VOLLEDIGE SAMENVATTING GASTCOLLEGES CROSS-CULTURELE PSYCHOLOGIE '25

‭ otte Olaerts‬
L ‭ astdocenten‬
G
‭Academiejaar 2024-2025‬ ‭KU Leuven‬
‭Psychologie, 2e Bachelor‬

,‭1‬

, ‭GASTCOLLEGE 1: CULTUURSENSITIEVE ZORG EN GEESTELIJKE GEZONDHEID – STEFAAN PLYSIER‬


‭CULTUURSENSITIEVE ZORG‬

-‭ Meestal geen aandacht voor de culturele aspecten‬
‭-‬‭Etnische matching‬‭= overtuiging dat als we een patiënt van bepaalde achtergrond hebben, dat we een hulpverlener‬
‭moeten hebben met dezelfde etnische achtergrond ⇔ blijkt zo dat het niet zo werkt‬
‭- Enkel aandacht voor de cultuur van de cliënt‬
‭- Analyse van cultuur van eigen zorgsysteem meestal als irrelevant beschouwd‬
‭- Cultural consultants als de casus over een cliënt van ‘exotische’, ‘ongewone’ culturele achtergrond gaat (interculturele‬
‭bemiddeling: bemiddelaar weet welke vragen je zou kunnen stellen / aandachtspunten om te zien waar het schoentje‬
‭wringt)‬

‭EVOLUTIE‬

‭ an een MULTICULTURELE benadering‬
v ‭kennis‬
‭↳ oplossing om verder te kunnen is kennis verzamelen (etnopsychiaters)‬

‭ ia een INTERCULTURELE benadering‬
v ‭vaardigheden‬
‭↳ We kunnen niet over‬‭elke‬‭cultuur iets gaan leren, er zijn grenzen: niet enkel kennis verzamelen ⇔‬
‭ook kijken hoe we tussen die culturen een connectie / patroon kunnen gaan vinden: meer over‬
‭vaardigheden (wat hebben we nodig om met bepaalde cultuur aan de slag te gaan?)‬

‭ aar een TRANSCULTURELE benadering‬
n ‭attitude‬
‭↳ Zijn het niet de westerse constructies die illusie geven dat we iemand in een vakje kunnen duwen en‬
‭die zo beter kunnen begrijpen? ⇒ familie vb meer invloed dan cultuur (cultuur = niet een hokje) - er‬
‭bestaat geen culturele handleiding voor iemand die voor je zit: ook kijken naar attitudes‬



‭ lijkt verschil te zijn in hoe we in Europa naar hulpverlening hebben‬
B
‭gekeken: 3 fasen (maar zat eigenlijk nog een universalistische fase‬
‭voor)‬




‭CULTUUR ALS EEN BETEKENISSYSTEEM‬


‘‭De mens is een dier dat vasthangt aan een web van betekenissen die hij zelf heeft gesponnen. Ik beschouw dat web als‬
‭cultuur.’ ⇨ er is niet zoiets als cultuur A en cultuur B: cultuur is veel meer dan etnische achtergrond, niemand is‬
‭cultuurloos‬

‭ ULTUREEL BEWUSTZIJN‬
C
‭= bewust worden van:‬
‭●‬ ‭eigen cultuur, waarden en normen‬
‭●‬ ‭cultuur van de patiënt‬
‭●‬ ‭cultuur‬‭van‬‭de hulpverlening‬

‭ oe beïnvloedt cultuur ons denken over ziekte en gezondheid?‬
H
‭→ herkennen: wanneer is iemand ziek en hoe drukt hij / zij dat uit?‬
‭→ oorzaak: welke verklaring zoeken we voor het ziek zijn?‬
‭→ behandeling; wat is er nodig om weer gezond te worden?‬




‭2‬

,‭Ziekte is nooit zomaar ziekte‬‭:‬
‭⇨‬‭disease‬‭: professioneel perspectief, biologische pathologie‬
‭⇨‬‭sickness‬‭: maatschappelijk perspectief, sociale en culturele context‬
‭⇨‬‭illness‬‭: perspectief vanuit eerste persoon, voelen van verlies van gezondheid‬




‭GLOBALISATION OF THE AMERICAN PSYCHE‬

“‭ Biologen suggereren dat er binnen de dichte en vitale biodiversiteit van het‬
‭regenwoud chemische verbindingen aanwezig zijn die in de toekomst moderne plagen‬
‭zouden kunnen genezen. Zo kan er binnen de diversiteit aan verschillende culturele‬
‭opvattingen over geestelijke gezondheid en ziekte kennis bestaan ​die we ons niet‬
‭kunnen veroorloven te verliezen”‬


‭zie vb filmpje over moslim vrouw en haar visie op stress!‬




‭CULTUURSENSITIEVE ZORG:‬‭KENNIS‬


‭‬
● c‭ ultuur‬
‭●‬ ‭cultureel bewustzijn‬
‭●‬ ‭(migratiedynamieken)‬
‭●‬ ‭culturele overdracht en tegenoverdracht‬

‭CULTURELE OVERDRACHT & TEGENOVERDRACHT‬
‭ ‬ s‭ tereotypen en vooroordelen‬
●
‭●‬ ‭projecties van de hulpverlener op hulpvrager‬




‭3‬

,‭CULTUURSENSITIEVE ZORG:‬‭VAARDIGHEDEN‬


‭‬ O
● ‭ m een gemeenschappelijke taal te creëren‬
‭●‬ ‭werken met tolken‬


‭CULTUURSENSITIEVE ZORG:‬‭ATTITUDE‬

‭‬ V
● ‭ an ‘savoir-fair’ naar ‘savoir-être’‬
‭●‬ ‭Van antropologie‬‭in‬‭de hulpverlening naar antropologie‬‭van‬‭de hulpverlening‬

‭CULTURAL FORMULATION INTERVIEW‬



‭ ragen om info te krijgen over de manier waarop cultuur doorwerkt op essentiële‬
V
‭aspecten van het klinische beeld dat een betrokkene presenteert en op de hulpverlening‬
‭aan hem / haar.‬

‭ 2 aanvullende modules zijn een aanvulling op het kern-CFI en kunnen behandelaren‬
1
‭helpen om meer omvattende culturele beoordeling uit te voeren.‬




‭BASISPRINCIPES‬

‭‬
● e‭ erbiedigheid van de handelingsbekwaamheid‬
‭●‬ ‭niet-dwingende praktijken‬
‭●‬ ‭participatie‬
‭●‬ ‭inclusie in de gemeenschap‬
‭●‬ ‭herstelconcept‬

‭ zie ook Mental Health Communities, co-creating in Mental Health, Soteria (Bern), Open Dialogue Crisis Service‬
⇨
‭(Finland), Tupu Ake (Nieuw-Zeeland)‬


‭GOEDE PRAKTIJKEN‬


‭MIND–SPRING: PREVENTIEVE GROEPSINTERVENTIE‬
‭●‬ ‭psycho-educatie en opvoedondersteuning‬
‭●‬ ‭voor en door vluchtelingen‬

‭WAAROM MIND-SPRING?‬
‭●‬ ‭vluchtelingen lopen verhoogd risico op psychische problemen:‬
‭●‬ ‭een forse groep heeft milde tot matige psychische klachten‬
‭●‬ ‭13-25% ontwikkelt PTSS en/of depressie‬

‭DOEL VAN MIND–SPRING‬
‭●‬ ‭voorkomen en verergeren van psychische klachten bij vluchtelingen‬
‭●‬ ‭verbetering van mentale gezondheid en psychosociale vaardigheden‬
‭4‬

,‭UNIEKE SAMENWERKING‬


‭●‬ ‭Trainer met vluchtelingenachtergrond + ggz-trainer:‬
‭○‬ ‭trainer vluchteling: spreekt taal, begrijpt cultuur‬
‭○‬ ‭ggz-trainer: brug naar Nederlandse geestelijke gezondheidszorg‬




‭5‬

, ‭ ASTCOLLEGE 2: PSYCHOSOCIAAL WELZIJN BIJ MENSEN MET INTERNATIONALE BESCHERMING - KOEN VAN‬
G
‭PRAET‬




‭ 5 elementen van psychosociale eerste hulp = grond van psychosociale zorg binnen de humanitaire hulp‬
=
‭= kapstok voor alles wat je doet bij mensen met een vluchtverhaal (of bij acute stress)‬

‭→ zie artikel: verlaat focus op trauma en alles wat kan fout gaan‬
‭●‬ ‭humanitaire organisaties werken vanuit een nood en proberen daar een antwoord op te geven‬

‭BASIC EMOTIONS (< affective neuroscience)‬
‭●‬ ‭SEEKING‬‭( andere emoties verzachten, vb zoeken van waar angst komt)‬
‭●‬ ‭FEAR / anxiety‬
‭●‬ ‭PANIC / separation distress‬
‭●‬ ‭RAGE‬‭( nood aan gevoel van autonomie, anders frustratie)‬
‭●‬ ‭CARE‬
‭●‬ ‭LUST‬
‭●‬ ‭PLAY‬‭( speelsheid, aandacht zoeken om te spelen)‬
‭Nu: trauma wordt gezien als een stress stoornis (aantal basisemotie netwerken gekend, zit een aangeboren aanleg, in‬
‭combi met opvoeding) ⇔ Jaren ‘80: vooral itv angst‬



‭VOORAF: ONZE BASISHOUDING (=‬‭RADICAAL‬‭)‬

‭Niet oordelen‬
‭⇨ Er is altijd een voldoende‬‭ernstige reden om te vluchten‬‭: als het goed gaat vluchten mensen niet‬
‭(uitzichtloosheid, oorlog, bedreigingen, …)‬
‭⇨ Migratie: er is altijd‬‭verlies‬‭: cultuur, taal, verbondenheid, .. identiteit ⇒ MIGRATIEPIJN‬
‭⇨ Gedwongen migratie: ga uit van multiple traumatische gebeurtenissen, ALTIJD(zware onderraportering)‬

‭EEN SYMPTOOM IS EEN‬‭OPLOSSINGSPOGING‬
‭= manier om met een probleem om te gaan‬
‭●‬ ‭een symptoom, reactie, gedrag zijn oplossings‬‭pogingen die we moeten lezen‬‭/ begrijpen‬
‭●‬ ‭ongewenste / onverwacht gedrag leert ons dat we iets nog‬‭onvoldoende begrijpen‬
‭●‬ ‭we blijven zoeken met aandacht voor het‬‭detail‬‭: zorgvuldig luisteren (zie je iets over het hoofd)‬
‭●‬ ‭uw focus: bouwen aan vertrouwen en verbinding (vb. eerste sessie, doel = terugkomen op tweede)‬

‭ itaat Winny Ang‬‭: diversiteitssensitieve zorg = rekening houden met de verschillen, maar ons niet blindstaren op de‬
C
‭verschillen (werken aan verbinding, begrijpen, …)‬




‭6‬