SAMENVATTING
RECHTSVERGELIJKING
DEEL I: RECHTSVERGELIJKING: ALGEMENE PRINCIPES
HOOFSTUK 1: WAT IS RECHTSVERGELIJKING?
§1. BEGRIP
• Definitie van rechtsvergelijking :
Het vergelijken (d.i. het onderzoeken van de verschillen en gelijkenissen tussen) twee of
meer rechtsstelsels of welbepaalde onderdelen ervan (rechtstak, normengeheel, norm,
instelling of rechtsbegrip).
• Doel ? (hoort niet in de definitie)
“…. om deze te verklaren en te evalueren”?
• Verklaren: bv waarom hebben België en Nederland iets verschillend
• Meestal vanuit andere disciplines, bv historisch, economisch,
psychologisch, sociologisch, budgettair,… => tal van redenen waarom
systemen anders of hetzelfde zijn
cfr. wetenschappelijke methode vs. wetenschappelijke discipline
het waarom verklaren kan de rechtsvergelijkende methode niet alleen, hier moeten dan
ook andere disciplines worden bijgehaald
• Beschrijven moet op wetenschappelijke methode -> iedereen moet tot
dezelfde resultaten komen
• Je vormt een wetenschappelijk discipline als je input krijgt van tal van andere
hulpwetenschappen
• Opgelet: misleidende Franse en Engelse benamingen: => is geen aparte rechtstak, in
tegenstelling tot wat Franse en Engelse benaming ons misschien doen geloven (er is
geen enkel vergelijkend recht). Het gaat om meta-recht
• Droit comparé
• Comparative law
• Nederlands en duits vatten dit beter
§2. DISCIPLINE OF METHODE
Is rechtsvergelijking een wetenschappelijke discipline of louter een methode?
1
, • Rechtsvergelijking als methode maakt dat je op een wetenschappelijk verantwoorde
wijze recht vergelijkt en methodisch onderbouwd; dit kan via diverse wegen afhankelijk
van gestelde doel.
• Rechtsvergelijking als wetenschappelijke discipline is het geheel van op
wetenschappelijke wijze verzamelde kennis inzake vergelijking van rechtsstelsels of
onderdelen ervan; deze kennis is opgebouwd op basis van onderzoek volgens de
rechtsvergelijkende methode,
maar ook op basis van andere valide wetenschappelijke methoden en de kennis uit
andere wetenschapsdisciplines (b.v. historisch, economisch of sociologisch
onderzoek).
• In deze zin kan rvgl dan als hulpwetenschap fungeren
Rechtsvergelijking bouwt vrijwel steeds voort op werk van anderen
=> Bewustzijn vereist van methodologische keuzen van die anderen
• Ook zeker zijn van de soliditeit van het fundament waarop gebouwd wordt
=> Bewustzijn vereist van beperkingen en soliditeit van het fundament waarop men bouwt
Rechtsvergelijkend onderzoek is steeds onvolmaaktheid
• Bijzondere complexiteit van rechtsvergelijkende activiteit
• Je zal jurisdicties erbij moeten nemen in een taal die je niet beheerst
• Taal is heel belangrijk in recht
• Transparantie voor bepaalde keuzes
➔ bewust zijn van de beperkingen (zie infra)
➔ bescheidenheid geboden
Geen vrijbrief voor slechte kwaliteit !
• Geen ‘uitstappen in het buitenlandse recht’.
• Nog steeds op wetenschappelijk verantwoorde manier te werk gaan
§3. SOORTEN
Vandaag rechtsvergelijking op alle rechtsdomeinen
Rechtsvergelijking: waaier aan mogelijke niveaus
• Inter-nationale rechtsvergelijking
• Vergelijken van nationaal recht tussen de verschillende staten
2
, • Inter-international rechtsvergelijking
• Internationaal – en supranationaalrechtelijke normeringsgehelen of -regels
vergelijken
• bv RS van inter-Amerikaanse mensenrechten hof vergelijken met dat van het
EHRM of Europese unierecht vergelijken met ander supranationaal recht
• Intra-nationale rechtsvergelijking
• Wanneer het over éénzelfde staat gaat
• Recht van deelstaten vergelijken binnen eenzelfde land of het recht van lokale
overheden
• Bv onderwijsrecht van vlaanderen, franse gemeenschap en duitstalige
gemeenschap van belgie vergelijken
• Particulier-rechtsvergelijking
• Recht van niet -of niet-zuiver-publiekrechtelijke entiteiten vergelijken
• private organisaties, bv tuchtorganisaties, het recht van de kerken
• ook transnationaal recht, bv afspraken tussen en gedragscodes voor
multinationals
• Zuiver interne rechtsvergelijking
• Rechtsregels vergelijken die binnen één rechtstelsel toepasselijk zijn op diverse
fenomenen
• bv in belgisch recht de sociale zekerheidspositie van een arbeider en bediende
vergelijken (vergelijken hoeft dus niet altijd tussen landen)
• Inter-temporele rechtsvergelijking
• Het recht geldend op diverse tijdstippen vergelijken
• bv in 1900 en 2000 is dit of dit veranderd
• Een combinatie van voorgaanden
• Bv repressierecht bestuderen na de val van autoritaire regimes
• bv het onderwijsrecht van vlaanderen vergelijken met nederland
‘Levend recht’ versus ‘recht in de boeken’ vergelijken?
• Rvgl kan op beiden slaan
• Levend recht: het recht zoals het wordt toegepast en beleefd
3
, • Recht in de boeken: recht zoals in de wetboeken en RL en RS
• Spanning tussen beiden want kunnen afwijken of zelfs volledig losstaan
• Kan zijn dat je de sancties van bepaald gedrag vind in de boeken maar dat je er
geen rechtspraak van vind, terwijl je daar net wel veel RS van vind in ander land
• Als je law in de books analyse doet vat je een groot stuk van wat maatschappelijk
kan gebeuren niet
• Antwoord: bv het fenomeen bestaat wel maar w op een andere manier
afgehandeld (bv administratief ipv strafrechtelijk)
• Er gebeurt wel vanalles maar je kan het niet vatten met
literatuuranalyse
• Law in action is veel rijker
• Belangrijk is: zelfde gezichtspunt aanhouden: vergelijken van het levend recht in één
land en het recht in de boeken van een ander land mag niet
Dogmatische versus functionele rechtsvergelijking
• Welke functie vervuld het recht?
DOGMATISCH FUNCTIONEEL
vergelijkt alleen positief recht (zoals in gaat uit van probleem en kijkt hoe het ‘levend
de boeken) recht’ daarop een antwoord biedt
=>vergelijkt dus rechtsfiguren, bv =>gaat uit van maatschappelijk probleem en dat
dwaling in verschillende soorten recht dit overal wel bestaat en dat daar een oplossing
voor is
Bv Wat als mensen zich bij contracteren
vergissen: je komt dan op verschillende
oplossingen, waaronder dwaling
Soms oplossingen in zelfde rechtstak, soms
compleet andere (strafrechtelijk of
administratiefrechtelijk bv)
→2 grote stromingen van RVGL
→ Onderscheid is niet altijd helder te onderscheiden en het draagt niet altijd bij tot goed
begrip.
4
RECHTSVERGELIJKING
DEEL I: RECHTSVERGELIJKING: ALGEMENE PRINCIPES
HOOFSTUK 1: WAT IS RECHTSVERGELIJKING?
§1. BEGRIP
• Definitie van rechtsvergelijking :
Het vergelijken (d.i. het onderzoeken van de verschillen en gelijkenissen tussen) twee of
meer rechtsstelsels of welbepaalde onderdelen ervan (rechtstak, normengeheel, norm,
instelling of rechtsbegrip).
• Doel ? (hoort niet in de definitie)
“…. om deze te verklaren en te evalueren”?
• Verklaren: bv waarom hebben België en Nederland iets verschillend
• Meestal vanuit andere disciplines, bv historisch, economisch,
psychologisch, sociologisch, budgettair,… => tal van redenen waarom
systemen anders of hetzelfde zijn
cfr. wetenschappelijke methode vs. wetenschappelijke discipline
het waarom verklaren kan de rechtsvergelijkende methode niet alleen, hier moeten dan
ook andere disciplines worden bijgehaald
• Beschrijven moet op wetenschappelijke methode -> iedereen moet tot
dezelfde resultaten komen
• Je vormt een wetenschappelijk discipline als je input krijgt van tal van andere
hulpwetenschappen
• Opgelet: misleidende Franse en Engelse benamingen: => is geen aparte rechtstak, in
tegenstelling tot wat Franse en Engelse benaming ons misschien doen geloven (er is
geen enkel vergelijkend recht). Het gaat om meta-recht
• Droit comparé
• Comparative law
• Nederlands en duits vatten dit beter
§2. DISCIPLINE OF METHODE
Is rechtsvergelijking een wetenschappelijke discipline of louter een methode?
1
, • Rechtsvergelijking als methode maakt dat je op een wetenschappelijk verantwoorde
wijze recht vergelijkt en methodisch onderbouwd; dit kan via diverse wegen afhankelijk
van gestelde doel.
• Rechtsvergelijking als wetenschappelijke discipline is het geheel van op
wetenschappelijke wijze verzamelde kennis inzake vergelijking van rechtsstelsels of
onderdelen ervan; deze kennis is opgebouwd op basis van onderzoek volgens de
rechtsvergelijkende methode,
maar ook op basis van andere valide wetenschappelijke methoden en de kennis uit
andere wetenschapsdisciplines (b.v. historisch, economisch of sociologisch
onderzoek).
• In deze zin kan rvgl dan als hulpwetenschap fungeren
Rechtsvergelijking bouwt vrijwel steeds voort op werk van anderen
=> Bewustzijn vereist van methodologische keuzen van die anderen
• Ook zeker zijn van de soliditeit van het fundament waarop gebouwd wordt
=> Bewustzijn vereist van beperkingen en soliditeit van het fundament waarop men bouwt
Rechtsvergelijkend onderzoek is steeds onvolmaaktheid
• Bijzondere complexiteit van rechtsvergelijkende activiteit
• Je zal jurisdicties erbij moeten nemen in een taal die je niet beheerst
• Taal is heel belangrijk in recht
• Transparantie voor bepaalde keuzes
➔ bewust zijn van de beperkingen (zie infra)
➔ bescheidenheid geboden
Geen vrijbrief voor slechte kwaliteit !
• Geen ‘uitstappen in het buitenlandse recht’.
• Nog steeds op wetenschappelijk verantwoorde manier te werk gaan
§3. SOORTEN
Vandaag rechtsvergelijking op alle rechtsdomeinen
Rechtsvergelijking: waaier aan mogelijke niveaus
• Inter-nationale rechtsvergelijking
• Vergelijken van nationaal recht tussen de verschillende staten
2
, • Inter-international rechtsvergelijking
• Internationaal – en supranationaalrechtelijke normeringsgehelen of -regels
vergelijken
• bv RS van inter-Amerikaanse mensenrechten hof vergelijken met dat van het
EHRM of Europese unierecht vergelijken met ander supranationaal recht
• Intra-nationale rechtsvergelijking
• Wanneer het over éénzelfde staat gaat
• Recht van deelstaten vergelijken binnen eenzelfde land of het recht van lokale
overheden
• Bv onderwijsrecht van vlaanderen, franse gemeenschap en duitstalige
gemeenschap van belgie vergelijken
• Particulier-rechtsvergelijking
• Recht van niet -of niet-zuiver-publiekrechtelijke entiteiten vergelijken
• private organisaties, bv tuchtorganisaties, het recht van de kerken
• ook transnationaal recht, bv afspraken tussen en gedragscodes voor
multinationals
• Zuiver interne rechtsvergelijking
• Rechtsregels vergelijken die binnen één rechtstelsel toepasselijk zijn op diverse
fenomenen
• bv in belgisch recht de sociale zekerheidspositie van een arbeider en bediende
vergelijken (vergelijken hoeft dus niet altijd tussen landen)
• Inter-temporele rechtsvergelijking
• Het recht geldend op diverse tijdstippen vergelijken
• bv in 1900 en 2000 is dit of dit veranderd
• Een combinatie van voorgaanden
• Bv repressierecht bestuderen na de val van autoritaire regimes
• bv het onderwijsrecht van vlaanderen vergelijken met nederland
‘Levend recht’ versus ‘recht in de boeken’ vergelijken?
• Rvgl kan op beiden slaan
• Levend recht: het recht zoals het wordt toegepast en beleefd
3
, • Recht in de boeken: recht zoals in de wetboeken en RL en RS
• Spanning tussen beiden want kunnen afwijken of zelfs volledig losstaan
• Kan zijn dat je de sancties van bepaald gedrag vind in de boeken maar dat je er
geen rechtspraak van vind, terwijl je daar net wel veel RS van vind in ander land
• Als je law in de books analyse doet vat je een groot stuk van wat maatschappelijk
kan gebeuren niet
• Antwoord: bv het fenomeen bestaat wel maar w op een andere manier
afgehandeld (bv administratief ipv strafrechtelijk)
• Er gebeurt wel vanalles maar je kan het niet vatten met
literatuuranalyse
• Law in action is veel rijker
• Belangrijk is: zelfde gezichtspunt aanhouden: vergelijken van het levend recht in één
land en het recht in de boeken van een ander land mag niet
Dogmatische versus functionele rechtsvergelijking
• Welke functie vervuld het recht?
DOGMATISCH FUNCTIONEEL
vergelijkt alleen positief recht (zoals in gaat uit van probleem en kijkt hoe het ‘levend
de boeken) recht’ daarop een antwoord biedt
=>vergelijkt dus rechtsfiguren, bv =>gaat uit van maatschappelijk probleem en dat
dwaling in verschillende soorten recht dit overal wel bestaat en dat daar een oplossing
voor is
Bv Wat als mensen zich bij contracteren
vergissen: je komt dan op verschillende
oplossingen, waaronder dwaling
Soms oplossingen in zelfde rechtstak, soms
compleet andere (strafrechtelijk of
administratiefrechtelijk bv)
→2 grote stromingen van RVGL
→ Onderscheid is niet altijd helder te onderscheiden en het draagt niet altijd bij tot goed
begrip.
4
