ORGAANDONATIE
1. GESCHIEDENIS
20ste eeuw
- Transplantatie bij dieren
- 1954 – Joseph Murray: 1ste geslaagde niertransplantatie
- 1963 – Thomas Starzl: 1ste levertransplantatie
- 1967 – Christian Barnard: 1ste harttransplantatie – Kaapstad, Zuid-Afrika
- 1968 – Fritz Derom: 1ste longtransplantatie – België, UZ Gent
21ste eeuw
- 2011 – prof Dr Blondeel: 1ste aangezichtstransplantatie
- 2018 – prof Dr Weyers: 1ste uterustransplantatie
- Zoektocht gaat verder: machine perfusie, HLA-typering (weefseltypering), betere
immunosuppressie, Xenotransplantatie, stamcellen en 3D-printing
2. WETGEVING – WIE KAN DONOR ZIJN?
2.1. WET VAN 13 JUNI 1986 (BELGIË)
Wet over het wegnemen en transplanteren van organen en weefsels.
Donatie bij leven kan… Donatie bij overlijden kan…
- Onder begeleiding van een arts - Bij elke overleden Belg die in België woont
- Vrij van druk of compensatie - Bij elke overleden Belgische resident
- Met toezicht op correct verloop o = > 6 maand ingeschreven in het
vreemdelingenregister
Opting out systeem = elke Belg is donor, maar…
- Arts moet nagaan wat de wilsbeschikking was van de overledene
o Formeel: testament, Orgadon…
o Informeel: familie, vrienden, huisarts, sociale media…
- Bij verzet door de overleden persoon kan er geen donatie zijn
- Bij uitdrukkelijke positieve wilsbeschikking kan de familie zich niet verzetten tegen orgaandonatie
2.2. AANPASSING IN WETGEVING (ZOMER 2020)
2 luiken
- Bijkomende mogelijkheden voor formele registratie wilsbeschikking orgaandonatie
o Via registratieformulier in het gemeentehuis
o Via e-ID (eHealth-platform)
o Via de huisarts
- Differentiatie in toestemming/verzet voor ≠ items
o Vroeger: globale toestemming/verzet voor organen en weefsels
o Nu: organen, weefsels, wetenschappelijk onderzoek, Advanced Therapeutic Medical Products
2.3. NIEUWE WETGEVING
Mogelijke valkuilen
- Nieuwe mogelijkheden = drempelverlagend
o Positief
o Ook negatief: meer verzet? ‘van gedachten veranderen’ obv foute informatie
- Nadruk en sensibilisering rond registratie
o Creëert verwarring
o Vrees voor evolutie van opting out naar opting in
Elke Belg is donor nationale registratie in databank ORGADON.
,Wet op de anonimiteit.
2.4. LEVENSBESCHOUWING EN ORGAANDONATIE
Culturele en religieuze achtergrond spelen een rol
- Respect voor het lichaam en lichamelijke integriteit
- Belang van naastenliefde en behulpzaamheid
Pro: vrijzinnig-Humanisme, katholicisme, protestantisme, jodendom, islam, boeddisme, hindoeïdme,
getuigen van Jehova
Contra: shintoïsme “intact lichaam = hergeboorte van de ziel”
3. WAT KAN JE DONEREN
Organen: hart, lever, longen, nieren, pancreas, dunne darm.
3.1. WELKE WEEFSELS KAN JE DONEREN
- In combinatie met orgaandonatie maar kan ook na overlijden in het ziekenhuis (cave: snelle
koeling van het lichaam na overlijden).
- Profiel: leeftijd en voorgeschiedenis bepalen welke weefsels in aanmerking komen
- Wat er allemaal kan? Case by case te evalueren
Wat kan je doneren: gehoorbeentjes, cornea, hartklep, bloedvaten, huid, bot, pezen, menisci…
1 donor kan 8 organen doneren en weefsels voor 75 levens doneren.
3.2. WIE KAN DONOR ZIJN
2 soorten donoren
DBD DCD
Donation after brain death Donation after circulatory death
Donor is hersendood Donor overlijdt na hartstilstand
- Vaststelling door 3 verschillende artsen, - Vaststelling gebeurd ook door 3
onafhankelijk van donatie/transplantatie verschillende artsen, onafhankelijk van
- Volgens de laatste stand van de wetenschap donatie/transplantatie
Wie is een potentiële donor?
, - Bestaat geen vaste definitie
- Case by case evalueren
- Wat heeft impact
o Voorgeschiedenis
o Reden van opname / overlijden
o Type donor
- Elk orgaan is verschillend
o Criteria voor transplantatie speelt mee
o Lever ≠ hart
- Hoe meer men weet over de donor, hoe groter de kans op het vinden van een geschikte
ontvanger voor zijn organen
3.2.1. DONATION AFTER BRAIN DEATH (DBD) = ‘HERSENDODE DONOR”
De diagnose van hersendood omvat 3 elementen
- Onomkeerbare coma
- Afwezigheid van hersenstamreflexen
- Apnoe ondanks maximale stimulatie van de ademhaling
Cave
- Voldoen aan wettelijk kader: vaststellen hersendood door 3 artsen, onafhankelijk van
transplantatie
- Voldoen aan medische voorwaarden
Vaststelling volgens de laatste stand van de wetenschap
- Apneutest
- Klinisch onderzoek (oa pijnprikkel)
- Hersenstamreflexen: pupil-, vestibulo-oculaire, hoestreflex…
Te testen
- Na min 6u observatie
- In afwezigheid van hypothermie en intoxicatie
- Op voorwaarde van diagnose
Bijkomende onderzoeken (angiografie, CT, EEG…) zijn
niet verplicht. Cerebrale CT-angiografie
1. GESCHIEDENIS
20ste eeuw
- Transplantatie bij dieren
- 1954 – Joseph Murray: 1ste geslaagde niertransplantatie
- 1963 – Thomas Starzl: 1ste levertransplantatie
- 1967 – Christian Barnard: 1ste harttransplantatie – Kaapstad, Zuid-Afrika
- 1968 – Fritz Derom: 1ste longtransplantatie – België, UZ Gent
21ste eeuw
- 2011 – prof Dr Blondeel: 1ste aangezichtstransplantatie
- 2018 – prof Dr Weyers: 1ste uterustransplantatie
- Zoektocht gaat verder: machine perfusie, HLA-typering (weefseltypering), betere
immunosuppressie, Xenotransplantatie, stamcellen en 3D-printing
2. WETGEVING – WIE KAN DONOR ZIJN?
2.1. WET VAN 13 JUNI 1986 (BELGIË)
Wet over het wegnemen en transplanteren van organen en weefsels.
Donatie bij leven kan… Donatie bij overlijden kan…
- Onder begeleiding van een arts - Bij elke overleden Belg die in België woont
- Vrij van druk of compensatie - Bij elke overleden Belgische resident
- Met toezicht op correct verloop o = > 6 maand ingeschreven in het
vreemdelingenregister
Opting out systeem = elke Belg is donor, maar…
- Arts moet nagaan wat de wilsbeschikking was van de overledene
o Formeel: testament, Orgadon…
o Informeel: familie, vrienden, huisarts, sociale media…
- Bij verzet door de overleden persoon kan er geen donatie zijn
- Bij uitdrukkelijke positieve wilsbeschikking kan de familie zich niet verzetten tegen orgaandonatie
2.2. AANPASSING IN WETGEVING (ZOMER 2020)
2 luiken
- Bijkomende mogelijkheden voor formele registratie wilsbeschikking orgaandonatie
o Via registratieformulier in het gemeentehuis
o Via e-ID (eHealth-platform)
o Via de huisarts
- Differentiatie in toestemming/verzet voor ≠ items
o Vroeger: globale toestemming/verzet voor organen en weefsels
o Nu: organen, weefsels, wetenschappelijk onderzoek, Advanced Therapeutic Medical Products
2.3. NIEUWE WETGEVING
Mogelijke valkuilen
- Nieuwe mogelijkheden = drempelverlagend
o Positief
o Ook negatief: meer verzet? ‘van gedachten veranderen’ obv foute informatie
- Nadruk en sensibilisering rond registratie
o Creëert verwarring
o Vrees voor evolutie van opting out naar opting in
Elke Belg is donor nationale registratie in databank ORGADON.
,Wet op de anonimiteit.
2.4. LEVENSBESCHOUWING EN ORGAANDONATIE
Culturele en religieuze achtergrond spelen een rol
- Respect voor het lichaam en lichamelijke integriteit
- Belang van naastenliefde en behulpzaamheid
Pro: vrijzinnig-Humanisme, katholicisme, protestantisme, jodendom, islam, boeddisme, hindoeïdme,
getuigen van Jehova
Contra: shintoïsme “intact lichaam = hergeboorte van de ziel”
3. WAT KAN JE DONEREN
Organen: hart, lever, longen, nieren, pancreas, dunne darm.
3.1. WELKE WEEFSELS KAN JE DONEREN
- In combinatie met orgaandonatie maar kan ook na overlijden in het ziekenhuis (cave: snelle
koeling van het lichaam na overlijden).
- Profiel: leeftijd en voorgeschiedenis bepalen welke weefsels in aanmerking komen
- Wat er allemaal kan? Case by case te evalueren
Wat kan je doneren: gehoorbeentjes, cornea, hartklep, bloedvaten, huid, bot, pezen, menisci…
1 donor kan 8 organen doneren en weefsels voor 75 levens doneren.
3.2. WIE KAN DONOR ZIJN
2 soorten donoren
DBD DCD
Donation after brain death Donation after circulatory death
Donor is hersendood Donor overlijdt na hartstilstand
- Vaststelling door 3 verschillende artsen, - Vaststelling gebeurd ook door 3
onafhankelijk van donatie/transplantatie verschillende artsen, onafhankelijk van
- Volgens de laatste stand van de wetenschap donatie/transplantatie
Wie is een potentiële donor?
, - Bestaat geen vaste definitie
- Case by case evalueren
- Wat heeft impact
o Voorgeschiedenis
o Reden van opname / overlijden
o Type donor
- Elk orgaan is verschillend
o Criteria voor transplantatie speelt mee
o Lever ≠ hart
- Hoe meer men weet over de donor, hoe groter de kans op het vinden van een geschikte
ontvanger voor zijn organen
3.2.1. DONATION AFTER BRAIN DEATH (DBD) = ‘HERSENDODE DONOR”
De diagnose van hersendood omvat 3 elementen
- Onomkeerbare coma
- Afwezigheid van hersenstamreflexen
- Apnoe ondanks maximale stimulatie van de ademhaling
Cave
- Voldoen aan wettelijk kader: vaststellen hersendood door 3 artsen, onafhankelijk van
transplantatie
- Voldoen aan medische voorwaarden
Vaststelling volgens de laatste stand van de wetenschap
- Apneutest
- Klinisch onderzoek (oa pijnprikkel)
- Hersenstamreflexen: pupil-, vestibulo-oculaire, hoestreflex…
Te testen
- Na min 6u observatie
- In afwezigheid van hypothermie en intoxicatie
- Op voorwaarde van diagnose
Bijkomende onderzoeken (angiografie, CT, EEG…) zijn
niet verplicht. Cerebrale CT-angiografie
