Wijsbegeerte
Inhoud
Hoofdstuk 1: Wat is filosofie................................................................................................................................................................. 3
Een attitude............................................................................................................................................................................................. 3
Een methode........................................................................................................................................................................................... 3
Vier deeldomeinen............................................................................................................................................................................... 5
Een zeer korte geschiedenis van de westerse filosofie.......................................................................................................... 5
Hoofdstuk 2: Mechanisering en doelgerichtheid.......................................................................................................................... 6
De mechanisering van het wereldbeeld....................................................................................................................................... 6
Kant en de teleologiehoe.................................................................................................................................................................... 7
Darwin en het darwinisme................................................................................................................................................................ 8
Domheid en doelgerichtheid............................................................................................................................................................ 9
Functies en normen in de natuur................................................................................................................................................. 11
Hoofdstuk 3: Lichaam en geest.......................................................................................................................................................... 12
Fysisch spul en geesten pul: Descartes dualisme.................................................................................................................. 12
Dualisme na Descartes..................................................................................................................................................................... 13
De mens is een machine.................................................................................................................................................................. 14
Van materialisme naar fysicalisme............................................................................................................................................. 14
Hoofdstuk 4: Lijden en dood.............................................................................................................................................................. 18
1. De dood als probleem (ook vroeger)..................................................................................................................................... 18
2. De dood als niet-zinloos.............................................................................................................................................................. 19
Lijden is (g)een pretje...................................................................................................................................................................... 20
Is de dood een kwaad?..................................................................................................................................................................... 21
Is onsterfelijkheid wenselijk?........................................................................................................................................................ 22
Is het beste leven een leven zonder lijden?................................................................................................................................. 23
Hoofdstuk 5: Wetenschap en pseudowetenschap (demarcatie)......................................................................................... 25
Het demarcatieprobleem (= het afscheiden van wetenschap en pseudowetenschap/niet-wetenschap)......25
Drie problematische oplossingen................................................................................................................................................ 25
Karl Popper: zoeken naar weerlegging..................................................................................................................................... 26
Thomas Kuhn: paradigma’s en revoluties................................................................................................................................ 27
Hoofdstuk 6: Wetenschappelijke kennis....................................................................................................................................... 31
Wetenschappen en hun methode................................................................................................................................................ 31
Hume(paradox tragedie) en Popper: zoeken naar oorzaken........................................................................................... 31
Over theoretische observaties en geloof in theorie.............................................................................................................. 32
Succes in biomedische wetenschappen.................................................................................................................................... 33
Toeval gebruiken om toeval uit te schakelen.......................................................................................................................... 34
Hoofdstuk 7: ziekte................................................................................................................................................................................ 35
,Normativisme...................................................................................................................................................................................... 35
Naturalisme.......................................................................................................................................................................................... 37
Hybridisme........................................................................................................................................................................................... 38
Pluralisme (alternatieven voor conceptuele analyse)......................................................................................................... 39
Eliminativisme (radicaal alternatief)......................................................................................................................................... 40
2
,Hoofdstuk 1: Wat is filosofie
Bierce omschreef de filosofie ooit als een stelsel van vele wegen die nergens toe leiden. Met andere
woorden: filosofen houden zich bezig met onmogelijke vragen. ‘Wat is filosofie?’, is een voorbeeld van
een onmogelijke vraag. Het is moeilijk om een lijst van filosofische kenmerken op te stellen die gelden
voor alle filosofen en hun opvattingen. Men weet wel dat filosofie geen religie noch wetenschap is, maar
dat is het dan ook.
Een attitude
Op het schilderij van Socrates wordt hij tot de dood veroordeeld, maar hij blijft kalm. Dit noemt men
een filosofische attitude.
Filosofie begint bij de verwondering, eenmaal als je door de verwondering bent gegaan, blijft de
verwondering. (Vertwijfeling = verwondering die nooit weg gaat.)
Filosofie is een kritische discipline die vanuit de verwondering/twijfel begrepen moet worden. Filosofie
staat nog nergens, als ik kijk naar andere disciplines zijn ze wel goed uitgewerkt. Dit komt doordat bij
filosofie geen zekerheid is om verder op te bouwen. Descartes (wiskundige, wetenschapper) zegt dat
men de twijfel moet doorboren om een zekerheid te vinden. Descartes twijfelde aan onze zintuigen
(denk aan optische illusies). Maar als men twijfelt aan onze zintuigen, dan twijfelt men toch ook aan
onze kennis? Want onze kennis ontstaat door onze zintuigen (als onze ogen iets rood zien, dan denken
wij ook dat dat rood is). Hij twijfelde zelfs aan de wiskunde, misschien zijn er meer dan drie of vier
dimensies, misschien zijn het er wel 43. Hij dacht dat ons denken voortdurend op een dwaalspoor wordt
gezet door God of een kwaadaardige genie (maling génie). We kunnen nooit weten of we in een $$
$hallucinatie leven (= twijfel over het bestaan van de buitenwereld).
Kritiek is niet altijd het einddoel van filosofie. Kritisch denken opent de mogelijkheid dat dingen anders
zouden of hadden kunnen zijn. De bekritiseerde elementen worden vervangen door elementen die
beter bestand zijn tegen kritiek. Bv Descartes vond op de bodem van zijn twijfel een zekerheid: kunnen
we ook twijfelen aan de twijfel? Als je twijfelt over de twijfel, dan denk je. En als je denkt, dan ben je.
Dus je bestaat. Dit was een vast punt waar hij op kon bouwen.
Een methode
We gaan nu kijken naar de methoden die de filosofie gebruikt, zijn er specifieke methoden die tot de
filosofie behoren? Of zijn er methoden die door de wetenschappers worden gebruikt en niet door de
filosofen? Er zijn methoden die uniek zijn bij de filosofie, maar die worden dan niet door alle filosofen
gebruikt.
Methode 1: Intuïtie
Filosofen maken vaak en veel gebruik van eigen intuïtie. Het woord intuïtie heeft verschillende
betekenissen in de filosofie.
In de 17e en 18e eeuw betekende dit de kennis die op een onmiddellijke manier kan worden
verkregen. Descartes spreekt over heldere en we onderscheidende ideeën (des idées claires et
distinctes) = ideeën of intuïtie waar geen mens zou durven aan twijfelen Bv. Je pense, donc je suis.
De andere betekenis is negatief. De term verwijst naar de spontane overtuiging die we in onze eigen
geest aantreffen wanneer we over een bepaald onderwerp beginnen te denken (= common sense, het
gezond verstand). Deze overtuiging is vaak moeilijk te veranderen of op te geven, zelfs is er
bewijsmateriaal.
3
, Filosofen die gebruik maken van intuïtie en niet van empirisch onderzoek noemt men fauteuilfilosofen.
pEen probleem bij deze methode is dat het niet enkel door de filosofie wordt gebruikt, ook
wetenschappers gebruiken hun intuïtie die later bevestigd, weerlegd of aangepast kan worden.
Methode 2: conceptuele analyse
Dit is het ontleden van belangrijke begrippen die we gebruiken zodat we deze beter begrijpen en ook
beter kunnen gebruiken. (Bv. Liefde, tijd, vrijheid,…). Met andere woorden: bepalen waarover we
precies spreken.
Dit is een populaire methode, maar deze wordt niet door alle filosofen gebruikt en zeker niet door
alleen filosofen. Denk aan het verschil tussen gewicht en massa in de fysica. Het zit dus in de kern van
alle wetenschap, inclusief filosofie. Dus je kan dit ook niet gebruiken om filosofie te onderscheiden van
wetenschap.
Methode 3: gedachte-experimenten
Dit is een instrument van de verbeelding, dat gebruikt wordt om nieuwe informatie over een thema te
verkrijgen zonder gebruik te maken van een nieuwe empirische date. Men maakt gebruik van onze
menselijke geest en geen echt laboratorium. Het heeft allerlei voordelen:
o Levert gegevens op die voor of tegen een bepaalde theorie kunnen worden gebruikt
o Verhelderen een probleem door het te visualiseren
o Financiële, technologische en morele problemen worden omzeilt die bij echte wereld
experimenten aanwezig zijn
Bv. Hersenen in een vat (brain in a vat).
Het experiment vraagt ons in te beelden dat onze hersenen op een andere planeet zijn waar een
doorgedraaide wetenschapper ons brein allerlei signalen geeft d.m.v. een computer. Door deze signalen
denken we dat we op de Oude Markt lopen of een mop te horen krijgen. De hersenen in dat vat kunnen
niet nagaan of die gedachten echt zijn. Dus wij kunnen ook niet nagaan of we al dan niet hersenen in
een vat zijn. En zo komt de zekerheid van onze zintuigen op helling te staan. Hieruit kunnen we afleiden
dat onze ‘zekerheden’ geen echte, fundamentele zekerheden zijn, zonder gebruik te maken van echte
experimenten.
Deze methode wordt niet enkel toegepast in de filosofie, maar ook in de wetenschap.
We kunnen dus geen antwoord geven op de vraag door de attitude of de methodologie van de filosofen,
maar wel met de aard van de vragen die ze beantwoorden en de problemen waarmee ze zich bezig
houden.
Filosofische vragen zijn erg abstract en eigenaardig. Het zijn vragen die we ons best niet stellen, anders
geraken we niet ver in het leven Bv. Waarom is 1+1=2 en niet 43?
Dit is een uniek kenmerk van de filosofie, maar toch niet. Langs de ene kant zijn het de wetenschappers
die zich bezighielden met de meest fundamentele vragen. Aan de andere kant zijn filosofische vragen
zeer bedreigenden verwarrend. De vragen zijn dus moeilijk en zelfs onbeantwoordbaar. Sommige
beweren dat als de zich daar mee bezig houdt, er geen vooruitgang kan zijn in de filosofie. Het zou dan
meer op kunst dan wetenschap lijken, omdat er bij kunst ook geen vooruitgang is, maar steeds een
nieuw begin (kubisme wordt futurisme,…). Er wordt dus bij kunst niets opgebouwd en bij filosofie is dit
ook niet.
De stelling dat er geen vooruitgang is in de filosofie, maar wel in de wetenschappen kunnen we
weerleggen. In de wetenschappen verloopt de ontwikkeling ook moeizaam. Tussen paradigma’s is er
geen vooruitgang. We kunnen ook beargumenteren dat er in de filosofie wel vooruitgang is. Sommige
4
Inhoud
Hoofdstuk 1: Wat is filosofie................................................................................................................................................................. 3
Een attitude............................................................................................................................................................................................. 3
Een methode........................................................................................................................................................................................... 3
Vier deeldomeinen............................................................................................................................................................................... 5
Een zeer korte geschiedenis van de westerse filosofie.......................................................................................................... 5
Hoofdstuk 2: Mechanisering en doelgerichtheid.......................................................................................................................... 6
De mechanisering van het wereldbeeld....................................................................................................................................... 6
Kant en de teleologiehoe.................................................................................................................................................................... 7
Darwin en het darwinisme................................................................................................................................................................ 8
Domheid en doelgerichtheid............................................................................................................................................................ 9
Functies en normen in de natuur................................................................................................................................................. 11
Hoofdstuk 3: Lichaam en geest.......................................................................................................................................................... 12
Fysisch spul en geesten pul: Descartes dualisme.................................................................................................................. 12
Dualisme na Descartes..................................................................................................................................................................... 13
De mens is een machine.................................................................................................................................................................. 14
Van materialisme naar fysicalisme............................................................................................................................................. 14
Hoofdstuk 4: Lijden en dood.............................................................................................................................................................. 18
1. De dood als probleem (ook vroeger)..................................................................................................................................... 18
2. De dood als niet-zinloos.............................................................................................................................................................. 19
Lijden is (g)een pretje...................................................................................................................................................................... 20
Is de dood een kwaad?..................................................................................................................................................................... 21
Is onsterfelijkheid wenselijk?........................................................................................................................................................ 22
Is het beste leven een leven zonder lijden?................................................................................................................................. 23
Hoofdstuk 5: Wetenschap en pseudowetenschap (demarcatie)......................................................................................... 25
Het demarcatieprobleem (= het afscheiden van wetenschap en pseudowetenschap/niet-wetenschap)......25
Drie problematische oplossingen................................................................................................................................................ 25
Karl Popper: zoeken naar weerlegging..................................................................................................................................... 26
Thomas Kuhn: paradigma’s en revoluties................................................................................................................................ 27
Hoofdstuk 6: Wetenschappelijke kennis....................................................................................................................................... 31
Wetenschappen en hun methode................................................................................................................................................ 31
Hume(paradox tragedie) en Popper: zoeken naar oorzaken........................................................................................... 31
Over theoretische observaties en geloof in theorie.............................................................................................................. 32
Succes in biomedische wetenschappen.................................................................................................................................... 33
Toeval gebruiken om toeval uit te schakelen.......................................................................................................................... 34
Hoofdstuk 7: ziekte................................................................................................................................................................................ 35
,Normativisme...................................................................................................................................................................................... 35
Naturalisme.......................................................................................................................................................................................... 37
Hybridisme........................................................................................................................................................................................... 38
Pluralisme (alternatieven voor conceptuele analyse)......................................................................................................... 39
Eliminativisme (radicaal alternatief)......................................................................................................................................... 40
2
,Hoofdstuk 1: Wat is filosofie
Bierce omschreef de filosofie ooit als een stelsel van vele wegen die nergens toe leiden. Met andere
woorden: filosofen houden zich bezig met onmogelijke vragen. ‘Wat is filosofie?’, is een voorbeeld van
een onmogelijke vraag. Het is moeilijk om een lijst van filosofische kenmerken op te stellen die gelden
voor alle filosofen en hun opvattingen. Men weet wel dat filosofie geen religie noch wetenschap is, maar
dat is het dan ook.
Een attitude
Op het schilderij van Socrates wordt hij tot de dood veroordeeld, maar hij blijft kalm. Dit noemt men
een filosofische attitude.
Filosofie begint bij de verwondering, eenmaal als je door de verwondering bent gegaan, blijft de
verwondering. (Vertwijfeling = verwondering die nooit weg gaat.)
Filosofie is een kritische discipline die vanuit de verwondering/twijfel begrepen moet worden. Filosofie
staat nog nergens, als ik kijk naar andere disciplines zijn ze wel goed uitgewerkt. Dit komt doordat bij
filosofie geen zekerheid is om verder op te bouwen. Descartes (wiskundige, wetenschapper) zegt dat
men de twijfel moet doorboren om een zekerheid te vinden. Descartes twijfelde aan onze zintuigen
(denk aan optische illusies). Maar als men twijfelt aan onze zintuigen, dan twijfelt men toch ook aan
onze kennis? Want onze kennis ontstaat door onze zintuigen (als onze ogen iets rood zien, dan denken
wij ook dat dat rood is). Hij twijfelde zelfs aan de wiskunde, misschien zijn er meer dan drie of vier
dimensies, misschien zijn het er wel 43. Hij dacht dat ons denken voortdurend op een dwaalspoor wordt
gezet door God of een kwaadaardige genie (maling génie). We kunnen nooit weten of we in een $$
$hallucinatie leven (= twijfel over het bestaan van de buitenwereld).
Kritiek is niet altijd het einddoel van filosofie. Kritisch denken opent de mogelijkheid dat dingen anders
zouden of hadden kunnen zijn. De bekritiseerde elementen worden vervangen door elementen die
beter bestand zijn tegen kritiek. Bv Descartes vond op de bodem van zijn twijfel een zekerheid: kunnen
we ook twijfelen aan de twijfel? Als je twijfelt over de twijfel, dan denk je. En als je denkt, dan ben je.
Dus je bestaat. Dit was een vast punt waar hij op kon bouwen.
Een methode
We gaan nu kijken naar de methoden die de filosofie gebruikt, zijn er specifieke methoden die tot de
filosofie behoren? Of zijn er methoden die door de wetenschappers worden gebruikt en niet door de
filosofen? Er zijn methoden die uniek zijn bij de filosofie, maar die worden dan niet door alle filosofen
gebruikt.
Methode 1: Intuïtie
Filosofen maken vaak en veel gebruik van eigen intuïtie. Het woord intuïtie heeft verschillende
betekenissen in de filosofie.
In de 17e en 18e eeuw betekende dit de kennis die op een onmiddellijke manier kan worden
verkregen. Descartes spreekt over heldere en we onderscheidende ideeën (des idées claires et
distinctes) = ideeën of intuïtie waar geen mens zou durven aan twijfelen Bv. Je pense, donc je suis.
De andere betekenis is negatief. De term verwijst naar de spontane overtuiging die we in onze eigen
geest aantreffen wanneer we over een bepaald onderwerp beginnen te denken (= common sense, het
gezond verstand). Deze overtuiging is vaak moeilijk te veranderen of op te geven, zelfs is er
bewijsmateriaal.
3
, Filosofen die gebruik maken van intuïtie en niet van empirisch onderzoek noemt men fauteuilfilosofen.
pEen probleem bij deze methode is dat het niet enkel door de filosofie wordt gebruikt, ook
wetenschappers gebruiken hun intuïtie die later bevestigd, weerlegd of aangepast kan worden.
Methode 2: conceptuele analyse
Dit is het ontleden van belangrijke begrippen die we gebruiken zodat we deze beter begrijpen en ook
beter kunnen gebruiken. (Bv. Liefde, tijd, vrijheid,…). Met andere woorden: bepalen waarover we
precies spreken.
Dit is een populaire methode, maar deze wordt niet door alle filosofen gebruikt en zeker niet door
alleen filosofen. Denk aan het verschil tussen gewicht en massa in de fysica. Het zit dus in de kern van
alle wetenschap, inclusief filosofie. Dus je kan dit ook niet gebruiken om filosofie te onderscheiden van
wetenschap.
Methode 3: gedachte-experimenten
Dit is een instrument van de verbeelding, dat gebruikt wordt om nieuwe informatie over een thema te
verkrijgen zonder gebruik te maken van een nieuwe empirische date. Men maakt gebruik van onze
menselijke geest en geen echt laboratorium. Het heeft allerlei voordelen:
o Levert gegevens op die voor of tegen een bepaalde theorie kunnen worden gebruikt
o Verhelderen een probleem door het te visualiseren
o Financiële, technologische en morele problemen worden omzeilt die bij echte wereld
experimenten aanwezig zijn
Bv. Hersenen in een vat (brain in a vat).
Het experiment vraagt ons in te beelden dat onze hersenen op een andere planeet zijn waar een
doorgedraaide wetenschapper ons brein allerlei signalen geeft d.m.v. een computer. Door deze signalen
denken we dat we op de Oude Markt lopen of een mop te horen krijgen. De hersenen in dat vat kunnen
niet nagaan of die gedachten echt zijn. Dus wij kunnen ook niet nagaan of we al dan niet hersenen in
een vat zijn. En zo komt de zekerheid van onze zintuigen op helling te staan. Hieruit kunnen we afleiden
dat onze ‘zekerheden’ geen echte, fundamentele zekerheden zijn, zonder gebruik te maken van echte
experimenten.
Deze methode wordt niet enkel toegepast in de filosofie, maar ook in de wetenschap.
We kunnen dus geen antwoord geven op de vraag door de attitude of de methodologie van de filosofen,
maar wel met de aard van de vragen die ze beantwoorden en de problemen waarmee ze zich bezig
houden.
Filosofische vragen zijn erg abstract en eigenaardig. Het zijn vragen die we ons best niet stellen, anders
geraken we niet ver in het leven Bv. Waarom is 1+1=2 en niet 43?
Dit is een uniek kenmerk van de filosofie, maar toch niet. Langs de ene kant zijn het de wetenschappers
die zich bezighielden met de meest fundamentele vragen. Aan de andere kant zijn filosofische vragen
zeer bedreigenden verwarrend. De vragen zijn dus moeilijk en zelfs onbeantwoordbaar. Sommige
beweren dat als de zich daar mee bezig houdt, er geen vooruitgang kan zijn in de filosofie. Het zou dan
meer op kunst dan wetenschap lijken, omdat er bij kunst ook geen vooruitgang is, maar steeds een
nieuw begin (kubisme wordt futurisme,…). Er wordt dus bij kunst niets opgebouwd en bij filosofie is dit
ook niet.
De stelling dat er geen vooruitgang is in de filosofie, maar wel in de wetenschappen kunnen we
weerleggen. In de wetenschappen verloopt de ontwikkeling ook moeizaam. Tussen paradigma’s is er
geen vooruitgang. We kunnen ook beargumenteren dat er in de filosofie wel vooruitgang is. Sommige
4
