Mens en leren
Hoofdstuk 1: Inleiding
Soorten diagnostiek
Diagnostiek is het proces waarbij men probeert te begrijpen wat er aan de hand
is met een persoon, waarom dat zo is, en wat er nodig is om te helpen. Er zijn
vier hoofdvormen:
Onderkennende diagnostiek (classificerend)
• Vraag: Wat is er aan de hand?
• Doel: Vaststellen of er sprake is van een stoornis of probleem.
• Methoden: Screening, observatie, testen.
• Voorbeeld: Een leerling scoort laag op begrijpend lezen → test afnemen
om te zien of er sprake is van dyslexie.
Differentiaaldiagnostiek
• Vraag: Welke stoornis past het best bij de symptomen?
• Doel: Uitsluiten van andere mogelijke verklaringen.
• Voorbeeld: Is het aandachtsprobleem ADHD of ASS?
Verklarende diagnostiek (etiologisch)
• Vraag: Wat is de oorzaak van het probleem?
• Niveaus:
o Genetisch (bv. erfelijke aanleg)
o Neurobiologisch (bv. hersenstructuren)
o Cognitief (bv. informatieverwerking)
• Voorbeeld: Een kind met leerproblemen → onderzoek naar werkgeheugen
en aandacht.
Handelingsgerichte diagnostiek (HGD)
• Vraag: Hoe kunnen we dit kind het best begeleiden?
• Doel: Praktische handvatten bieden voor begeleiding.
• Voorbeeld: Een kind met faalangst → advies voor leerkracht: positieve
feedback, kleine stapjes.
Diagnostische classificatiesystemen
DSM-5 (APA)
- enkel psychische stoornissen
- werkt met criteria, symptoom clusters
- handig voor hulpverlening & behandeling
- gebruikt o.a in cgg, clb
( een lijst met symptomen waar bepaalde symptomen in staan per stoornis)
ICD-11 (International Classification of Diseases)
• Uitgegeven door: WHO
• Breder dan DSM: bevat ook lichamelijke aandoeningen
, • Gebruik: Wereldwijd, ook in medische context
ICF / ICF-CY (International Classification of Functioning, Disability and
Health)
= model om breder beeld te krijgen van funtioneren wordt gebruikt als begrippen
kader
- Focus: Functioneren in het hier en nu
- Model: Biopsychosociaal
° activiteiten
° lichamelijke functies & autonomie
° participatie
° externe factoren
° persoonlijke factoren
- Voordelen:
o Holistisch beeld van de persoon
o Neutrale taal, zonder waardeoordeel
o Handig voor hulpverleningstrajecten
- Nadeel:
o Geen universele taal zoals DSM/ICD
Voor- en nadelen van classificeren
Voordelen
• Bevordert communicatie tussen hulpverleners
• Makkelijker om door te verwijzen
• Erkenning voor ouders en kind
• Lotgenotencontact wordt mogelijk
• Duidelijke taal in hulpverlening
• Helpt bij inzicht in sterktes en zwaktes
Nadelen
• Focus op pathologie, niet op krachten
• Stigmatisering en vooroordelen
• Alles-of-niets denken: je hebt een stoornis of niet
, • Geen aandacht voor context
• Standaardaanpak voor unieke personen
• Moeilijk te vertalen naar concrete doelen
Privacy, geheimhouding en GDPR
Discretieplicht
• Geldt voor iedereen in een organisatie
• Informatie enkel delen met wie het moet weten (“need to know”)
• Wettelijk vastgelegd in arbeidsovereenkomsten
Beroepsgeheim
• Geldt voor vertrouwensberoepen (bv. CLB, artsen)
• Strafrechtelijk beschermd
• Gezamenlijk beroepsgeheim: binnen een team
• Gedeeld beroepsgeheim: met externe vertrouwenspersoon (bv. huisarts)
Spreken of zwijgen?
Plicht /
Zwijgen Spreken
Recht
Zwijgplicht (binnen en
Plicht Spreekplicht (bij schuldig hulpverzuim)
buiten organisatie)
Zwijgrecht (bij twijfel of Spreekrecht (bij gevaar, toestemming
Recht
het helpt) cliënt, rechterlijke vraag)
Belangrijk: Altijd bij de start van een traject uitleggen aan de cliënt wat de
grenzen zijn van geheimhouding.
GDPR – Algemene Verordening Gegevensbescherming
De GDPR (General Data Protection Regulation) is een Europese wetgeving die
sinds 25 mei 2018 van kracht is. Ze vervangt de oude databeschermingsrichtlijn
van 1995 en heeft als doel de verwerking van persoonsgegevens te
standaardiseren en te beschermen binnen de EU.
Principes van GDPR:
1. Transparantie – Mensen moeten weten wat er met hun gegevens gebeurt.
2. Doelbeperking – Gegevens mogen enkel gebruikt worden voor het doel
waarvoor ze verzameld zijn.
, 3. Gegevensbeperking – Enkel de noodzakelijke gegevens mogen verzameld
worden.
4. Juistheid – Gegevens moeten correct en up-to-date zijn.
5. Bewaarbeperking – Gegevens mogen niet langer bewaard worden dan
nodig.
6. Integriteit en vertrouwelijkheid – Gegevens moeten goed beveiligd
worden.
7. Verantwoording – Organisaties moeten kunnen aantonen dat ze zich aan
de regels houden.
Rechten van betrokkenen:
• Recht op inzage
• Recht op rectificatie
• Recht op dataportabiliteit
• Recht op beperking van verwerking
• Recht op een menselijke blik bij geautomatiseerde besluiten
• Recht van bezwaar
Voorbeeld in schoolcontext:
Een school verzamelt gegevens over leerresultaten. Volgens GDPR moet ze:
• Uitleggen waarom ze die gegevens verzamelt
• Ze veilig opslaan
• Ze enkel delen met bevoegde personen (bv. CLB, ouders)
• Ouders en leerlingen informeren over hun rechten
Handelingsgericht Werken (HGW) en Diagnostiek (HGD)
Handelingsgericht Werken (HGW)
HGW is een visie en methodiek binnen het onderwijs en de hulpverlening die
gericht is op het verbeteren van de begeleiding van leerlingen. Het is
praktijkgericht, oplossingsgericht en systematisch.
De 7 uitgangspunten van HGW:
1. Onderwijs- en opvoedingsbehoeften staan centraal
→ Wat heeft dit kind nodig om zich optimaal te ontwikkelen?
Voorbeeld: Een leerling met dyslexie heeft nood aan extra tijd bij
toetsen.
2. Transactioneel referentiekader
→ Er is een wisselwerking tussen kind en omgeving.
Voorbeeld: Als de leerkracht zijn aanpak aanpast, verandert het gedrag
van het kind.
3. De leerkracht en ouders doen ertoe
→ Zij zijn cruciale partners in het proces.
Voorbeeld: Ouders geven waardevolle informatie over gedrag thuis.
Hoofdstuk 1: Inleiding
Soorten diagnostiek
Diagnostiek is het proces waarbij men probeert te begrijpen wat er aan de hand
is met een persoon, waarom dat zo is, en wat er nodig is om te helpen. Er zijn
vier hoofdvormen:
Onderkennende diagnostiek (classificerend)
• Vraag: Wat is er aan de hand?
• Doel: Vaststellen of er sprake is van een stoornis of probleem.
• Methoden: Screening, observatie, testen.
• Voorbeeld: Een leerling scoort laag op begrijpend lezen → test afnemen
om te zien of er sprake is van dyslexie.
Differentiaaldiagnostiek
• Vraag: Welke stoornis past het best bij de symptomen?
• Doel: Uitsluiten van andere mogelijke verklaringen.
• Voorbeeld: Is het aandachtsprobleem ADHD of ASS?
Verklarende diagnostiek (etiologisch)
• Vraag: Wat is de oorzaak van het probleem?
• Niveaus:
o Genetisch (bv. erfelijke aanleg)
o Neurobiologisch (bv. hersenstructuren)
o Cognitief (bv. informatieverwerking)
• Voorbeeld: Een kind met leerproblemen → onderzoek naar werkgeheugen
en aandacht.
Handelingsgerichte diagnostiek (HGD)
• Vraag: Hoe kunnen we dit kind het best begeleiden?
• Doel: Praktische handvatten bieden voor begeleiding.
• Voorbeeld: Een kind met faalangst → advies voor leerkracht: positieve
feedback, kleine stapjes.
Diagnostische classificatiesystemen
DSM-5 (APA)
- enkel psychische stoornissen
- werkt met criteria, symptoom clusters
- handig voor hulpverlening & behandeling
- gebruikt o.a in cgg, clb
( een lijst met symptomen waar bepaalde symptomen in staan per stoornis)
ICD-11 (International Classification of Diseases)
• Uitgegeven door: WHO
• Breder dan DSM: bevat ook lichamelijke aandoeningen
, • Gebruik: Wereldwijd, ook in medische context
ICF / ICF-CY (International Classification of Functioning, Disability and
Health)
= model om breder beeld te krijgen van funtioneren wordt gebruikt als begrippen
kader
- Focus: Functioneren in het hier en nu
- Model: Biopsychosociaal
° activiteiten
° lichamelijke functies & autonomie
° participatie
° externe factoren
° persoonlijke factoren
- Voordelen:
o Holistisch beeld van de persoon
o Neutrale taal, zonder waardeoordeel
o Handig voor hulpverleningstrajecten
- Nadeel:
o Geen universele taal zoals DSM/ICD
Voor- en nadelen van classificeren
Voordelen
• Bevordert communicatie tussen hulpverleners
• Makkelijker om door te verwijzen
• Erkenning voor ouders en kind
• Lotgenotencontact wordt mogelijk
• Duidelijke taal in hulpverlening
• Helpt bij inzicht in sterktes en zwaktes
Nadelen
• Focus op pathologie, niet op krachten
• Stigmatisering en vooroordelen
• Alles-of-niets denken: je hebt een stoornis of niet
, • Geen aandacht voor context
• Standaardaanpak voor unieke personen
• Moeilijk te vertalen naar concrete doelen
Privacy, geheimhouding en GDPR
Discretieplicht
• Geldt voor iedereen in een organisatie
• Informatie enkel delen met wie het moet weten (“need to know”)
• Wettelijk vastgelegd in arbeidsovereenkomsten
Beroepsgeheim
• Geldt voor vertrouwensberoepen (bv. CLB, artsen)
• Strafrechtelijk beschermd
• Gezamenlijk beroepsgeheim: binnen een team
• Gedeeld beroepsgeheim: met externe vertrouwenspersoon (bv. huisarts)
Spreken of zwijgen?
Plicht /
Zwijgen Spreken
Recht
Zwijgplicht (binnen en
Plicht Spreekplicht (bij schuldig hulpverzuim)
buiten organisatie)
Zwijgrecht (bij twijfel of Spreekrecht (bij gevaar, toestemming
Recht
het helpt) cliënt, rechterlijke vraag)
Belangrijk: Altijd bij de start van een traject uitleggen aan de cliënt wat de
grenzen zijn van geheimhouding.
GDPR – Algemene Verordening Gegevensbescherming
De GDPR (General Data Protection Regulation) is een Europese wetgeving die
sinds 25 mei 2018 van kracht is. Ze vervangt de oude databeschermingsrichtlijn
van 1995 en heeft als doel de verwerking van persoonsgegevens te
standaardiseren en te beschermen binnen de EU.
Principes van GDPR:
1. Transparantie – Mensen moeten weten wat er met hun gegevens gebeurt.
2. Doelbeperking – Gegevens mogen enkel gebruikt worden voor het doel
waarvoor ze verzameld zijn.
, 3. Gegevensbeperking – Enkel de noodzakelijke gegevens mogen verzameld
worden.
4. Juistheid – Gegevens moeten correct en up-to-date zijn.
5. Bewaarbeperking – Gegevens mogen niet langer bewaard worden dan
nodig.
6. Integriteit en vertrouwelijkheid – Gegevens moeten goed beveiligd
worden.
7. Verantwoording – Organisaties moeten kunnen aantonen dat ze zich aan
de regels houden.
Rechten van betrokkenen:
• Recht op inzage
• Recht op rectificatie
• Recht op dataportabiliteit
• Recht op beperking van verwerking
• Recht op een menselijke blik bij geautomatiseerde besluiten
• Recht van bezwaar
Voorbeeld in schoolcontext:
Een school verzamelt gegevens over leerresultaten. Volgens GDPR moet ze:
• Uitleggen waarom ze die gegevens verzamelt
• Ze veilig opslaan
• Ze enkel delen met bevoegde personen (bv. CLB, ouders)
• Ouders en leerlingen informeren over hun rechten
Handelingsgericht Werken (HGW) en Diagnostiek (HGD)
Handelingsgericht Werken (HGW)
HGW is een visie en methodiek binnen het onderwijs en de hulpverlening die
gericht is op het verbeteren van de begeleiding van leerlingen. Het is
praktijkgericht, oplossingsgericht en systematisch.
De 7 uitgangspunten van HGW:
1. Onderwijs- en opvoedingsbehoeften staan centraal
→ Wat heeft dit kind nodig om zich optimaal te ontwikkelen?
Voorbeeld: Een leerling met dyslexie heeft nood aan extra tijd bij
toetsen.
2. Transactioneel referentiekader
→ Er is een wisselwerking tussen kind en omgeving.
Voorbeeld: Als de leerkracht zijn aanpak aanpast, verandert het gedrag
van het kind.
3. De leerkracht en ouders doen ertoe
→ Zij zijn cruciale partners in het proces.
Voorbeeld: Ouders geven waardevolle informatie over gedrag thuis.
