 Wat is een gerechtelijke dwaling?...............................................................................................................75
10.2 De prevalentie van gerechtelijke dwalingen wereldwijd.........................................................................75
10.3 De afwezigheid van erkende onterechte veroordelingen in België.......................................................76
10.4 Oorzaken van gerechtelijke dwalingen......................................................................................................76
10.5 Het voorkomen en herstellen van gerechtelijke dwalingen...................................................................79
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE
CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
1. EEN SCHETS VAN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
Psychologie als 1 v/d mogelijke invalshoeken om crimineel gedrag te bestuderen & verklaren
1.1 DE ONTWIKKELING VAN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
Enkele belangrijke grondleggers:
1) Stern Rechtspsychologie
Onderzoek rond ooggetuigenverklaringen: toonde feilbaarheid v/ geheugen
en waarneming aan
3
PSYCHOLOGIE
,Inhoud
1. Een schets van de criminologische psychologie.................................................................................. 3
1.1 De ontwikkeling van de criminologische psychologie..................................................................................3
1.2 Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie...........................................4
1.3 Wat is criminologische psychologie?...............................................................................................................6
1.4 Criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als referentiekader voor de
criminologische psychologie...................................................................................................................................7
1.5. Verklaringsmodellen voor criminaliteit.........................................................................................................7
2. Biopsychosociale verklaringen voor het plegen van criminaliteit ....................................................7
2.1 Het complexe samenspel tussen biologische, psychologische en sociale factoren als verklaring voor
crimineel gedrag.......................................................................................................................................................7
2.2 Biologische factoren..........................................................................................................................................8
2.2.1 De aandacht voor biologische verklaringen: uitgangspunt..................................................................8
2.2.2 Een lange, controversiële traditie met aandacht voor biologische verklaringen.............................8
2.2.3 Kritische kanttekeningen bij de aandacht voor biologische factoren..............................................10
2.2.4 Een dwarsdoorsnede van de biologische factoren.............................................................................10
2.3 Psychologische factoren.................................................................................................................................14
2.3.1 De aandacht voor psychologische factoren: uitgangspunt................................................................14
2.3.2 Een dwarsdoorsnede van de psychologische factoren......................................................................15
2.3.3 in kaart brengen van psychologische factoren: psychologische tests.............................................20
2.4 Sociale factoren................................................................................................................................................21
2.4.1 De aandacht voor sociale factoren: uitgangspunt...............................................................................21
2.4.2 Een dwarsdoorsnede van de sociale factoren.....................................................................................22
3 Het blijven plegen versus het stopzetten van een criminele carrière.............................................25
3.1 Wat is recidive?.................................................................................................................................................25
3.2 Van nothing works naar what works?.............................................................................................................26
3.3 Wat is desistance?............................................................................................................................................27
3.4 Welke factoren dragen bij aan recidive dan wel desistance?.....................................................................27
3.4.1 Criminogene factoren..............................................................................................................................28
3.4.2 Protectieve factoren.................................................................................................................................28
3.5 Theoretische modellen met het oog op de rehabilitatie van daders......................................................29
3.5.1. Risk Need Responsivity Model (RNR)........................................................................................................29
3.6 Op recidive en desistance gerichte interventies: what works?...................................................................33
1
,4. Specifi eke toepassingen...................................................................................................................... 34
4.1 Brandstichting..................................................................................................................................................34
4.2 School shootings..............................................................................................................................................38
4.3 Partnergeweld en stalking..............................................................................................................................41
4.4 Siblinggeweld....................................................................................................................................................44
5. Het inschatten en voorspellen van het risico op crimineel gedrag.................................................49
5.1 Dreigingsanalyse..............................................................................................................................................49
5.2 Risicobeoordeling in het vooronderzoek.....................................................................................................51
5.3 Risicotaxatie......................................................................................................................................................53
6. Daderprofi lering................................................................................................................................... 56
6.1 Wat is daderprofilering?..................................................................................................................................56
6.2 Verschillende benaderingen en methoden.................................................................................................58
6.3 Evaluatie: in welke mate werkt het?..............................................................................................................63
7. Het bekomen van informatie van verdachten: verhoorstijlen en hun impact ..............................63
7.1 De centrale rol van verdachten en hun verklaringen................................................................................63
7.2 Verschillende verhoorstijlen en hun impact................................................................................................63
7.2.1 Beschuldigende verhoorstijl....................................................................................................................63
7.2.2 Informatieverzamelende verhoorstijl....................................................................................................64
7.3 De kwetsbaarheid van verdachten...............................................................................................................65
7.3.1 Een complex en veelzijdig probleem.....................................................................................................65
7.3.2 Risicofactoren............................................................................................................................................65
7.3.3 Mogelijke onwenselijke gevolgen...........................................................................................................67
8. Op zoek naar de waarheid: leugendetectie....................................................................................... 68
8.1 Concepten.........................................................................................................................................................69
8.1.1 Leugens, waarheden en waarachtigheden...........................................................................................69
8.1.2 Verschillende leugendetectietechnieken..............................................................................................69
8.2 Fysiologische technieken: de polygraaf........................................................................................................69
8.3 Verbale leugendetectietechnieken...............................................................................................................70
8.4 Non-verbale leugendetectietechnieken.......................................................................................................72
9 Een bijzondere vorm van ‘misleiding’: malingering............................................................................. 72
9.1 Het concept: veinzen en overdrijven............................................................................................................72
9.2 Motieven voor malingering.............................................................................................................................73
9.3 Het simuleren van een stoornis....................................................................................................................73
2
, 9.4 Het detecteren van malingering.....................................................................................................................73
9.4.1 Observatie..................................................................................................................................................73
9.4.2 Atypische kenmerken...............................................................................................................................73
9.4.3 Collaterale informatie..............................................................................................................................73
9.4.4 Speciale tests.............................................................................................................................................73
9.5 Geheugenverlies voor een delict?.................................................................................................................74
9.5.2 Gesimuleerde amnesie............................................................................................................................75
10. Gerechtelijke dwalingen.................................................................................................................... 75
10.1 Wat is een gerechtelijke dwaling?...............................................................................................................75
10.2 De prevalentie van gerechtelijke dwalingen wereldwijd.........................................................................75
10.3 De afwezigheid van erkende onterechte veroordelingen in België.......................................................76
10.4 Oorzaken van gerechtelijke dwalingen......................................................................................................76
10.5 Het voorkomen en herstellen van gerechtelijke dwalingen...................................................................79
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE
CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
1. EEN SCHETS VAN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
Psychologie als 1 v/d mogelijke invalshoeken om crimineel gedrag te bestuderen & verklaren
1.1 DE ONTWIKKELING VAN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
Enkele belangrijke grondleggers:
1) Stern Rechtspsychologie
Onderzoek rond ooggetuigenverklaringen: toonde feilbaarheid v/ geheugen
en waarneming aan
3
