Samenvatting Samevatting Microbiologie

Microbiologie:
1 Inleiding:
Microbiologie = deel van de biologie die micro-organismen (m.o.) bestudeert. Micro-organismen
zijn meestal niet met het blote oog te zien door hun microscopische afmetingen. Vele m.o. zijn
wel zichtbaar onder de vorm van bv. kolonies of smeer (macroscopisch uitzicht). Een aantal zijn niet
klein bv. paddestoelen, lintwormen (metazoa).
Deelgroep Studiegebied
Bacteriën Bacteriologie
Fungi (schimmels + gisten) Mycologie
Virussen Virologie
Parasieten (protozoa + metazoa) Parasitologie
Fungi: verschil schimmels en gisten: schimmels = meercellig en gisten = eencellig.
1.1 Plaats van het micro-organisme in de natuur:
Protista:
Afzonderlijke groep voor m.o.: Protista: eencellige/meercellige organismen, zonder gedifferentieerde
weefsels = m.o..
Basis van micro-organismen: DNA, RNA, proteïnen en lipiden.
2 types van cellen:

- Prokaryote cellen:
o Naakt DNA - geen celkern
o Geen celorganellen
o Voortplanting  amitose (dwarse deling)
- Eukaryote cellen:
o Celkern met chromosomen
o Celorganellen
o Voortplanting  mitose of meiose

Indeling protista:
Hogere Protista:
 Wieren:
 Bevatten meestal chlorofyl  fotosynthese
 Meercellig of eencellig
 Celwand
 Protozoa:
 Eencellig
 Vereisen vochtige omgeving
 Parasieten
 Vb.: amoeben (plankton), trypanosoma (slaapziekte), plasmodium (malaria).
 Schimmels: mycologie
 Meercellig
 Sommige zijn pathogeen (ziekteverwekkend)
 Worden aangewend in industrie ter productie van antibiotica.
 Slijmzwammen:
 Myxomyceten
 Plasmodium (eenheid van samengesmolten cellen waarin de oorspronkelijke
celkernen aanwezig blijven) -stadium met multinucleair cytoplasma.




1

,Lagere protista:
 Eubacteriën: bacteriologie
 Eencellig
 Opgebouwd uit prokaryoten
 ‘echte’ bacteriën
 Celwand met muraminezuur
 Archaebacteriën:
 Eencellig
 Opgebouwd uit prokaryoten
 Oerbacteriën
 Celwand
Virussen: virologie:
 Bezitten DNA of RNA
 Bezitten proteïnemantel
 Vereisen gastheercel
 Virussen: infecterende deeltjes die dierlijke cellen binnendringen.
Drie rijken – systeem:
Naast dieren- en plantenrijk is er ook een rijk voor micro-organismen: rijk der protisten.
1. Planten (plantae) 2. Dieren (animalia) 3. Protista
Fotosynthese Intestinale tractus
Grote uitwendige opp. Grote inwendige opp.
Celwand Geen celwand
Geen actieve beweging Actieve beweging
 Autotroof: het organisme kan zelf voedsel aanmaken.
 Heterotroof: het organisme is afhankelijk van andere organismen om voedingstoffen en
organisch celmateriaal aan te maken.
Drie domeinen-systeem: Carl Woese, 1977 (PROTISTA)
1. Archae: archaebacteriën – prokaryoot.
2. Eubacteria: echte bacteriën – prokaryoot.
3. Eucarya: protista, planten, dieren, fungi – eukaryoot.
 Fylogenetische indeling
Evolutie van organismen uit gemeenschappelijke voorouders
Epidemiologie: Wetenschappelijke studie van het voorkomen en de verspreiding van ziekten onder
de bevolking. (WIV = wet. Inst. Voor volksgezondheid)
1.2 Nomenclatuur, taxonomie en identificatiecriteria:
Nomenclatuur:
Naam = Geslacht + Soort
- Geslacht = genus. Groepering van enkele soorten.
- Soort = species. Kleinste groep m.o. met identieke karakteristieken.
 Altijd in ‘italic’ en geslachtsnaam met hoofdletter, soortnaam kleine letter. Vb: Escherichia coli
 Species bact.: o.b.v. biochemische eigenschappen wordt een bacterie toegekend aan een specië.
Naamgeving virussen: afkorting en code




2

,Taxonomie:
Ordening van m.o.. Indeling gebeurt meestal o.b.v. fylogenie (= evolutie verwantschap).
Criteria voor de classificatie: waarop men zich baseert voor indeling
- Morfologische eigenschappen: gramkleuring, vorm,… = te herkennen
- Biochemische eigenschappen: fylogenetische indeling
- Moleculaire taxonomie: verwantschappen tussen organismen (genoom vergelijking)
Identificatiecriteria:
Identificatie a.d.h.v. een reincultuur.
Reincultuur / kloon: culturen die volledig afstammen van 1 enkele cel. Slechts 1 speciës aanwezig,
geen mengcultuur.
 Vloeibare cultuur: broth
 Vaste bodem (petrischaal): kolonie
 Aseptische overenting
Stammen: culturen van een soort, primair geïsoleerd uit hun natuurlijke omgeving, die geen
onderling verband kennen. Het is de kleinste eenheid die we in een soort kunnen onderscheiden. We
duiden een stam aan met een code.
Stammen met dezelfde naam kunnen variëren:
- Biotypisch: biochemische verschillen
- Serotypisch: antigenische verschillen
ATCC: American Type Culture Collection
1.3 Geschiedenis:
 Galilei
 Hooke  cellen (kurk)
 Van Leeuwenhoek  300x microscoop
 Louis Pasteur  experiment zwanenhalskolf
o Pasteurisatie: met hitte m.o. doden op voedingsmiddelen
o Voedselbederf
o Vaccin (rabiës)
 Bacillus & Clostridium  vormen sporen voor overleving
 Koch: Reinculturen  kolonies getrokken op gelatinebodems
o Bacillus anthracis: miltvuur
o Mycobacterium tuberculosis: tbc
o Vibrio cholerae: cholera
 Fleming  penicilline tegen Staphylococcus aureus
 Prokaryoot
 Whitakker: 5 rijkensysteem
o Monera (prok)
o Protista (euk)
o Fungi (euk)
o Plantae (euk)
o Animalia (euk)
 Woese: 3 rijkensysteem
o Eubacteriën
o Archaeobacteriën
o Eukaryoten: protista, fungi, plantae, animalia




3

, Infectieziekte = ziekte ontstaan door m.o.
Soorten vaccins:
1. Vaccin = soort geneesmiddel die preventief een ziekte tegen gaat.
a. Bevat verzwakte virus (stammen)  lichaam maakt gerichte antilichamen.
b. Gevolg: in contact met virus = juiste antistoffen aanmaken.
Vb griep vaccin
2. Vaccin = oppervlakte eiwit van virus = antigen
a. Lichaam maakt antistoffen tegen antigen.
Vb Hepatitis B
3. Vaccin = behandelde toxines (met verlaagde werkzaamheid) = anatoxines
a. Lichaam maakt antistoffen tegen anatoxines.
Vb tetanus
Passieve immunisatie: lichaam verricht zelf geen werk. Er wordt antiserum met antilichamen
toegediend.
1.4 3 Bacteriën geïsoleerd door Koch:
1. Bacillus anthracis: (poederbrief)
 Miltvuur (anthrax); ziekte voor mens en dier.
 Aëroob, gram-positieve (paars) staafvormige bacterie.
 Vorming endosporen (groen) bij ongunstige omstandigheden.
Besmetting:
Dieren: worden besmet
- Wanneer sporen in wonden komen.
- Wanneer sporen in gasto-intestinaal stelsel komen.
- Door eten van miltvuurkadavers.
Mensen: worden besmet bij uitgebreid contact met besmet vlees of dierlijke producten.
Bacillus anthracis veroorzaakt:
- Cutane vorm: Huid; vorming van pustula maligna, pustel met zwart korst errond irritatie.
- Pulmonaire vorm: Inhalatie; door inademing sporen.
- Gastro-intestinale vorm: Consumptie; door eten van besmet vlees.
- Bacteriëmie: bact. komt terecht in bloedbaan, verschillende organen kunnen aangetast
worden. Koorts, moeheid, bloedingen,…
 Bacterie = virulent door kapsel  fagocytose wordt verhindert.
 Bacterie produceert toxines.
Preventie:
- Vernietigen van besmette kadavers en afbranden van weide.
- Vaccin (verzwakte stam)
Behandeling: Antibiotica (penicilline)
2. Mycobacterium tuberculosis:
 Bacil van Koch
 Tuberculose
 Aëroob, gram-positieve staafvormige bacterie.
 Celwand: laag vetachtig materiaal  resistent tegen omgevingsfluctuaties.
 Zuurvaste kleuring (=Ziehl-Neelsen-kleuring)
 Kweek duurt lang dus  PCR voor snelle diagnose.
Besmetting: door inademing van besmette stofdeeltjes.

4