Deel 1: Historische modellen, besef en denkrichtingen
A-VRAGEN
Apollo (god) één van de belangrijkste godheden van de Griekse mythologie. Van alle goden was
zijn eredienst het wijdst verspreid onder het Griekse volk en genoot het hoogste
aanzien. Onder de verlatiniseerde naam Apollo raakte hij bekend in Rome. Hij was
de god van het licht.
Herbert George Wells een Brits schrijver, bekend van zijn sciencefictionverhalen en -romans, in het
(1866 – 1945) bijzonder The War of the Worlds (Oorlog der Werelden), The Invisible Man (De
onzichtbare man) en The Time Machine (De Tijdmachine).
Howard Koch en Amerikaanse screenwriter en toneelschrijver die verbannen werd uit
(1901 – 1995) Hollywood in 1950 omdat hij te communistisch was.
Orson Welles en Amerikaanse film- en toneelregisseur, acteur en scenarioschrijver die
(1915 – 1985) wereldberoemd in 1938 door de radio-uitzending van The War of the Worlds.
Hiermee liet hij in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te
goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt (grote paniek in
USA mensen dachten dat de marsmannetjes er echt waren). Hij wordt
beschouwd als één van de grootste n meest invloedrijke filmmakers aller tijden.
kunstmaan en door mensen gemaakte, al dan niet bemande satelliet (= object in een baan om
een hemellichaam). De eerste is de Spoetnik 1 van de Sovjet-Unie (1957).
The War of the Worlds een hoorspel van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatr on the Air.
Het werd berucht door de enorme massahysterie die het in de VS veroorzaakte.
Milan Kundera een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met
(1926 – 2023) filosofische thema’s.. Een van Kundera’s bekendste werken is De ondraaglijke
lichtheid van het bestaan. (optimist)
De ondraaglijke lichtheid van Een van Kundera's bekendste werken is De ondraaglijke lichtheid van het bestaan;
het bestaan een filosofische roman die zich afspeelt in de hoofden van vier hoofdrollen met
verschillende achtergronden en denkbeelden, die hun bestaan op hun eigen
manier inrichten. Vanuit diverse perspectieven worden zaken als toeval en
voorbestemming, politiek, kunst, liefde, seks, kitsch en natuurlijk de lichtheid van
het bestaan behandeld. Het boek werd onder de titel The Unbearable Lightness
of Being verfilmd.
Louis-Ferdinand Céline een Frans schrijver, arts en antisemitisch polemist. Hij is is na Marcel Proust één
(1894 – 1961) van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk
combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline
is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken
publiceert die tijdens de Tweede Wereldoorlog en daarna graag worden herdrukt.
Reis naar het einde van de De vertaling van roman Voyage au bout de la nuit, verschenen in 1932 in Parijs, is
nacht het bekendste werk van Louis-Ferdinad Céline.
Voyage au bout de la nuit het romandebuut van Louis-Ferdinand Céline uit 1932, verschenen in Parijs. Reis
naar het einde van de nacht beschrijft de wederwaardigheden van hoofdpersoon
Ferdinand Bardamu, feitelijk een alter-ego van Céline. Hij wordt op bijna
autobiografische wijze gevolgd, eerst tijdens WOI, vervolgens in een korte en
ongelukkige loopbaan in Afrika, en later wanneer hij nar Amerika gaat. Reis naar
het einde van de nacht kan wel gezien worden als een roman over de banaliteit en
zinloosheid van het leven, hoewel het einde (de vestiging van Bardamu als arts)
ook wel gezien kan worden als het besluit van een bildungsroman: na de misère
die hij zelf gekend en gezien heeft tijdens zijn omzwervingen in de oude en de
nieuwe wereld, zal Bardamu voortaan beroepshalve menselijk leed lenigen. Zijn
eigen bestaan wordt er echter nauwelijks zinvoller door, eerder nog meer verward
dan het al was.
Hedendaagse spanningen in historisch perspectief 1
,Anne Morelli een Belgische historica van Italiaanse origine gespecialiseerd in de hedendaagse
(1948 – …) geschiedenis van religies en minderheden. Ze is geïnteresseerd in de Italiaanse
immigratie. Ze is als hoogleraar aan de universiteit van Brussel. Ze noemt zichzelf
een atheïst en is een aanhanger van het extreemlinkse gedachtegoed.
De grote mythen uit de een boek van Anne Morelli. Eerder werd het boek van Anne Morelli verspreid onder
geschiedenis van België, de titel Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie. In
Vlaanderen en Wallonië enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek
historische en politieke reacties uit. Het magazine Front National de Belgique
beschuldigde het boek de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam
van de Belgen te besmeuren. Zo argumenteert FNB: 'Het maakt ons verleden en
onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een
imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreemrechts gebruikte de
argumenten in haar pamfletten.
Guido Gezelle
een Vlaamse lyrisch dichter en hekeldichter, rooms-katholieke priester,
(1830 – 1899)
taalwetenschapper, leraar, journalist en vertaler. Hij is bekend om zijn fijnzinnige
gedichten over de natuur, zijn beeldend taalgebruik en zijn virtuoos
taalkunstenaarschap. O 't ruischen van het ranke riet en Het Schrijverke uit de
dichtbundel Vlaamsche Dichtoefeningen (1858) zijn slechts twee van zijn bekendste
werken. De thematiek van zijn gedichten is typisch romantisch, met onderwerpen als
natuur, vriendschap, religie en de dood.
Hendrik Conscience een Belgisch schrijver. Hij werkte zich door talent en ijver op tot
(1812 – 1883) een Vlaams volksschrijver. Er wordt van hem gezegd dat hij "de man was die zijn
volk leerde lezen." Door middel van zijn 'schilderende' teksten probeerde hij het
volk op te voeden en te onderwijzen. Conscience was pro-Belgisch maar tegelijk
bleek uit zijn geschriften een felle Vlaamsgezindheid. Zijn populairste werk, De
leeuw van Vlaanderen heeft bijgedragen tot de Vlaamse bewustwording in de 19e
eeuw en de groei van de Vlaamse Beweging in de 20e eeuw en werd bijna een
eeuw later herwerkt tot een filmscenario en verfilmd door Hugo Claus. Naast
schrijver was hij ook bestuurder, gri ier,
redacteur, arrondissementscommissaris en conservator van musea.
Kortrijk 1302 vond plaats op het Groeningheslagveld (een kouter te Kortrijk) op 11 juli 1302
= Guldensporenslag tussen milities uit het graafschap Vlaanderen (dit betrof het gebied rond het
(= De slag bij Kortrijk) huidige Frans-Vlaanderen, OostVlaanderen, West-Vlaanderen en Zeeuws-
Vlaanderen) en het leger van de koning van Frankrijk, Filips IV van Frankrijk. De
slag was in militair opzicht opmerkelijk, omdat piekeniers en boogschutters in
staat bleken een ridderleger te weerstaan. Van belang door de rol die deze vanaf
de negentiende eeuw speelde in de Belgische bewustwording en de groei van de
Vlaamse Beweging die daarop volgde. Hierbij raakten de feodale, sociale en
economische motieven op de achtergrond en kreeg het conflict een
nationalistisch karakter. Een belangrijke bijdrage tot de collectieve
bewustwording van deze gebeurtenis in Vlaanderen werd ook geleverd door
Hendrik Consciences roman De leeuw van Vlaanderen (1838), die een
geromantiseerd beeld van deze strijd schetst. Dit werk was een vorm van
Belgicistische literatuur die verscheen om de nieuwe Belgische staat historisch te
ondersteunen.
De Leeuw van Vlaenderen een historische roman geschreven door de Vlaamse schrijver Hendrik
Conscience in 1838. Het boek vertelt het verhaal over de Guldensporenslag in
1302. Conscience werd hoogstwaarschijnlijk geïnspireerd tot het schrijven van
het boek na het zien van het schilderij De Slag der Gulden Sporen van Nicaise De
Keyser.
Hedendaagse spanningen in historisch perspectief 2
,Aufklärung Is een essay, dat in 1784 door de filosoof Immanuel Kant geschreven werd. Hierin
stelde hij de vraag: “Wat is Verlichting?” Verlichting is het loskomen van de mens
uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen
zonder de ander. Verlichting, gedachtenstroming in de 18de E, die een redelijk
inzicht zocht in mens en maatschappij. Men moet loskomen uit de onmondigheid
waar de mens zelf schuld aan heeft.
Immanuel Kant een Duitse filosoof ten tijde van de Verlichting, wiens ideeën een grote invloed
(1724 – 1804) hebben uitgeoefend op de Westerse wijsbegeerte. Kant wordt wel gezien als de
eerste Duitse idealist. Zijn Kritik der reinen Vernunft uit 1781, waarin hij de
grondslagen en de grenzen van de menselijke kennis onderzoekt en een eigen
epistemologie creëert, wordt als zijn belangrijkste werk beschouwd. De filosoof
Arthur Schopenhauer noemde dit werk 'het belangrijkste boek dat ooit in Europa
verschenen is'.
Diderot een Frans schrijver en filosoof, kunstcriticus en een prominente persoonlijkheid
(1713 – 1784) in de radicale Verlichting. Hij was samen met Jean Le Rond d’Alembert redacteur
van de Encyclopédie.
d'Alembert een Franse wiskundige, natuurkundige en filosoof. Diderot en d'Alembert
(1717 – 1783) systematiseren met hun Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences,
des arts et des métiers, par une société de gens de lettres - de belangrijkste tekst
van de Verlichting - de orde en de aaneenschakeling van kennis. De Encyclopedie
is niet zomaar een woordenboek dat rangschikt volgens het alfabet.
'Encyclopedie' komt van het Griekse 'cirkel' of 'aaneenschakeling van de
wetenschappen'. Metaforisch verwijst het naar de in kaart te brengen kennis
enerzijds en de kennisboom (met een organische groei en takken) anderzijds.
Deze structuur maakte de Encyclopedisten bewust van de willekeur en de
relativiteit van classificaties. Wat de ene filosoof samenbracht, trok een ander in
twijfel.
Voltaire een Franse schrijver, essyist, filosoof en vrijdenker. Hij kan worden beschouwd als
(1694 – 1778) prominente voortrekker van de Franse Verlichting. Voltaire had als schrijver grote
invloed op het intellectuele leven van zijn tijd. Goethe stelde dat Voltaire de
aanstichter was van de Franse Revolutie, omdat hij de oude banden van de
mensheid zou hebben losgemaakt. (Recht op vrije meningsuiting en deïsme)
John Locke een Engelse filosoof, econoom en arts in de periode van de vroege Verlichting.
(1632 – 1704) Locke maakte in zijn opvattingen over het ongeschreven natuurrecht als
grondslag van het formele staatsrecht het sociaal contract de basis van zijn
pleidooi voor volkssoevereiniteit, de gedachte dat de vorst of de regering de wil
van het volk moet weerspiegelen.
Amerikaanse ondertekening van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring. De
Onafhankelijkheidsverklaring onafhankelijkheidsverklaring van de Dertien koloniën, die werd opgesteld door
– 1776 Thomas Je erson, John Adams, Benjamin Franklin, Roger Sherman en Robert
Livingston en in schoonschrift is uitgeschreven door Timothy Matlack. De
verklaring hield de onafhankelijkheid van de Britse monarchie in. Die
onafhankelijkheid werd in de verklaring gerechtvaardigd door een aantal
"waarheden" die de ondertekenaars "vanzelfsprekend" achtten: dat alle mensen
gelijk geschapen zijn, dat ze door hun schepper zijn uitgerust met bepaalde
rechten en dat onder die rechten valt: het recht op leven, op vrijheid en op het
nastreven van geluk. Onder de verklaring staan 56 handtekeningen. Eén daarvan
is van John Hancock. Hij schreef, naar het verhaal gaat, zijn handtekening zo groot
neer, dat de Britse Koning hem zonder bril zou kunnen lezen.
Hedendaagse spanningen in historisch perspectief 3
, Montesqieu een Franse filosoof en magistraat. Hij wordt beschouwd als een van de
(1689 – 1755) grondleggers van de sociologie en als een van de belangrijkste filosofen van
de Verlichting. De huidige staatsrechtelijke inrichting van westerse democratieën
is mede gebaseerd op ideeën van hem, en op die van John Locke. Belangrijk hierbij
is zijn concept van de scheiding der machten. Dit kwam voort uit zijn kritiek op
het feodale Franse landsbestuur in die tijd, waar de heerschappij veelal in handen
van één machthebber lag, en dan vooral op de excessen van het absolutisme, wat
hij aanduidde als despotisme. Zijn ideeën over recht, staat en politiek waren een
inspiratiebron voor revoluties
Jean Jacques Rousseau een filosoof, schrijver en pedagoog uit de Verlichting, bekend om Het
(1712 – 1778) Maatschappelijk Verdrag en Émile, die grote invloed hadden op politiek en
opvoeding. Zijn ideeën over volkssoevereiniteit en natuurlijke opvoeding
beïnvloedden de Franse Revolutie en maakten hem tot een voorloper van de
Romantiek.
Franse Revolutie een invloedrijke politieke omwenteling aan het eind van de 18e eeuw waarbij de
(1789 – 1799) absolute monarchie die Frankrijk drie eeuwen had geregeerd werd afgeschaft en
de Eerste Franse Republiek werd opgericht. De macht en de privileges van adel en
geestelijkheid werden massaal teruggedrongen onder druk van radicale politieke
groeperingen, de mensenmassa in de steden en boeren op het platteland. De
oude ideeën van absolutisme, aristocratie en de macht van de Kerk werden
vervangen door de principes van Liberté, égalité, fraternité, oftewel vrijheid,
gelijkheid en broederschap. De Franse Revolutie heeft verstrekkende en blijvende
veranderingen teweeggebracht in Frankrijk, die zich verspreidden over heel
Europa. De constitutionele en ideologische hervormingen gingen gepaard met
burgeroorlog en terreur.
Glorious Revolution – 1688 de benaming van de machtsovername door de Nederlandse stadhouder Willem
III van Oranje-Nassau en zijn echtgenote Maria Stuart als koning en koningin van
Engeland, Schotland en Ierland in 1688- 1689, op uitnodiging van een aantal
protestantse leiders in Londen. → eerste democratie. Maakt Engeland tot de
allereerste democratie ter wereld. De betekenis is niet te onderschatten. Voor
Engeland betekent het 1. De scheiding tussen wetgevende en uitvoerende macht,
gefundeerd door John Locke in Two treatises on goverment; 2. De koning mag niet
langer zonder goedkeuring van het parlement belastingen he en, noch in
vredestijd een leger op de been brengen. Wetten worden uitsluitend door de king
in parliament gemaakt en zijn niet door de koning te schorsen; 3. De
parlementsleden komen regelmatig bijeen en nadat ze verkozen zijn. Iedereen
mag ongestraft zeggen wat hij wil (vrijheid van het woord, zelfcensuur is niet langer
nodig, speakers corner); 4. Rechters worden niet langer door de koning benoemd
en zijn afzetbaar, uitzonderingsrechtbanken verdwijnen; 5. De ondernemende
burgerlijk-aristocratische elite met belangen in grond, geld, handel en industrie
verwerft staatsmacht en creëert een sterke staat met sociale mobiliteit. 6. De
enclosurebeweging. Op Europees/wereld niveau betekent de revolutie de
installatie van een nieuwe bestuursvorm waar lonkend naar gekeken wordt.
Tegenover het absolutisme plaatst zich de constitutionele monarchie, wat
voeding geeft voor de Engels–Franse controverse. De rivaliteit ter zee draait in het
voordeel van Engeland uit.
Robespierre een Frans advocaat, staatsman en lid van het Comité de salut public tijdens de
(1758 – 1794) Franse Revolutie. Hij trad op de voorgrond tijdens het Schrikbewind en was
verantwoordelijk voor een groot aantal arrestaties en slachto ers door de
guillotine. Hij stond bekend als l'Incorruptible vanwege zijn onwankelbare
Hedendaagse spanningen in historisch perspectief 4
A-VRAGEN
Apollo (god) één van de belangrijkste godheden van de Griekse mythologie. Van alle goden was
zijn eredienst het wijdst verspreid onder het Griekse volk en genoot het hoogste
aanzien. Onder de verlatiniseerde naam Apollo raakte hij bekend in Rome. Hij was
de god van het licht.
Herbert George Wells een Brits schrijver, bekend van zijn sciencefictionverhalen en -romans, in het
(1866 – 1945) bijzonder The War of the Worlds (Oorlog der Werelden), The Invisible Man (De
onzichtbare man) en The Time Machine (De Tijdmachine).
Howard Koch en Amerikaanse screenwriter en toneelschrijver die verbannen werd uit
(1901 – 1995) Hollywood in 1950 omdat hij te communistisch was.
Orson Welles en Amerikaanse film- en toneelregisseur, acteur en scenarioschrijver die
(1915 – 1985) wereldberoemd in 1938 door de radio-uitzending van The War of the Worlds.
Hiermee liet hij in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te
goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt (grote paniek in
USA mensen dachten dat de marsmannetjes er echt waren). Hij wordt
beschouwd als één van de grootste n meest invloedrijke filmmakers aller tijden.
kunstmaan en door mensen gemaakte, al dan niet bemande satelliet (= object in een baan om
een hemellichaam). De eerste is de Spoetnik 1 van de Sovjet-Unie (1957).
The War of the Worlds een hoorspel van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatr on the Air.
Het werd berucht door de enorme massahysterie die het in de VS veroorzaakte.
Milan Kundera een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met
(1926 – 2023) filosofische thema’s.. Een van Kundera’s bekendste werken is De ondraaglijke
lichtheid van het bestaan. (optimist)
De ondraaglijke lichtheid van Een van Kundera's bekendste werken is De ondraaglijke lichtheid van het bestaan;
het bestaan een filosofische roman die zich afspeelt in de hoofden van vier hoofdrollen met
verschillende achtergronden en denkbeelden, die hun bestaan op hun eigen
manier inrichten. Vanuit diverse perspectieven worden zaken als toeval en
voorbestemming, politiek, kunst, liefde, seks, kitsch en natuurlijk de lichtheid van
het bestaan behandeld. Het boek werd onder de titel The Unbearable Lightness
of Being verfilmd.
Louis-Ferdinand Céline een Frans schrijver, arts en antisemitisch polemist. Hij is is na Marcel Proust één
(1894 – 1961) van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk
combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline
is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken
publiceert die tijdens de Tweede Wereldoorlog en daarna graag worden herdrukt.
Reis naar het einde van de De vertaling van roman Voyage au bout de la nuit, verschenen in 1932 in Parijs, is
nacht het bekendste werk van Louis-Ferdinad Céline.
Voyage au bout de la nuit het romandebuut van Louis-Ferdinand Céline uit 1932, verschenen in Parijs. Reis
naar het einde van de nacht beschrijft de wederwaardigheden van hoofdpersoon
Ferdinand Bardamu, feitelijk een alter-ego van Céline. Hij wordt op bijna
autobiografische wijze gevolgd, eerst tijdens WOI, vervolgens in een korte en
ongelukkige loopbaan in Afrika, en later wanneer hij nar Amerika gaat. Reis naar
het einde van de nacht kan wel gezien worden als een roman over de banaliteit en
zinloosheid van het leven, hoewel het einde (de vestiging van Bardamu als arts)
ook wel gezien kan worden als het besluit van een bildungsroman: na de misère
die hij zelf gekend en gezien heeft tijdens zijn omzwervingen in de oude en de
nieuwe wereld, zal Bardamu voortaan beroepshalve menselijk leed lenigen. Zijn
eigen bestaan wordt er echter nauwelijks zinvoller door, eerder nog meer verward
dan het al was.
Hedendaagse spanningen in historisch perspectief 1
,Anne Morelli een Belgische historica van Italiaanse origine gespecialiseerd in de hedendaagse
(1948 – …) geschiedenis van religies en minderheden. Ze is geïnteresseerd in de Italiaanse
immigratie. Ze is als hoogleraar aan de universiteit van Brussel. Ze noemt zichzelf
een atheïst en is een aanhanger van het extreemlinkse gedachtegoed.
De grote mythen uit de een boek van Anne Morelli. Eerder werd het boek van Anne Morelli verspreid onder
geschiedenis van België, de titel Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie. In
Vlaanderen en Wallonië enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek
historische en politieke reacties uit. Het magazine Front National de Belgique
beschuldigde het boek de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam
van de Belgen te besmeuren. Zo argumenteert FNB: 'Het maakt ons verleden en
onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een
imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreemrechts gebruikte de
argumenten in haar pamfletten.
Guido Gezelle
een Vlaamse lyrisch dichter en hekeldichter, rooms-katholieke priester,
(1830 – 1899)
taalwetenschapper, leraar, journalist en vertaler. Hij is bekend om zijn fijnzinnige
gedichten over de natuur, zijn beeldend taalgebruik en zijn virtuoos
taalkunstenaarschap. O 't ruischen van het ranke riet en Het Schrijverke uit de
dichtbundel Vlaamsche Dichtoefeningen (1858) zijn slechts twee van zijn bekendste
werken. De thematiek van zijn gedichten is typisch romantisch, met onderwerpen als
natuur, vriendschap, religie en de dood.
Hendrik Conscience een Belgisch schrijver. Hij werkte zich door talent en ijver op tot
(1812 – 1883) een Vlaams volksschrijver. Er wordt van hem gezegd dat hij "de man was die zijn
volk leerde lezen." Door middel van zijn 'schilderende' teksten probeerde hij het
volk op te voeden en te onderwijzen. Conscience was pro-Belgisch maar tegelijk
bleek uit zijn geschriften een felle Vlaamsgezindheid. Zijn populairste werk, De
leeuw van Vlaanderen heeft bijgedragen tot de Vlaamse bewustwording in de 19e
eeuw en de groei van de Vlaamse Beweging in de 20e eeuw en werd bijna een
eeuw later herwerkt tot een filmscenario en verfilmd door Hugo Claus. Naast
schrijver was hij ook bestuurder, gri ier,
redacteur, arrondissementscommissaris en conservator van musea.
Kortrijk 1302 vond plaats op het Groeningheslagveld (een kouter te Kortrijk) op 11 juli 1302
= Guldensporenslag tussen milities uit het graafschap Vlaanderen (dit betrof het gebied rond het
(= De slag bij Kortrijk) huidige Frans-Vlaanderen, OostVlaanderen, West-Vlaanderen en Zeeuws-
Vlaanderen) en het leger van de koning van Frankrijk, Filips IV van Frankrijk. De
slag was in militair opzicht opmerkelijk, omdat piekeniers en boogschutters in
staat bleken een ridderleger te weerstaan. Van belang door de rol die deze vanaf
de negentiende eeuw speelde in de Belgische bewustwording en de groei van de
Vlaamse Beweging die daarop volgde. Hierbij raakten de feodale, sociale en
economische motieven op de achtergrond en kreeg het conflict een
nationalistisch karakter. Een belangrijke bijdrage tot de collectieve
bewustwording van deze gebeurtenis in Vlaanderen werd ook geleverd door
Hendrik Consciences roman De leeuw van Vlaanderen (1838), die een
geromantiseerd beeld van deze strijd schetst. Dit werk was een vorm van
Belgicistische literatuur die verscheen om de nieuwe Belgische staat historisch te
ondersteunen.
De Leeuw van Vlaenderen een historische roman geschreven door de Vlaamse schrijver Hendrik
Conscience in 1838. Het boek vertelt het verhaal over de Guldensporenslag in
1302. Conscience werd hoogstwaarschijnlijk geïnspireerd tot het schrijven van
het boek na het zien van het schilderij De Slag der Gulden Sporen van Nicaise De
Keyser.
Hedendaagse spanningen in historisch perspectief 2
,Aufklärung Is een essay, dat in 1784 door de filosoof Immanuel Kant geschreven werd. Hierin
stelde hij de vraag: “Wat is Verlichting?” Verlichting is het loskomen van de mens
uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen
zonder de ander. Verlichting, gedachtenstroming in de 18de E, die een redelijk
inzicht zocht in mens en maatschappij. Men moet loskomen uit de onmondigheid
waar de mens zelf schuld aan heeft.
Immanuel Kant een Duitse filosoof ten tijde van de Verlichting, wiens ideeën een grote invloed
(1724 – 1804) hebben uitgeoefend op de Westerse wijsbegeerte. Kant wordt wel gezien als de
eerste Duitse idealist. Zijn Kritik der reinen Vernunft uit 1781, waarin hij de
grondslagen en de grenzen van de menselijke kennis onderzoekt en een eigen
epistemologie creëert, wordt als zijn belangrijkste werk beschouwd. De filosoof
Arthur Schopenhauer noemde dit werk 'het belangrijkste boek dat ooit in Europa
verschenen is'.
Diderot een Frans schrijver en filosoof, kunstcriticus en een prominente persoonlijkheid
(1713 – 1784) in de radicale Verlichting. Hij was samen met Jean Le Rond d’Alembert redacteur
van de Encyclopédie.
d'Alembert een Franse wiskundige, natuurkundige en filosoof. Diderot en d'Alembert
(1717 – 1783) systematiseren met hun Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences,
des arts et des métiers, par une société de gens de lettres - de belangrijkste tekst
van de Verlichting - de orde en de aaneenschakeling van kennis. De Encyclopedie
is niet zomaar een woordenboek dat rangschikt volgens het alfabet.
'Encyclopedie' komt van het Griekse 'cirkel' of 'aaneenschakeling van de
wetenschappen'. Metaforisch verwijst het naar de in kaart te brengen kennis
enerzijds en de kennisboom (met een organische groei en takken) anderzijds.
Deze structuur maakte de Encyclopedisten bewust van de willekeur en de
relativiteit van classificaties. Wat de ene filosoof samenbracht, trok een ander in
twijfel.
Voltaire een Franse schrijver, essyist, filosoof en vrijdenker. Hij kan worden beschouwd als
(1694 – 1778) prominente voortrekker van de Franse Verlichting. Voltaire had als schrijver grote
invloed op het intellectuele leven van zijn tijd. Goethe stelde dat Voltaire de
aanstichter was van de Franse Revolutie, omdat hij de oude banden van de
mensheid zou hebben losgemaakt. (Recht op vrije meningsuiting en deïsme)
John Locke een Engelse filosoof, econoom en arts in de periode van de vroege Verlichting.
(1632 – 1704) Locke maakte in zijn opvattingen over het ongeschreven natuurrecht als
grondslag van het formele staatsrecht het sociaal contract de basis van zijn
pleidooi voor volkssoevereiniteit, de gedachte dat de vorst of de regering de wil
van het volk moet weerspiegelen.
Amerikaanse ondertekening van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring. De
Onafhankelijkheidsverklaring onafhankelijkheidsverklaring van de Dertien koloniën, die werd opgesteld door
– 1776 Thomas Je erson, John Adams, Benjamin Franklin, Roger Sherman en Robert
Livingston en in schoonschrift is uitgeschreven door Timothy Matlack. De
verklaring hield de onafhankelijkheid van de Britse monarchie in. Die
onafhankelijkheid werd in de verklaring gerechtvaardigd door een aantal
"waarheden" die de ondertekenaars "vanzelfsprekend" achtten: dat alle mensen
gelijk geschapen zijn, dat ze door hun schepper zijn uitgerust met bepaalde
rechten en dat onder die rechten valt: het recht op leven, op vrijheid en op het
nastreven van geluk. Onder de verklaring staan 56 handtekeningen. Eén daarvan
is van John Hancock. Hij schreef, naar het verhaal gaat, zijn handtekening zo groot
neer, dat de Britse Koning hem zonder bril zou kunnen lezen.
Hedendaagse spanningen in historisch perspectief 3
, Montesqieu een Franse filosoof en magistraat. Hij wordt beschouwd als een van de
(1689 – 1755) grondleggers van de sociologie en als een van de belangrijkste filosofen van
de Verlichting. De huidige staatsrechtelijke inrichting van westerse democratieën
is mede gebaseerd op ideeën van hem, en op die van John Locke. Belangrijk hierbij
is zijn concept van de scheiding der machten. Dit kwam voort uit zijn kritiek op
het feodale Franse landsbestuur in die tijd, waar de heerschappij veelal in handen
van één machthebber lag, en dan vooral op de excessen van het absolutisme, wat
hij aanduidde als despotisme. Zijn ideeën over recht, staat en politiek waren een
inspiratiebron voor revoluties
Jean Jacques Rousseau een filosoof, schrijver en pedagoog uit de Verlichting, bekend om Het
(1712 – 1778) Maatschappelijk Verdrag en Émile, die grote invloed hadden op politiek en
opvoeding. Zijn ideeën over volkssoevereiniteit en natuurlijke opvoeding
beïnvloedden de Franse Revolutie en maakten hem tot een voorloper van de
Romantiek.
Franse Revolutie een invloedrijke politieke omwenteling aan het eind van de 18e eeuw waarbij de
(1789 – 1799) absolute monarchie die Frankrijk drie eeuwen had geregeerd werd afgeschaft en
de Eerste Franse Republiek werd opgericht. De macht en de privileges van adel en
geestelijkheid werden massaal teruggedrongen onder druk van radicale politieke
groeperingen, de mensenmassa in de steden en boeren op het platteland. De
oude ideeën van absolutisme, aristocratie en de macht van de Kerk werden
vervangen door de principes van Liberté, égalité, fraternité, oftewel vrijheid,
gelijkheid en broederschap. De Franse Revolutie heeft verstrekkende en blijvende
veranderingen teweeggebracht in Frankrijk, die zich verspreidden over heel
Europa. De constitutionele en ideologische hervormingen gingen gepaard met
burgeroorlog en terreur.
Glorious Revolution – 1688 de benaming van de machtsovername door de Nederlandse stadhouder Willem
III van Oranje-Nassau en zijn echtgenote Maria Stuart als koning en koningin van
Engeland, Schotland en Ierland in 1688- 1689, op uitnodiging van een aantal
protestantse leiders in Londen. → eerste democratie. Maakt Engeland tot de
allereerste democratie ter wereld. De betekenis is niet te onderschatten. Voor
Engeland betekent het 1. De scheiding tussen wetgevende en uitvoerende macht,
gefundeerd door John Locke in Two treatises on goverment; 2. De koning mag niet
langer zonder goedkeuring van het parlement belastingen he en, noch in
vredestijd een leger op de been brengen. Wetten worden uitsluitend door de king
in parliament gemaakt en zijn niet door de koning te schorsen; 3. De
parlementsleden komen regelmatig bijeen en nadat ze verkozen zijn. Iedereen
mag ongestraft zeggen wat hij wil (vrijheid van het woord, zelfcensuur is niet langer
nodig, speakers corner); 4. Rechters worden niet langer door de koning benoemd
en zijn afzetbaar, uitzonderingsrechtbanken verdwijnen; 5. De ondernemende
burgerlijk-aristocratische elite met belangen in grond, geld, handel en industrie
verwerft staatsmacht en creëert een sterke staat met sociale mobiliteit. 6. De
enclosurebeweging. Op Europees/wereld niveau betekent de revolutie de
installatie van een nieuwe bestuursvorm waar lonkend naar gekeken wordt.
Tegenover het absolutisme plaatst zich de constitutionele monarchie, wat
voeding geeft voor de Engels–Franse controverse. De rivaliteit ter zee draait in het
voordeel van Engeland uit.
Robespierre een Frans advocaat, staatsman en lid van het Comité de salut public tijdens de
(1758 – 1794) Franse Revolutie. Hij trad op de voorgrond tijdens het Schrikbewind en was
verantwoordelijk voor een groot aantal arrestaties en slachto ers door de
guillotine. Hij stond bekend als l'Incorruptible vanwege zijn onwankelbare
Hedendaagse spanningen in historisch perspectief 4
