Buitencontractuele aansprakelijkheid
Hoofdstuk 1: De gronden van aansprakelijkheid:
1 Inleidende begrippen
§1 FoutAH, foutloze AH, alternatieve vergoedingssystemen
Er is Bc. AH als bewijs wordt geleverd van
- Fout
- Schade
- Oorzakelijk verband
Art. 6.30 in beginsel integraal SH, ongeacht de zwaarte van de fout
Maar wetgever erkent ook bijz. gevallen objectieve of foutloze Ah. :
• Bv. AH voor gebrekkige producten (WAP, art. 6.41-6.55 BW)
• Bv. art. 29bis WAM voor zwakke weggebruikers
• Bv. Burenhinder (art. 3.101 BW)
De wetgever organiseert ook aanvullende en alternatieve vergoedingssystemen
De afwijkingen van gemeen recht zijn vaak fragmentarisch en ook:
• Met afgelijnd toepassingsgebied en -voorwaarden
• Soms met drempels of forfaits
§2 Persoonlijke en kwalitatieve aansprakelijkheid
Twee categorieën
1° Persoonlijke AH
= voor eigen daad of fout
= art. 6.5-6.11 BW
2° Kwalitatieve AH
= AH voor andermans daad: personen met bep. hoedanigheid
staan in voor andere personen (bv. AH voor leerlingen,
aangestelden) (art. 6.12-15 BW)
= AH voor zaken en dieren (art. 6.16-17 BW)
2 Persoonlijke AH voor eigen daad
§ 1. Beginsel
Art. 6.5: 3 vw AH: fout, schade en OV
art. 6.4: natuurlijke personen en rechtspersonen
§ 2. Definitie van de fout (art 6.6)
= schending (lichtste fout volstaat) van een door het recht opgelegde gedragsnorm:
- specifieke rechtsnorm/wettelijke gedragsnorm die een gebod of verbod oplegt
- de algemene zorgvuldigheidsnorm geldend
Een fout kan zowel een (actief) doen als een (passief) nalaten zijn
A. Vooraf
Art. 6.6 verwijst alleen nog naar objectieve bestanddeel (daad die inbreuk is), want
subjectieve bestanddeel (schuldbekwaamheid) is verwerkt in de specifieke bepalingen:
- minderjarigen en geestesgestoorden (art. 6.9-6.11 BW)
- de gronden van uitsluiting vd AH (art. 6.7-6.8 BW)
bv minderjarige jonger dan 12j is zelf niet aansprakelijk voor eigen daad < art. 6.9
B. Schending specifieke rechtsnorm die een gebod of verbod oplegt
= alle wetsbepalingen in materiële zin die bepaald gedrag opleggen of verbieden
= overtreding van de specifieke gedragsnorm (geen toetsing aan AZN!)
C. Schending van AZN (art 6.6 §2, lid 1)
geen wettelijke gedragsnorm geschonden -> gedrag van de persoon die schade heeft
veroorzaakt vergelijken met het gedrag van een voorzichtig en redelijk persoon in
dezelfde omstandigheden fout indien het gedrag niet overeenkomt (lichtste fout
volstaat)
• abstract foutcriterium van ‘de voorzichtig en redelijk persoon’ in dezelfde
omstandigheden
1
, • Ook al leeft die persoon wettelijke normen na, toch kan zijn gedrag foutief
zijn: AZN kan hogere eisen stellen!
geen definitie van voorzichtigheid en redelijkheid -> art. 6.6, §2 criteria waarmee
rechters rekening mogen houden = ‘indicaties’ voor onzorgvuldigheid (Lijst is
exemplatief, facultatief en niet-cumulatief)
- Voorzienbaarheid: de redelijk voorzienbare nadelige gevolgen v bep gedrag
bv. de beslissing om jonge kinderen van een jeugdbeweging te laten
slapen in stapelbedden zonder zijdelingse veiligheidsbalken
- Evenredigheid: gepaste, proportionele voorzorgsmaatregelen nemen om
voorzienbare nadelige gevolgen te vermijden
bv. koffiekan buiten bereik v peuters zodat kleuter de hete inhoud niet over
andere peuter kiepert
- Stand vd beschikbare techniek en toegankelijke, zekere
wetenschappelijke kennis: kunnen maken dat schade voorzienbaar en
vermijdbaar was
- Eisen van goed vakmanschap en goede beroepspraktijken: voor
professionelen kan fout afgeleid worden uit technische normen, gebruiken en
deontologische regels in bepaalde beroepssectoren
- Beginselen van goed bestuur en goede organisatie voor foutief gedrag van
rechtspersonen én overheidsAH
Beoordeling gebeurt, in beginsel, ‘in abstracto’ (ev. met criteria), maar men mag geen
rekening houden met:
• persoonlijke kenmerken en hoedanigheden van de schadeverwekker
• zijn subjectieve beweegredenen die tot de gedraging hebben geleid
Toch concretisering: referentiepersoon in dezelfde externe omstandigheden
plaatsen ‘relatief foutbegrip’ (geval per geval te beoordelen) want:
• Externe omstandigheden moeten worden meegenomen
bv professionele kennis en de beroepsbekwaamheid vd dader w
vergeleken met personen uit zelfde beroepscategorie
• Interne omstandigheden/persoonskenmerken mogen in principe
niet meetellen
bv leeftijd*, geslacht, gezondheid, intelligentie, ervaring, karakter en
temperament
(Desondanks evolutie in de rechtspraak m.b.t. persoonlijke kenmerken die
veralgemeenbaar zijn, zoals leeftijd)
§ 3. Gronden van uitsluiting van de AH
A. Overmacht
Art. 6.7: Overmacht is iedere omstandigheid die
1) Het onmogelijk maakt om een Bc. gedragsregel na te leven
2) plaatsvindt buiten de wil van de schadeverwekker
Dader mag situatie niet zelf in het leven roepen (bv. door drugs). Ook in
overmachtssituatie geldt plicht om zich als voorzichtig en redelijk persoon
te gedragen
3) niet voorzienbaar is
Bv onverwachte aanrijding met tegenligger die 75 km/u ipv 30 km/u reed.
Het opduiken op het kruispunt was dus helemaal niet voorzienbaar en men
kon voorrangsregel dus onmogelijk naleven
4) niet vermijdbaar is
Kan je bewijzen door negatief of indirect bewijs = bewijs dat elke fout is uitgesloten
B. Specifieke gronden van uitsluiting van AH
Art. 6.8, °1 tot °5 BW: subcategorieën van overmacht die zijn uitgegroeid tot autonome
rechtsfiguren met eigen toepassingsvoorwaarden (komen vaak uit Strafrecht)
Art. 6.8, °6 BW: geen subcategorie van overmacht
bv in sportcontext stemt men stilzwijgend in met risico op blessures
2
Hoofdstuk 1: De gronden van aansprakelijkheid:
1 Inleidende begrippen
§1 FoutAH, foutloze AH, alternatieve vergoedingssystemen
Er is Bc. AH als bewijs wordt geleverd van
- Fout
- Schade
- Oorzakelijk verband
Art. 6.30 in beginsel integraal SH, ongeacht de zwaarte van de fout
Maar wetgever erkent ook bijz. gevallen objectieve of foutloze Ah. :
• Bv. AH voor gebrekkige producten (WAP, art. 6.41-6.55 BW)
• Bv. art. 29bis WAM voor zwakke weggebruikers
• Bv. Burenhinder (art. 3.101 BW)
De wetgever organiseert ook aanvullende en alternatieve vergoedingssystemen
De afwijkingen van gemeen recht zijn vaak fragmentarisch en ook:
• Met afgelijnd toepassingsgebied en -voorwaarden
• Soms met drempels of forfaits
§2 Persoonlijke en kwalitatieve aansprakelijkheid
Twee categorieën
1° Persoonlijke AH
= voor eigen daad of fout
= art. 6.5-6.11 BW
2° Kwalitatieve AH
= AH voor andermans daad: personen met bep. hoedanigheid
staan in voor andere personen (bv. AH voor leerlingen,
aangestelden) (art. 6.12-15 BW)
= AH voor zaken en dieren (art. 6.16-17 BW)
2 Persoonlijke AH voor eigen daad
§ 1. Beginsel
Art. 6.5: 3 vw AH: fout, schade en OV
art. 6.4: natuurlijke personen en rechtspersonen
§ 2. Definitie van de fout (art 6.6)
= schending (lichtste fout volstaat) van een door het recht opgelegde gedragsnorm:
- specifieke rechtsnorm/wettelijke gedragsnorm die een gebod of verbod oplegt
- de algemene zorgvuldigheidsnorm geldend
Een fout kan zowel een (actief) doen als een (passief) nalaten zijn
A. Vooraf
Art. 6.6 verwijst alleen nog naar objectieve bestanddeel (daad die inbreuk is), want
subjectieve bestanddeel (schuldbekwaamheid) is verwerkt in de specifieke bepalingen:
- minderjarigen en geestesgestoorden (art. 6.9-6.11 BW)
- de gronden van uitsluiting vd AH (art. 6.7-6.8 BW)
bv minderjarige jonger dan 12j is zelf niet aansprakelijk voor eigen daad < art. 6.9
B. Schending specifieke rechtsnorm die een gebod of verbod oplegt
= alle wetsbepalingen in materiële zin die bepaald gedrag opleggen of verbieden
= overtreding van de specifieke gedragsnorm (geen toetsing aan AZN!)
C. Schending van AZN (art 6.6 §2, lid 1)
geen wettelijke gedragsnorm geschonden -> gedrag van de persoon die schade heeft
veroorzaakt vergelijken met het gedrag van een voorzichtig en redelijk persoon in
dezelfde omstandigheden fout indien het gedrag niet overeenkomt (lichtste fout
volstaat)
• abstract foutcriterium van ‘de voorzichtig en redelijk persoon’ in dezelfde
omstandigheden
1
, • Ook al leeft die persoon wettelijke normen na, toch kan zijn gedrag foutief
zijn: AZN kan hogere eisen stellen!
geen definitie van voorzichtigheid en redelijkheid -> art. 6.6, §2 criteria waarmee
rechters rekening mogen houden = ‘indicaties’ voor onzorgvuldigheid (Lijst is
exemplatief, facultatief en niet-cumulatief)
- Voorzienbaarheid: de redelijk voorzienbare nadelige gevolgen v bep gedrag
bv. de beslissing om jonge kinderen van een jeugdbeweging te laten
slapen in stapelbedden zonder zijdelingse veiligheidsbalken
- Evenredigheid: gepaste, proportionele voorzorgsmaatregelen nemen om
voorzienbare nadelige gevolgen te vermijden
bv. koffiekan buiten bereik v peuters zodat kleuter de hete inhoud niet over
andere peuter kiepert
- Stand vd beschikbare techniek en toegankelijke, zekere
wetenschappelijke kennis: kunnen maken dat schade voorzienbaar en
vermijdbaar was
- Eisen van goed vakmanschap en goede beroepspraktijken: voor
professionelen kan fout afgeleid worden uit technische normen, gebruiken en
deontologische regels in bepaalde beroepssectoren
- Beginselen van goed bestuur en goede organisatie voor foutief gedrag van
rechtspersonen én overheidsAH
Beoordeling gebeurt, in beginsel, ‘in abstracto’ (ev. met criteria), maar men mag geen
rekening houden met:
• persoonlijke kenmerken en hoedanigheden van de schadeverwekker
• zijn subjectieve beweegredenen die tot de gedraging hebben geleid
Toch concretisering: referentiepersoon in dezelfde externe omstandigheden
plaatsen ‘relatief foutbegrip’ (geval per geval te beoordelen) want:
• Externe omstandigheden moeten worden meegenomen
bv professionele kennis en de beroepsbekwaamheid vd dader w
vergeleken met personen uit zelfde beroepscategorie
• Interne omstandigheden/persoonskenmerken mogen in principe
niet meetellen
bv leeftijd*, geslacht, gezondheid, intelligentie, ervaring, karakter en
temperament
(Desondanks evolutie in de rechtspraak m.b.t. persoonlijke kenmerken die
veralgemeenbaar zijn, zoals leeftijd)
§ 3. Gronden van uitsluiting van de AH
A. Overmacht
Art. 6.7: Overmacht is iedere omstandigheid die
1) Het onmogelijk maakt om een Bc. gedragsregel na te leven
2) plaatsvindt buiten de wil van de schadeverwekker
Dader mag situatie niet zelf in het leven roepen (bv. door drugs). Ook in
overmachtssituatie geldt plicht om zich als voorzichtig en redelijk persoon
te gedragen
3) niet voorzienbaar is
Bv onverwachte aanrijding met tegenligger die 75 km/u ipv 30 km/u reed.
Het opduiken op het kruispunt was dus helemaal niet voorzienbaar en men
kon voorrangsregel dus onmogelijk naleven
4) niet vermijdbaar is
Kan je bewijzen door negatief of indirect bewijs = bewijs dat elke fout is uitgesloten
B. Specifieke gronden van uitsluiting van AH
Art. 6.8, °1 tot °5 BW: subcategorieën van overmacht die zijn uitgegroeid tot autonome
rechtsfiguren met eigen toepassingsvoorwaarden (komen vaak uit Strafrecht)
Art. 6.8, °6 BW: geen subcategorie van overmacht
bv in sportcontext stemt men stilzwijgend in met risico op blessures
2
