Les 17: Discours
Sociaal werk is ingebed in de maatschappij die wordt gevormd en gekleurd door diverse discours en
tendensen. Ook het sociaal werk staat dus niet los van deze discours en tendensen.
Deze les bespreekt enkele discours en tendensen die het sociaal werk beïnvloeden
De tendensen en discours haken op elkaar in!
1 Wat is een (dominant) discours?
Discours zijn kennisstructuren, begrippen, veronderstellingen, praktijken die we gebruiken om zaken
te begrijpen, te verklaren en te beslissen.
Een dominant discours heeft een rechtstreekse impact op onze samenleving, op onze denkwijze…
maar blijft vaak onzichtbaar, onbewust en wordt niet ter discussie gesteld (omwille van
geïnternaliseerde ideeën en veronderstellingen) omdat we ons niet van bewust zijn van de
dwingende aanwezigheid.
Het is belangrijk om er als sociaal werker wél bewust van te zijn, zeker bij het werken met andere
beroepssectoren (deze professionals kunnen redeneren en handelen vanuit andere discours) en
interventies in een bepaalde richting beïnvloeden.
hierdoor kunnen dominante veronderstellingen, die het denken over cliënten, over problemen,
over de samenleving de bovenhand halen; boven sociaal werk
Een dominant discours is dus een ‘mainstream’ discours, het is een structuur van redeneringen,
denkprocessen die bepalen hoe iemand problemen analyseert, behandelt en oplost. Het wordt als
‘normaal’ denk en handelingspatroon beschouwd. Andere discours worden als gevaarlijk gezien of
worden gemarginaliseerd.
Vb. discours van individueel schuldmodel: een VDAB werker met die bril bekijkt de werkloze
als iemand die omwille van eigen ‘falen’ werkloos is ipv de context van de persoon en de
samenleving mee in ogenschouw te nemen.
Elk discours, elke theorie, heeft zijn zwaktes en sterktes. Er is geen absolute waarheid.
Als SW-er moeten we de sterktes en zwaktes van deze discours leren kennen en beseffen waar de
beïnvloeding ligt. Op die manier kan er duidelijker vanuit sociaal werk perspectief -waar grondrechten
en sociale rechtvaardigheid centraal staan- gedacht en gehandeld worden.
2 Waarde van besef van diverse discours
Als sociaal werker heb je de opdracht om kritisch te zijn, ook op het eigen denken en handelen van
jezelf, van de sector en van de samenleving.
1
, Healy’s werk biedt een kritische lens op de dominante discours in de economische, de medische en
juridische wereld.
Want er zijn veel alternatieve discours die waardevolle perspectieven bieden op grondrechten en
sociale rechtvaardigheid, duurzaamheid, samenleven, …
3 Drie dominante discours
Karen Healy onderscheidt 3 discours die wereldwijd dominant zijn en een grote invloed hebben op
onze hele samenleving maar dus ook op het sociaal werk.
Economisch vlak: het neoliberaal economisch discours
Medisch vlak: het biomedisch discours
Juridisch vlak: het positivistisch juridisch discours
3.1 Neoliberaal economisch discours
“Eerst de markt, dan de staat”
3.1.1 Kernideeën
Vrije markt staat centraal, met het geloof dat maximale winst (=groei) leidt tot maximale
welvaartscreatie voor iedereen
Mens wordt gezien als een individuele consument die rationeel handelt
Fundamenteel mensenrecht = keuzevrijheid om te ondernemen en hoe dat gebeurt
Overheid: moet zo klein als mogelijk zijn en zo weinig mogelijk reguleren (‘Eerst de markt,
dan de staat’- is de idee)
Dit is in onze huidige tijd het dominante discours
3.1.2 Neoliberaal economisch discours in SOW
Marktprincipe binnen sociaal werk: ‘klanten moeten de beste prijs krijgen’ :
o cliënten worden klanten
o competitie tussen organisaties en cliënten (wie krijgt je binnen? Subsidies? Wie op
wachtlijst en wie niet?)
o efficiënte aanwending van middelen, voor zo laag mogelijke prijs diensten en
ondersteuning verlenen
Zo weinig mogelijke openbare voorzieningen (bvb uitkeringen, openbare ziekenhuizen,
woonzorgcentra,…) omdat die voorzieningen : …
o de individuele (keuze)vrijheid van client zouden beperken
o de kwaliteit en efficiëntie van dienstverlening zouden beknotten
o mensen afhankelijk zouden maken
Publieke diensten en overheden worden regisseur, er wordt meer uitbesteed aan partners en
aan de vrije markt (vb woonzorgcentra)
2
Sociaal werk is ingebed in de maatschappij die wordt gevormd en gekleurd door diverse discours en
tendensen. Ook het sociaal werk staat dus niet los van deze discours en tendensen.
Deze les bespreekt enkele discours en tendensen die het sociaal werk beïnvloeden
De tendensen en discours haken op elkaar in!
1 Wat is een (dominant) discours?
Discours zijn kennisstructuren, begrippen, veronderstellingen, praktijken die we gebruiken om zaken
te begrijpen, te verklaren en te beslissen.
Een dominant discours heeft een rechtstreekse impact op onze samenleving, op onze denkwijze…
maar blijft vaak onzichtbaar, onbewust en wordt niet ter discussie gesteld (omwille van
geïnternaliseerde ideeën en veronderstellingen) omdat we ons niet van bewust zijn van de
dwingende aanwezigheid.
Het is belangrijk om er als sociaal werker wél bewust van te zijn, zeker bij het werken met andere
beroepssectoren (deze professionals kunnen redeneren en handelen vanuit andere discours) en
interventies in een bepaalde richting beïnvloeden.
hierdoor kunnen dominante veronderstellingen, die het denken over cliënten, over problemen,
over de samenleving de bovenhand halen; boven sociaal werk
Een dominant discours is dus een ‘mainstream’ discours, het is een structuur van redeneringen,
denkprocessen die bepalen hoe iemand problemen analyseert, behandelt en oplost. Het wordt als
‘normaal’ denk en handelingspatroon beschouwd. Andere discours worden als gevaarlijk gezien of
worden gemarginaliseerd.
Vb. discours van individueel schuldmodel: een VDAB werker met die bril bekijkt de werkloze
als iemand die omwille van eigen ‘falen’ werkloos is ipv de context van de persoon en de
samenleving mee in ogenschouw te nemen.
Elk discours, elke theorie, heeft zijn zwaktes en sterktes. Er is geen absolute waarheid.
Als SW-er moeten we de sterktes en zwaktes van deze discours leren kennen en beseffen waar de
beïnvloeding ligt. Op die manier kan er duidelijker vanuit sociaal werk perspectief -waar grondrechten
en sociale rechtvaardigheid centraal staan- gedacht en gehandeld worden.
2 Waarde van besef van diverse discours
Als sociaal werker heb je de opdracht om kritisch te zijn, ook op het eigen denken en handelen van
jezelf, van de sector en van de samenleving.
1
, Healy’s werk biedt een kritische lens op de dominante discours in de economische, de medische en
juridische wereld.
Want er zijn veel alternatieve discours die waardevolle perspectieven bieden op grondrechten en
sociale rechtvaardigheid, duurzaamheid, samenleven, …
3 Drie dominante discours
Karen Healy onderscheidt 3 discours die wereldwijd dominant zijn en een grote invloed hebben op
onze hele samenleving maar dus ook op het sociaal werk.
Economisch vlak: het neoliberaal economisch discours
Medisch vlak: het biomedisch discours
Juridisch vlak: het positivistisch juridisch discours
3.1 Neoliberaal economisch discours
“Eerst de markt, dan de staat”
3.1.1 Kernideeën
Vrije markt staat centraal, met het geloof dat maximale winst (=groei) leidt tot maximale
welvaartscreatie voor iedereen
Mens wordt gezien als een individuele consument die rationeel handelt
Fundamenteel mensenrecht = keuzevrijheid om te ondernemen en hoe dat gebeurt
Overheid: moet zo klein als mogelijk zijn en zo weinig mogelijk reguleren (‘Eerst de markt,
dan de staat’- is de idee)
Dit is in onze huidige tijd het dominante discours
3.1.2 Neoliberaal economisch discours in SOW
Marktprincipe binnen sociaal werk: ‘klanten moeten de beste prijs krijgen’ :
o cliënten worden klanten
o competitie tussen organisaties en cliënten (wie krijgt je binnen? Subsidies? Wie op
wachtlijst en wie niet?)
o efficiënte aanwending van middelen, voor zo laag mogelijke prijs diensten en
ondersteuning verlenen
Zo weinig mogelijke openbare voorzieningen (bvb uitkeringen, openbare ziekenhuizen,
woonzorgcentra,…) omdat die voorzieningen : …
o de individuele (keuze)vrijheid van client zouden beperken
o de kwaliteit en efficiëntie van dienstverlening zouden beknotten
o mensen afhankelijk zouden maken
Publieke diensten en overheden worden regisseur, er wordt meer uitbesteed aan partners en
aan de vrije markt (vb woonzorgcentra)
2
