MICROBIOLOGIE
Piet Cools
LES 1 : BACTERIËLE CELSTRUCTUUR EN BACTERIOFAGEN 2–8
LES 2 : PARASITOLOGIE: SCHISTOSOMIASIS & STH 9 – 13
LES 3 – 4 : BACTERIËLE PATHOGENESE 14 – 17
LES 5 – 6 : MICROBIOMEN 18 – 22
Stien Vandendriessche
LES 1 : INLEIDING 23 – 30
LES 2 : MYCOLOGIE 31 – 42
LES 3 : BELANGRIJKSTE BACTERIËLE PATHOGENEN 43 – 57
LES 4 : LABORATORIUMDIAGNOSTIEK 58 – 68
LES 5 – 6 : ANTIBIOTICA RESISTENTIE 69 – 82
Elizaveta Padalko
EP 1 : ALGEMENE INLEIDING VIROLOGIE 83 – 87
EP 2: HERPESVIRUSSEN 88 – 97
EP 3 : VIRALE INFECTIES BIJ VERMINDERDE WEERSTAND 98 – 108
EP 4 : PAPILLOMAVIRUSSEN 109 – 113
EP 5 : RESPIRATOIRE VIRUSSEN 114 – 125
EP 7 : VIRALE DIAGNOSTIEK 126 – 136
Virginie Mortier
LES 1: HIV 137 – 145
Isabel Leroux-Roels
LES 1: INFECTIEPREVENTIE EN ZIEKENHUISHYGIËNE 146 – 154
1
, Piet Cools
LES 1 – BACTERIËLE CELSTRUCTUUR EN BACTERIOFAGEN
1. CELMORFOLOGIE
1.1 Bacteriële vormen:
Kokken (-coccus, cocci):
• Ronde bacteriën
• Vormen (door verschil in celdeling):
o Stafylokokken (in trosjes)
o Streptokokken (in ketens)
o Diplokokken (in tweetallen)
Voorbeelden:
• Streptococcus agalactiae (groep B)
• Streptococcus pyogenes
• Neisseria gonorrhoeae
• Staphylococcus aureus
Bacillen (-bacillus, bacilli):
• Staafvormige bacteriën
Voorbeelden:
• Pseudomonas aeruginosa
• Salmonella enterica
• Lactobacillus crispatus
• Escherichia coli
Andere morfotypes:
• Spiraalvormig: Treponema pallidum
• Gebogen staafjes: Vibrio cholerae, Haemophilus influenzae
• Filamenteus: segmented filamentous bacteria
• Kokobacillen
2
,2. CYTOPLASMATISCHE MEMBRAAN
• Dubbele fosfolipidelaag
o Fosfaatgroep
o Glycerol backbone
o Vetzuurketen
• Bevat transporteiwitten
• In prokaryoten: hopanoïden (sterolen bij eukaryoten = bacteriële tegenhanger van cholesterol)
• Functies:
o Permeabiliteitsbarrière
o Transport van stoffen
o Energieconservatie (proton motive force)
3. PROKARYOTE CELWAND
3.1 Gram-positieve celwand:
• Dikke laag peptidoglycaan (PG)
• Teichoïnezuur & lipoteichoïnezuur:
o Enkel in G+
o Herkenning via Toll-like receptors
o Rol in celvormbepaling & celdeling
• PG: NAG-NAM-structuur met tetra-/pentapeptide:
o Glucose-afgeleiden:
▪ N-acetylglucosamine (NAG)
▪ N-acetylmuraminezuur (NAM)
o Verbonden via β(1,4)-glycosidische binding
• Tetrapeptideglycaanketens worden horizontaal en verticaal gecrosslinkt door peptidebruggen:
o G+: via 5 glycinebruggen
o G−: directe peptidebinding
• Lysozym (muramidasen): breekt β(1,4)-binding → defensief enzym
3
, 3.2 Gram-negatieve celwand:
• Dunne PG-laag
• Buitenmembraan:
o Lipopolysaccharide (LPS):
▪ Lipid A: endotoxine → immuunactivatie, septic shock
- Disaccharide met vetzuurketens en fosfaatgroepen
▪ Core oligosaccharide
▪ O-antigen (oligosachharide):
- Sterke immuunrespons
- Endotoxine
- Stabiliteit G- celmembraan
- Septic shock bloedinfecties
• Bevat porines
• Periplasma: ruimte tussen CM en BM
3.3 Gramkleuring
1. Kristalviolet: primaire kleurstof → blauw/paars
2. Lugol (jodine): maakt kleurstof minder oplosbaar → nog steeds blauw/paars
3. Alcohol (ontkleuring):
o G+ : blauw/paars
o G- : geen kleur
4. Safranine (tegenkleuring)
o G+: dik PG → houdt violetkleur vast → paars
o G−: dun PG + BM → violet weg → roze
4. OPPERVLAKTESTRUCTUREN
4.1 Glycocalyx
• Kapsel: vast aan celwand en afgebakende grenzen
• Slijmlaag: losjes geassocieerd met bacterie
• Niet zichtbaar in Gramkleuring
• Polysachariden of eiwitten
• Geen deel celwand
• Detectie: India-ink
4
Piet Cools
LES 1 : BACTERIËLE CELSTRUCTUUR EN BACTERIOFAGEN 2–8
LES 2 : PARASITOLOGIE: SCHISTOSOMIASIS & STH 9 – 13
LES 3 – 4 : BACTERIËLE PATHOGENESE 14 – 17
LES 5 – 6 : MICROBIOMEN 18 – 22
Stien Vandendriessche
LES 1 : INLEIDING 23 – 30
LES 2 : MYCOLOGIE 31 – 42
LES 3 : BELANGRIJKSTE BACTERIËLE PATHOGENEN 43 – 57
LES 4 : LABORATORIUMDIAGNOSTIEK 58 – 68
LES 5 – 6 : ANTIBIOTICA RESISTENTIE 69 – 82
Elizaveta Padalko
EP 1 : ALGEMENE INLEIDING VIROLOGIE 83 – 87
EP 2: HERPESVIRUSSEN 88 – 97
EP 3 : VIRALE INFECTIES BIJ VERMINDERDE WEERSTAND 98 – 108
EP 4 : PAPILLOMAVIRUSSEN 109 – 113
EP 5 : RESPIRATOIRE VIRUSSEN 114 – 125
EP 7 : VIRALE DIAGNOSTIEK 126 – 136
Virginie Mortier
LES 1: HIV 137 – 145
Isabel Leroux-Roels
LES 1: INFECTIEPREVENTIE EN ZIEKENHUISHYGIËNE 146 – 154
1
, Piet Cools
LES 1 – BACTERIËLE CELSTRUCTUUR EN BACTERIOFAGEN
1. CELMORFOLOGIE
1.1 Bacteriële vormen:
Kokken (-coccus, cocci):
• Ronde bacteriën
• Vormen (door verschil in celdeling):
o Stafylokokken (in trosjes)
o Streptokokken (in ketens)
o Diplokokken (in tweetallen)
Voorbeelden:
• Streptococcus agalactiae (groep B)
• Streptococcus pyogenes
• Neisseria gonorrhoeae
• Staphylococcus aureus
Bacillen (-bacillus, bacilli):
• Staafvormige bacteriën
Voorbeelden:
• Pseudomonas aeruginosa
• Salmonella enterica
• Lactobacillus crispatus
• Escherichia coli
Andere morfotypes:
• Spiraalvormig: Treponema pallidum
• Gebogen staafjes: Vibrio cholerae, Haemophilus influenzae
• Filamenteus: segmented filamentous bacteria
• Kokobacillen
2
,2. CYTOPLASMATISCHE MEMBRAAN
• Dubbele fosfolipidelaag
o Fosfaatgroep
o Glycerol backbone
o Vetzuurketen
• Bevat transporteiwitten
• In prokaryoten: hopanoïden (sterolen bij eukaryoten = bacteriële tegenhanger van cholesterol)
• Functies:
o Permeabiliteitsbarrière
o Transport van stoffen
o Energieconservatie (proton motive force)
3. PROKARYOTE CELWAND
3.1 Gram-positieve celwand:
• Dikke laag peptidoglycaan (PG)
• Teichoïnezuur & lipoteichoïnezuur:
o Enkel in G+
o Herkenning via Toll-like receptors
o Rol in celvormbepaling & celdeling
• PG: NAG-NAM-structuur met tetra-/pentapeptide:
o Glucose-afgeleiden:
▪ N-acetylglucosamine (NAG)
▪ N-acetylmuraminezuur (NAM)
o Verbonden via β(1,4)-glycosidische binding
• Tetrapeptideglycaanketens worden horizontaal en verticaal gecrosslinkt door peptidebruggen:
o G+: via 5 glycinebruggen
o G−: directe peptidebinding
• Lysozym (muramidasen): breekt β(1,4)-binding → defensief enzym
3
, 3.2 Gram-negatieve celwand:
• Dunne PG-laag
• Buitenmembraan:
o Lipopolysaccharide (LPS):
▪ Lipid A: endotoxine → immuunactivatie, septic shock
- Disaccharide met vetzuurketens en fosfaatgroepen
▪ Core oligosaccharide
▪ O-antigen (oligosachharide):
- Sterke immuunrespons
- Endotoxine
- Stabiliteit G- celmembraan
- Septic shock bloedinfecties
• Bevat porines
• Periplasma: ruimte tussen CM en BM
3.3 Gramkleuring
1. Kristalviolet: primaire kleurstof → blauw/paars
2. Lugol (jodine): maakt kleurstof minder oplosbaar → nog steeds blauw/paars
3. Alcohol (ontkleuring):
o G+ : blauw/paars
o G- : geen kleur
4. Safranine (tegenkleuring)
o G+: dik PG → houdt violetkleur vast → paars
o G−: dun PG + BM → violet weg → roze
4. OPPERVLAKTESTRUCTUREN
4.1 Glycocalyx
• Kapsel: vast aan celwand en afgebakende grenzen
• Slijmlaag: losjes geassocieerd met bacterie
• Niet zichtbaar in Gramkleuring
• Polysachariden of eiwitten
• Geen deel celwand
• Detectie: India-ink
4
