II. Minoïsche en Myceense beschaving
Voorheen 2 bronstijdculturen
- Minoïsche beschaving op Kreta ca. 2000-1100 v.C.
o Vernoemd naar koning Minos, maar geen Griekse cultuur
o Paleisachtige structuren rond 2000-1470 vc
Surplus binnenbrengen en verdelen + administratie ‘palais
economy’
o Rijkdom door schapenteelt en graanverbouw, later ook olijven en
wijn
o Schrift: lineair A schrift (syllabeschrift) niet ontcijferd en niet
Grieks
o Religie:
Kunst (bv. zegels en ringen) met uitgesproken religieus
karakter
Belang van de stier (zie koning Minos) en dubbele pijl
o Geen verdedigingsmuren nodig door sterke vloot
Heerschappij over de zee (thalassocratie)??
o Invallers 16de -15de eeuw: zetten Minoïsche samenleving verder met
nieuwe heerser
Vermoedelijke eerste Grieken
Lineair A schrift lineair B schrift
- Myceense beschaving in Griekenland ca. 1450-1050 v.C.
o Vroege Griekse cultuur, genoemd naar burcht Mycene (een van de
belangrijkste centra)
o Syllabenschrift kleitabletten lineair B: ontcijferd vroege vorm van
Grieks
Bewaard door brand
Vooral beschrijvingen van inventarissen en administratie
Niet zeer geletterd
o Bevolking onderworpen aan heren in
burcht of paleis, maar weinig informatie
te vinden over exacte maatschappelijke
verhouding
o Typerend: tholos (“bijenkorfvormige”)
graven
Sterk Minoïsche culturele invloed
(Myceense overname Knossos na
1450?)
1
, o Ook paleiseconomieën: opslag en redistributie
o Overzeese verbindingen met Levant, Cyprus, Egypte…
o Gebruik strijdwagen (link met Homerische epen?)
- Vanaf ca. 1250: troebelen
rond 1200 Myceense paleizen verwoest door brand
o Kwetsbaarheid door beperkte economische basis? Onderlinge
rivaliteit?
o Hele wereld van Middellandse zee (Hettitisch rijk, Egyptenaren) werd
getroffen
o Beschreven als ‘zeevolkeren’
o Mogelijke Myceense expeditie in Azië (poging om gebied uit te breiden)
o leeuwenpoort: immense monumentaliteit van paleizen
- Breuk met Myceens verleden
o Paleiseconomieën verdwijnen
o kennis lineair B schrift gaat verloren (tijdelijk ‘schriftloos’)
o terugval in materiële cultuur;
o bevolkingsterugval
o schaarse, kleinschalige sites
Italië en het westen in de bronstijd
- Indo-Europese groepen verspreiden zich van Midden- naar Noord- en
Zuid Europa
o Opleggen Indo-Europese talen in (bijna) heel Europa
o Oa Italische volkeren in Italië (voorgangers Romeinen)
- Verbeterde landbouwtechnieken
o Intensieve veeteelt en introductie paard
o Uitbouw maatschappelijke hiërarchie
o Verspreiding bronsbewerking technieken tot ca 1600 (einde
bronstijdperk)
III. ‘Dark Age’ en Archaïsch Griekenland
Dark age: startpunt van veel verschillende structuren en kenmerken van
verdere RO
2
, weinig kennis door gebrek aan bronnen
- 11de-10de eeuw: begin ijzertijd (vooral bekend uit grafcontexten, niet uit
woningen)
o Sterke regionalisering aardewerkstijlen
o Kleine geïsoleerde gemeenschappen geleid door ‘chieftain’
(basileus, mv. Basileis)
- Vanaf 9de eeuw:
o terug bevolkingsgroei, sites, aardewerk, contacten…
o Terugkeer alfabet uit Levant (teken per klank ipv per lettergreep)
- 8ste eeuw: age of experiment
o Opkomst van polis (archeologisch)
o + terug opkomen van schrift
- Cruciale vormende periode Griekse cultuur
o Wording polis
o Kolonisatie
o Grote sociaal-politieke omwentelingen (tirannen, wetgevers,
revoluties,
eerste opkomst democratie...)
o Begin Griekse literatuur
Homeros’ Ilias en Odyssee opgetekend (8ste eeuw vc)
Hesiodos
lyrische poëzie...
ontstaan en ontwikkeling van polis
- gemeenschap van volwassen mannelijke burgers met huishouden
o vaak vertaald als ‘stadstaat’ MAAR niet zo ‘statelijk’
- in archaïsche periode: sterk oligarchisch/ aristocratisch
o langzaamaan meer inspraak voor gewone burgers
o eerst enkel met stuk land, later ongeacht bezit
o Democratia: radicale vorm waarbij burgers ook eindbeslissing
konden nemen
- Voornaamste politieke organen ontwikkelde polis:
o raad;
o volksvergadering;
o magistraten;
o volksrechtbanken
3
, - Polis bestond uit stedelijke kern (astu) en agrarisch hinterland (chora)
o Vormen politieke eenheid
IV. Perzische Oorlogen en opkomst van Athene
(Klassieke periode)
1. De Perzische oorlogen
- Vanaf ca. 1000-900 v.C. al Griekse poleis op westkust Klein-Azië
(huidige Turkije) en eilanden (Lesbos, Samos, Kos, Rhodos etc.)
- Belangrijkste steden in Ionië
o Westkust Turkije
o Steden o.m. Ephesos, Miletos, Smyrna ontstaan van
filosofisch denken
- Vanaf 7de eeuw Ionische steden onder heerschappij koninkrijk
Lydië
o Belangrijkste vorst Kroisos (ca. 560-546 v.C.) uitgebreide
dominantie
o Milde heerschappij: Griekse tirannen, opeisen van soldaten,
respect voor Griekse cultuur
o Eerste bronnen Herodotos: conflict tussen Grieken en
Perzen begint bij Kroisos
- 550: opkomst perzen onder Cyrus de Grote
o 546: Perzen veroveren Lydië en krijgen controle over
Ionische poleis
o Kroisos werd door Cyrus op de brandstapel hebben gezet,
maar door de regen werd het vuur getopt Cyrus werd
raadgever
o Grootste rijk tot dan toe (Egypte, West-Azië, Griekse
wereld…)
o Barbaroi: niet-Grieken, maar niet ongecultiveerd
4
Voorheen 2 bronstijdculturen
- Minoïsche beschaving op Kreta ca. 2000-1100 v.C.
o Vernoemd naar koning Minos, maar geen Griekse cultuur
o Paleisachtige structuren rond 2000-1470 vc
Surplus binnenbrengen en verdelen + administratie ‘palais
economy’
o Rijkdom door schapenteelt en graanverbouw, later ook olijven en
wijn
o Schrift: lineair A schrift (syllabeschrift) niet ontcijferd en niet
Grieks
o Religie:
Kunst (bv. zegels en ringen) met uitgesproken religieus
karakter
Belang van de stier (zie koning Minos) en dubbele pijl
o Geen verdedigingsmuren nodig door sterke vloot
Heerschappij over de zee (thalassocratie)??
o Invallers 16de -15de eeuw: zetten Minoïsche samenleving verder met
nieuwe heerser
Vermoedelijke eerste Grieken
Lineair A schrift lineair B schrift
- Myceense beschaving in Griekenland ca. 1450-1050 v.C.
o Vroege Griekse cultuur, genoemd naar burcht Mycene (een van de
belangrijkste centra)
o Syllabenschrift kleitabletten lineair B: ontcijferd vroege vorm van
Grieks
Bewaard door brand
Vooral beschrijvingen van inventarissen en administratie
Niet zeer geletterd
o Bevolking onderworpen aan heren in
burcht of paleis, maar weinig informatie
te vinden over exacte maatschappelijke
verhouding
o Typerend: tholos (“bijenkorfvormige”)
graven
Sterk Minoïsche culturele invloed
(Myceense overname Knossos na
1450?)
1
, o Ook paleiseconomieën: opslag en redistributie
o Overzeese verbindingen met Levant, Cyprus, Egypte…
o Gebruik strijdwagen (link met Homerische epen?)
- Vanaf ca. 1250: troebelen
rond 1200 Myceense paleizen verwoest door brand
o Kwetsbaarheid door beperkte economische basis? Onderlinge
rivaliteit?
o Hele wereld van Middellandse zee (Hettitisch rijk, Egyptenaren) werd
getroffen
o Beschreven als ‘zeevolkeren’
o Mogelijke Myceense expeditie in Azië (poging om gebied uit te breiden)
o leeuwenpoort: immense monumentaliteit van paleizen
- Breuk met Myceens verleden
o Paleiseconomieën verdwijnen
o kennis lineair B schrift gaat verloren (tijdelijk ‘schriftloos’)
o terugval in materiële cultuur;
o bevolkingsterugval
o schaarse, kleinschalige sites
Italië en het westen in de bronstijd
- Indo-Europese groepen verspreiden zich van Midden- naar Noord- en
Zuid Europa
o Opleggen Indo-Europese talen in (bijna) heel Europa
o Oa Italische volkeren in Italië (voorgangers Romeinen)
- Verbeterde landbouwtechnieken
o Intensieve veeteelt en introductie paard
o Uitbouw maatschappelijke hiërarchie
o Verspreiding bronsbewerking technieken tot ca 1600 (einde
bronstijdperk)
III. ‘Dark Age’ en Archaïsch Griekenland
Dark age: startpunt van veel verschillende structuren en kenmerken van
verdere RO
2
, weinig kennis door gebrek aan bronnen
- 11de-10de eeuw: begin ijzertijd (vooral bekend uit grafcontexten, niet uit
woningen)
o Sterke regionalisering aardewerkstijlen
o Kleine geïsoleerde gemeenschappen geleid door ‘chieftain’
(basileus, mv. Basileis)
- Vanaf 9de eeuw:
o terug bevolkingsgroei, sites, aardewerk, contacten…
o Terugkeer alfabet uit Levant (teken per klank ipv per lettergreep)
- 8ste eeuw: age of experiment
o Opkomst van polis (archeologisch)
o + terug opkomen van schrift
- Cruciale vormende periode Griekse cultuur
o Wording polis
o Kolonisatie
o Grote sociaal-politieke omwentelingen (tirannen, wetgevers,
revoluties,
eerste opkomst democratie...)
o Begin Griekse literatuur
Homeros’ Ilias en Odyssee opgetekend (8ste eeuw vc)
Hesiodos
lyrische poëzie...
ontstaan en ontwikkeling van polis
- gemeenschap van volwassen mannelijke burgers met huishouden
o vaak vertaald als ‘stadstaat’ MAAR niet zo ‘statelijk’
- in archaïsche periode: sterk oligarchisch/ aristocratisch
o langzaamaan meer inspraak voor gewone burgers
o eerst enkel met stuk land, later ongeacht bezit
o Democratia: radicale vorm waarbij burgers ook eindbeslissing
konden nemen
- Voornaamste politieke organen ontwikkelde polis:
o raad;
o volksvergadering;
o magistraten;
o volksrechtbanken
3
, - Polis bestond uit stedelijke kern (astu) en agrarisch hinterland (chora)
o Vormen politieke eenheid
IV. Perzische Oorlogen en opkomst van Athene
(Klassieke periode)
1. De Perzische oorlogen
- Vanaf ca. 1000-900 v.C. al Griekse poleis op westkust Klein-Azië
(huidige Turkije) en eilanden (Lesbos, Samos, Kos, Rhodos etc.)
- Belangrijkste steden in Ionië
o Westkust Turkije
o Steden o.m. Ephesos, Miletos, Smyrna ontstaan van
filosofisch denken
- Vanaf 7de eeuw Ionische steden onder heerschappij koninkrijk
Lydië
o Belangrijkste vorst Kroisos (ca. 560-546 v.C.) uitgebreide
dominantie
o Milde heerschappij: Griekse tirannen, opeisen van soldaten,
respect voor Griekse cultuur
o Eerste bronnen Herodotos: conflict tussen Grieken en
Perzen begint bij Kroisos
- 550: opkomst perzen onder Cyrus de Grote
o 546: Perzen veroveren Lydië en krijgen controle over
Ionische poleis
o Kroisos werd door Cyrus op de brandstapel hebben gezet,
maar door de regen werd het vuur getopt Cyrus werd
raadgever
o Grootste rijk tot dan toe (Egypte, West-Azië, Griekse
wereld…)
o Barbaroi: niet-Grieken, maar niet ongecultiveerd
4
