Abstract
De auteurs beschrijven hoe hedendaagse leertheorie en -onderzoek de basis vormen voor modellen van de
etiologie en het in stand houden van angst- en aanverwante stoornissen. Zij stellen dat de hedendaagse
leertheorie een groot deel van de complexiteit verklaart die samenhangt met individuele verschillen in de
ontwikkeling en het beloop van deze stoornis.
Verder laten de auteurs zien hoe vroege leerervaringen en temperamentele kwetsbaarheden zowel op korte
als lange termijn de kans bepalen dat stressvolle gebeurtenissen uitmonden in een angststoornis. Daarnaast
belichten zij de rol van contextuele factoren tijdens en na dergelijke leerervaringen in het voortbestaan van
angstsymptomen. Zo bieden moderne leermodellen een rijk en genuanceerd inzicht in de oorzaken en het
beloop van angst- en aanverwante stoornissen.
Een actuele leer-theoretische benadering van de etiologie en het
beloop van angst- en aanverwante stoornissen.
Zinbarg et al. (2022)
p.233-239
Specifieke fobieën
Veel onderzoekers denken al lange tijd dat nare leerervaringen (aversieve leerhistories) de
oorzaak kunnen zijn van specifieke fobieën. Een bekend voorbeeld komt van Watson en
Rayner. Zij zeiden dat fobieën ontstaan door klassieke conditionering: een prikkel die eerst
neutraal is (zoals een rat) wordt meerdere keren gekoppeld aan iets engs of vervelends (zoals
een hard geluid). Hierdoor wordt die neutrale prikkel iets waar je bang voor wordt.
In hun beroemde experiment met “Little Albert” lieten ze zien dat een baby bang werd voor
een rat nadat die rat steeds werd getoond samen met een hard, naar geluid.
Hoewel er tegenwoordig kritiek is op deze studie, gebruiken onderzoekers het nog
steeds als inspiratie voor modern onderzoek naar fobieën. In labs wordt dit leerproces
nu op een veiligere en mildere manier nagebootst.
Leerwegen naar fobieën
Vroeger dachten onderzoekers dat fobieën vooral ontstaan doordat iemand zelf iets engs
meemaakt met het fobische object (zoals een hond of een spin). Maar dat klopt niet altijd.
Veel mensen met een fobie hebben namelijk nooit zelf een nare ervaring gehad met dat
object. Verklaringen hiervoor:
Vicarious thread learning: angst leren door observatie. Verwijst naar de verwerving
van geconditioneerde response (CR’s) door observatie. Interessant is dat er bewijs is
dat vicarious thread learning dezelfde neurale circuits activeert als directe thread
learning.
Wagner’s SOP-model: volgens dit model vindt conditionering plaats wanneer de
representaties van de CS (geconditioneerde stimuli) en de US (ongeconditioneerde
stimuli) gelijktijdig in het geheugen worden herhaald. Dit impliceert de mogelijkheid
voor instructional thread learning.
, Instructional thread learning: Je kunt ook angst ontwikkelen als iemand je
vertelt dat iets gevaarlijk is. Experimenten bij mensen tonen aan dat angsten voor
voorheen neutrale stimuli kunnen ontstaan naar verbale instructie.
Individuele verschillen
Een ander kritiek wat er is op vroege conditioneringsmodellen is dat veel mensen die
traumatische ervaringen doormaken uiteindelijk geen fobie ontwikkelen. Individuele
verschillen spelen hierbij mogelijk een rol maar meer onderzoek is nodig.
Genetische kwetsbaarheid: de neurale regio’s die betrokken zijn bij de conditionering zijn
nog niet voldoende bestudeerd in gedrag-genetisch onderzoek. Maar sommige studies wijzen
erop dat er een genetisch component aanwezig kan zijn.
Hoewel sommige onderzoeken suggereren dat neuroticisme aversieve
conditioneringservaringen kan versterken, is meer onderzoek nodig om deze verbanden te
verduidelijken.
Invloed van eerdere ervaringen
Eerdere levenservaringen kunnen beïnvloeden in hoeverre conditionering plaats vindt.
Latente inhibitie: eerder onschuldige blootstelling aan een neutrale prikkel (CS)
bemoeilijkt latere koppeling van die prikkel aan een onaangename gebeurtenis (US),
waardoor er minder snel een geconditioneerde respons ontstaat.
Eerdere geschiedenis van controle: eerdere controle ervaringen zorgen er voor dat
iemand minder snel intense angst- of stressreacties ontwikkelt en beter weet om te
gaan met de situatie. Voorbeeld: apen die waren opgegroeid met een gevoel van
controle over hun omgeving, wisten later beter om te gaan met angstaanjagende
gebeurtenissen dan apen die identiek waren opgevoed maar zonder controle-ervaring.
Invloed van contextuele variabelen tijden conditionering
Aspecten van de gebeurtenis tijdens conditionering kunnen ook beïnvloeden hoeveel angst
wordt aangeleerd. Zo wordt er minder angst aangeleerd wanneer men kan vluchten van de
ongeconditioneerde prikkel, dan wanneer men niet kan vluchten van een prikkel van gelijke
duur en intensiteit.
Invloed van variabelen na conditionering
Ervaringen die plaatsvinden na conditioneringen, beïnvloeden ook de mate van angst die in
de loop der tijd wordt ontwikkeld en behouden. Na je eerste angstreactie kunnen woorden,
verhalen of andere ingrijpende gebeurtenissen de oorspronkelijke angst groter maken. Denk
aan nieuwsberichten of gesprekken.
Talrijke factoren voor, tijdens en na potentiële ervaringen van conditionering (zowel direct als
via observatie) beïnvloeden dus hoeveel angst wordt verworden en in stand gehouden.
Selectieve associaties
Vroege conditioneringsmodellen gingen ervan uit dat elke prikkel een fobisch object kon
worden als zij vaak genoeg werd gekoppeld aan een aversieve ongeconditioneerde prikkel.
Klinische observaties leren ons echter dat mensen veel vaker fobieën ontwikkelen voor
slangen, spinnen, water, hoogtes en besloten ruimten dan voor wapens of stopcontanten,
terwijl die laatste objecten minstens even vaak met zeer onaangename ervaringen
geassocieerd kunnen zijn. Om deze discrepantie te verklaren werd het begrip evolutionaire
preparedness geïntroduceerd.
, Evolutionaire preparedness: sommige prikkels zijn in onze evolutionaire voorgeschiedenis
zo belangrijk voor overleving geweest dat we als het ware ‘voorbereid’ zijn om hier snel angst
voor te leren.
Fobieën voor prepared stimuli worden niet als aangeboren beschouwd, maar als makkelijker
aan te leren of moeilijker uit te doven.
Angst-relevante stimuli: prikkels die van oudsher voor mensen een reëel gevaar vormden
(zoals slangen, spinnen, hoogtes) en waartegen we sneller en sterker angst leren.
Angst-irrelevante stimuli: prikkels die in onze evolutionaire voorgeschiedenis geen
wezenlijk overlevingsgevaar vormden en waartegen we minder snel angst aanleren.
Het begrijpen van klinische angst en anxiety door de lens van
Abstract
Angst is een adaptieve emotie verdedigingsmiddel en mobiliseert bij confrontatie met gevaar. Angst wordt
echter maladapaief en kan uitmonden in klinische angst wanneer zij de eerlijke bedreiging overstijgt, zich
sterk generaliseert over prikkels en contexten, aanhoudt nadat het gevaar is verdwenen of buitensporig
vermijdingsgedrag bevordert.
Het pavloviaanse model van angst conditionering is in de afgelopen decennia het instrument geweest
waarmee we de psychologische en biologische achtergronden van angst uitvoerig hebben bestudeerd. In
dit artikel bepleiten we dat het model als proefopzet voor klinische angst meer oplevert wanneer we, naast
het aanleren van angst, ook kijken naar uitdoven van angst, verspreiden van angst en vermijdingsgedrag.
menselijke angst conditioning
Beckers et al. (2023)
p.233-241
Introductie
Exposure therapie wordt algemeen beschouwd als een effectieve behandeling voor
angststoornissen. Een belangrijk onderdeel van exposure therapie is dat cliënten herhaaldelijk
worden blootgesteld aan gevreesde prikkels of situaties zonder dat de verwachte dreiging
zich voordoet. Door deze sessies worden disfunctionele overtuigingen geleidelijk ontkracht.
Recente studies laten echter zien dat exposure therapie vaak slechts tot matige vermindering
van angstklachten leidt en dat de terugval percentages na succesvolle behandeling hoog
blijven.
Onderzoekers bootsen exposuretherapie na in een laboratorium met
klassiekeconditionering (Pavloviaans leren):
1. Eerst leer je bang te worden:
o Een neutrale prikkel (bijv. een plaatje of geluid, de CS+) wordt meerdere
keren gekoppeld aan iets onaangenaams (de US, zoals een schrikgeluid of lichte
schok).
De auteurs beschrijven hoe hedendaagse leertheorie en -onderzoek de basis vormen voor modellen van de
etiologie en het in stand houden van angst- en aanverwante stoornissen. Zij stellen dat de hedendaagse
leertheorie een groot deel van de complexiteit verklaart die samenhangt met individuele verschillen in de
ontwikkeling en het beloop van deze stoornis.
Verder laten de auteurs zien hoe vroege leerervaringen en temperamentele kwetsbaarheden zowel op korte
als lange termijn de kans bepalen dat stressvolle gebeurtenissen uitmonden in een angststoornis. Daarnaast
belichten zij de rol van contextuele factoren tijdens en na dergelijke leerervaringen in het voortbestaan van
angstsymptomen. Zo bieden moderne leermodellen een rijk en genuanceerd inzicht in de oorzaken en het
beloop van angst- en aanverwante stoornissen.
Een actuele leer-theoretische benadering van de etiologie en het
beloop van angst- en aanverwante stoornissen.
Zinbarg et al. (2022)
p.233-239
Specifieke fobieën
Veel onderzoekers denken al lange tijd dat nare leerervaringen (aversieve leerhistories) de
oorzaak kunnen zijn van specifieke fobieën. Een bekend voorbeeld komt van Watson en
Rayner. Zij zeiden dat fobieën ontstaan door klassieke conditionering: een prikkel die eerst
neutraal is (zoals een rat) wordt meerdere keren gekoppeld aan iets engs of vervelends (zoals
een hard geluid). Hierdoor wordt die neutrale prikkel iets waar je bang voor wordt.
In hun beroemde experiment met “Little Albert” lieten ze zien dat een baby bang werd voor
een rat nadat die rat steeds werd getoond samen met een hard, naar geluid.
Hoewel er tegenwoordig kritiek is op deze studie, gebruiken onderzoekers het nog
steeds als inspiratie voor modern onderzoek naar fobieën. In labs wordt dit leerproces
nu op een veiligere en mildere manier nagebootst.
Leerwegen naar fobieën
Vroeger dachten onderzoekers dat fobieën vooral ontstaan doordat iemand zelf iets engs
meemaakt met het fobische object (zoals een hond of een spin). Maar dat klopt niet altijd.
Veel mensen met een fobie hebben namelijk nooit zelf een nare ervaring gehad met dat
object. Verklaringen hiervoor:
Vicarious thread learning: angst leren door observatie. Verwijst naar de verwerving
van geconditioneerde response (CR’s) door observatie. Interessant is dat er bewijs is
dat vicarious thread learning dezelfde neurale circuits activeert als directe thread
learning.
Wagner’s SOP-model: volgens dit model vindt conditionering plaats wanneer de
representaties van de CS (geconditioneerde stimuli) en de US (ongeconditioneerde
stimuli) gelijktijdig in het geheugen worden herhaald. Dit impliceert de mogelijkheid
voor instructional thread learning.
, Instructional thread learning: Je kunt ook angst ontwikkelen als iemand je
vertelt dat iets gevaarlijk is. Experimenten bij mensen tonen aan dat angsten voor
voorheen neutrale stimuli kunnen ontstaan naar verbale instructie.
Individuele verschillen
Een ander kritiek wat er is op vroege conditioneringsmodellen is dat veel mensen die
traumatische ervaringen doormaken uiteindelijk geen fobie ontwikkelen. Individuele
verschillen spelen hierbij mogelijk een rol maar meer onderzoek is nodig.
Genetische kwetsbaarheid: de neurale regio’s die betrokken zijn bij de conditionering zijn
nog niet voldoende bestudeerd in gedrag-genetisch onderzoek. Maar sommige studies wijzen
erop dat er een genetisch component aanwezig kan zijn.
Hoewel sommige onderzoeken suggereren dat neuroticisme aversieve
conditioneringservaringen kan versterken, is meer onderzoek nodig om deze verbanden te
verduidelijken.
Invloed van eerdere ervaringen
Eerdere levenservaringen kunnen beïnvloeden in hoeverre conditionering plaats vindt.
Latente inhibitie: eerder onschuldige blootstelling aan een neutrale prikkel (CS)
bemoeilijkt latere koppeling van die prikkel aan een onaangename gebeurtenis (US),
waardoor er minder snel een geconditioneerde respons ontstaat.
Eerdere geschiedenis van controle: eerdere controle ervaringen zorgen er voor dat
iemand minder snel intense angst- of stressreacties ontwikkelt en beter weet om te
gaan met de situatie. Voorbeeld: apen die waren opgegroeid met een gevoel van
controle over hun omgeving, wisten later beter om te gaan met angstaanjagende
gebeurtenissen dan apen die identiek waren opgevoed maar zonder controle-ervaring.
Invloed van contextuele variabelen tijden conditionering
Aspecten van de gebeurtenis tijdens conditionering kunnen ook beïnvloeden hoeveel angst
wordt aangeleerd. Zo wordt er minder angst aangeleerd wanneer men kan vluchten van de
ongeconditioneerde prikkel, dan wanneer men niet kan vluchten van een prikkel van gelijke
duur en intensiteit.
Invloed van variabelen na conditionering
Ervaringen die plaatsvinden na conditioneringen, beïnvloeden ook de mate van angst die in
de loop der tijd wordt ontwikkeld en behouden. Na je eerste angstreactie kunnen woorden,
verhalen of andere ingrijpende gebeurtenissen de oorspronkelijke angst groter maken. Denk
aan nieuwsberichten of gesprekken.
Talrijke factoren voor, tijdens en na potentiële ervaringen van conditionering (zowel direct als
via observatie) beïnvloeden dus hoeveel angst wordt verworden en in stand gehouden.
Selectieve associaties
Vroege conditioneringsmodellen gingen ervan uit dat elke prikkel een fobisch object kon
worden als zij vaak genoeg werd gekoppeld aan een aversieve ongeconditioneerde prikkel.
Klinische observaties leren ons echter dat mensen veel vaker fobieën ontwikkelen voor
slangen, spinnen, water, hoogtes en besloten ruimten dan voor wapens of stopcontanten,
terwijl die laatste objecten minstens even vaak met zeer onaangename ervaringen
geassocieerd kunnen zijn. Om deze discrepantie te verklaren werd het begrip evolutionaire
preparedness geïntroduceerd.
, Evolutionaire preparedness: sommige prikkels zijn in onze evolutionaire voorgeschiedenis
zo belangrijk voor overleving geweest dat we als het ware ‘voorbereid’ zijn om hier snel angst
voor te leren.
Fobieën voor prepared stimuli worden niet als aangeboren beschouwd, maar als makkelijker
aan te leren of moeilijker uit te doven.
Angst-relevante stimuli: prikkels die van oudsher voor mensen een reëel gevaar vormden
(zoals slangen, spinnen, hoogtes) en waartegen we sneller en sterker angst leren.
Angst-irrelevante stimuli: prikkels die in onze evolutionaire voorgeschiedenis geen
wezenlijk overlevingsgevaar vormden en waartegen we minder snel angst aanleren.
Het begrijpen van klinische angst en anxiety door de lens van
Abstract
Angst is een adaptieve emotie verdedigingsmiddel en mobiliseert bij confrontatie met gevaar. Angst wordt
echter maladapaief en kan uitmonden in klinische angst wanneer zij de eerlijke bedreiging overstijgt, zich
sterk generaliseert over prikkels en contexten, aanhoudt nadat het gevaar is verdwenen of buitensporig
vermijdingsgedrag bevordert.
Het pavloviaanse model van angst conditionering is in de afgelopen decennia het instrument geweest
waarmee we de psychologische en biologische achtergronden van angst uitvoerig hebben bestudeerd. In
dit artikel bepleiten we dat het model als proefopzet voor klinische angst meer oplevert wanneer we, naast
het aanleren van angst, ook kijken naar uitdoven van angst, verspreiden van angst en vermijdingsgedrag.
menselijke angst conditioning
Beckers et al. (2023)
p.233-241
Introductie
Exposure therapie wordt algemeen beschouwd als een effectieve behandeling voor
angststoornissen. Een belangrijk onderdeel van exposure therapie is dat cliënten herhaaldelijk
worden blootgesteld aan gevreesde prikkels of situaties zonder dat de verwachte dreiging
zich voordoet. Door deze sessies worden disfunctionele overtuigingen geleidelijk ontkracht.
Recente studies laten echter zien dat exposure therapie vaak slechts tot matige vermindering
van angstklachten leidt en dat de terugval percentages na succesvolle behandeling hoog
blijven.
Onderzoekers bootsen exposuretherapie na in een laboratorium met
klassiekeconditionering (Pavloviaans leren):
1. Eerst leer je bang te worden:
o Een neutrale prikkel (bijv. een plaatje of geluid, de CS+) wordt meerdere
keren gekoppeld aan iets onaangenaams (de US, zoals een schrikgeluid of lichte
schok).
