Inhoudsopgave
Taxonomie van belangrijkste virussen in humane geneeskunde............................................................ 2
DNA virussen ........................................................................................................................................... 2
Herpesviridae: genomische organisatie en morfologie .......................................................................... 2
Herpesviridae: replicatie ......................................................................................................................... 3
Herpesviridae: karakteristieken .............................................................................................................. 3
Herpesviridae: classificatie ...................................................................................................................... 3
HSV-1: epidemiologie .............................................................................................................................. 4
HSV-1: primaire infectie .......................................................................................................................... 4
HSV-1: latente aanwezigheid (A) /pathogenese (B,C) ............................................................................. 5
HSV-1: recurrente herpes labialis (A) .................................................................................................. 6
HSV-1: infecties van het oog (B) .......................................................................................................... 6
Epidemiologie .................................................................................................................................. 6
Klinisch beeld................................................................................................................................... 6
HSV-1: encephalitis (C) ........................................................................................................................ 7
HSV-2: epidemiologie .............................................................................................................................. 8
HSV-2: primaire infectie .......................................................................................................................... 8
HSV-2: pathogenese ................................................................................................................................ 9
HSV-2: recurrente infectie ................................................................................................................... 9
Congenitale HSV infectie ....................................................................................................................... 10
Neonatale HSV infectie.......................................................................................................................... 10
HSV-1 en HSV-2: in immuungecompromitteerde patiënten................................................................. 10
VZV: epidemiologie ............................................................................................................................... 11
Windpokken: klinisch beeld .............................................................................................................. 11
Herpes zoster: klinisch beeld............................................................................................................. 11
Windpokken: verwikkelingen ............................................................................................................ 12
VZV: latente aanwezigheid .................................................................................................................... 12
Herpesviridae: antivirale therapie......................................................................................................... 13
Therapie: nucleoside analogen ......................................................................................................... 13
Acyclovir ........................................................................................................................................ 14
Ganciclovir ..................................................................................................................................... 15
Therapie: fosfaat analogen................................................................................................................ 15
Foscarnet ....................................................................................................................................... 15
Therapie: nucleotide analogen.......................................................................................................... 16
Cidofovir ........................................................................................................................................ 16
Moderne antiherpetische therapie ................................................................................................... 16
1
,Les 3: Medisch belangrijke DNA-virussen
en hun bestrijding: Herpesvirussen
Taxonomie van belangrijkste virussen in humane geneeskunde
DNA virussen
Herpesviridae: genomische organisatie en morfologie
• dsDNA; 120-230 kb lang (groot!)
• Virus met envelop: envelop bevat verschillende door het virus gecodeerde glycoproteïnen,
die een rol spelen in de binding van het virus aan de receptoren van de gastheer
• Virions sferisch tot pleomorf, 120-200 nm (ook morfologisch groot!)
2
, Herpesviridae: replicatie
• Complexe fusie van virale enveloppe met celmembraan met daaropvolgende vrijstelling van
viraal capsid in cytoplasma
• Transport van viraal capside naar nucleaire poriën met vrijstelling van viraal DNA in celkern.
• Meeste processen van transcriptie en replicatie van viraal DNA en van assembly van capside
gebeuren in de celkern (groen!)
Herpesviridae: karakteristieken
Hoofdkenmerk van alle herpesvirussen is de mogelijkheid tot latente infectie in de gastheer met
periodieke reactivatie
• Predisponerende factoren:
o Immuunsuppressie
▪ Natuurlijk
▪ Jatrogeen (door medisch handelen express immuunsuppressie veroorzaken, bv. na transplantatie)
o Interne stimuli
▪ Koorts
▪ Stress
▪ menstruatie
o Externe stimuli
▪ UV licht
▪ Trauma
Herpesviridae: classificatie
• Op basis van celtypes die latent virus huisvesten
• Op basis van DNA-sequentie
α-, β-, γ herpesvirus subfamilies:
3
Taxonomie van belangrijkste virussen in humane geneeskunde............................................................ 2
DNA virussen ........................................................................................................................................... 2
Herpesviridae: genomische organisatie en morfologie .......................................................................... 2
Herpesviridae: replicatie ......................................................................................................................... 3
Herpesviridae: karakteristieken .............................................................................................................. 3
Herpesviridae: classificatie ...................................................................................................................... 3
HSV-1: epidemiologie .............................................................................................................................. 4
HSV-1: primaire infectie .......................................................................................................................... 4
HSV-1: latente aanwezigheid (A) /pathogenese (B,C) ............................................................................. 5
HSV-1: recurrente herpes labialis (A) .................................................................................................. 6
HSV-1: infecties van het oog (B) .......................................................................................................... 6
Epidemiologie .................................................................................................................................. 6
Klinisch beeld................................................................................................................................... 6
HSV-1: encephalitis (C) ........................................................................................................................ 7
HSV-2: epidemiologie .............................................................................................................................. 8
HSV-2: primaire infectie .......................................................................................................................... 8
HSV-2: pathogenese ................................................................................................................................ 9
HSV-2: recurrente infectie ................................................................................................................... 9
Congenitale HSV infectie ....................................................................................................................... 10
Neonatale HSV infectie.......................................................................................................................... 10
HSV-1 en HSV-2: in immuungecompromitteerde patiënten................................................................. 10
VZV: epidemiologie ............................................................................................................................... 11
Windpokken: klinisch beeld .............................................................................................................. 11
Herpes zoster: klinisch beeld............................................................................................................. 11
Windpokken: verwikkelingen ............................................................................................................ 12
VZV: latente aanwezigheid .................................................................................................................... 12
Herpesviridae: antivirale therapie......................................................................................................... 13
Therapie: nucleoside analogen ......................................................................................................... 13
Acyclovir ........................................................................................................................................ 14
Ganciclovir ..................................................................................................................................... 15
Therapie: fosfaat analogen................................................................................................................ 15
Foscarnet ....................................................................................................................................... 15
Therapie: nucleotide analogen.......................................................................................................... 16
Cidofovir ........................................................................................................................................ 16
Moderne antiherpetische therapie ................................................................................................... 16
1
,Les 3: Medisch belangrijke DNA-virussen
en hun bestrijding: Herpesvirussen
Taxonomie van belangrijkste virussen in humane geneeskunde
DNA virussen
Herpesviridae: genomische organisatie en morfologie
• dsDNA; 120-230 kb lang (groot!)
• Virus met envelop: envelop bevat verschillende door het virus gecodeerde glycoproteïnen,
die een rol spelen in de binding van het virus aan de receptoren van de gastheer
• Virions sferisch tot pleomorf, 120-200 nm (ook morfologisch groot!)
2
, Herpesviridae: replicatie
• Complexe fusie van virale enveloppe met celmembraan met daaropvolgende vrijstelling van
viraal capsid in cytoplasma
• Transport van viraal capside naar nucleaire poriën met vrijstelling van viraal DNA in celkern.
• Meeste processen van transcriptie en replicatie van viraal DNA en van assembly van capside
gebeuren in de celkern (groen!)
Herpesviridae: karakteristieken
Hoofdkenmerk van alle herpesvirussen is de mogelijkheid tot latente infectie in de gastheer met
periodieke reactivatie
• Predisponerende factoren:
o Immuunsuppressie
▪ Natuurlijk
▪ Jatrogeen (door medisch handelen express immuunsuppressie veroorzaken, bv. na transplantatie)
o Interne stimuli
▪ Koorts
▪ Stress
▪ menstruatie
o Externe stimuli
▪ UV licht
▪ Trauma
Herpesviridae: classificatie
• Op basis van celtypes die latent virus huisvesten
• Op basis van DNA-sequentie
α-, β-, γ herpesvirus subfamilies:
3
