Les 1: Introductie
Uitgangspunten werk en maatschappij
1. Werk is ingebed in de maatschappij
Onder andere maatschappelijke regels, normen, trends,… die
richtinggevend zijn voor het gedrag van de mensen
VB: Digitalisering, prestatiecultuur, neoliberaal sociaal beleid
2. Werk heeft als subsysteem ook invloed op de ruimere maatschappij
VB: Arbeid in de Antwerpse haven heeft effect op algemene welvaart,
armoede en ongelijkheid
3. Arbeidsdeling is sociale deling:
De arbeid die je (niet) doet verschaft je in een bepaalde positie, vormt de
basis van socio-economische status en ongelijkheid
VB: In de IT-sector, programmeurs hebben een hogere status en een hoger
inkomen dan helpdeskmedewerkers
VOORBEELD UIT DE ACTUA
Audi vorst, welke maatschappelijke (f)actoren beïnvloeden de ontslaggolf in Audi
vorst? En welk effect zou de ontslaggolf kunnen hebben naar andere
maatschappelijke sectoren?
De ontslaggolf bij Audi Vorst wordt beïnvloed door economische druk binnen de
Volkswagen-groep, een teruglopende vraag naar elektrische voertuigen, hoge
loonkosten en technologische vooruitgang. Dit heeft gevolgen voor andere
sectoren, zoals de toeleveringsketen, en de regionale arbeidsmarkt. Ook lokaal
wordt de koopkracht aangetast, wat impact heeft op kleine bedrijven. Sociaal-
maatschappelijk zorgt de onzekerheid bij werknemers en hun families voor stress
en mogelijk sociale spanningen.
Studievragen bij de tekst
1. In welke zin kan je de arbeidsmarkt een ‘markt’ noemen?
Omdat het hier gaat om een economische afstemming tussen vraag en aanbod
volgens de principes van de vrije marktlogica. Werkgevers zullen jobs aanbieden
tegen bepaalde arbeidsvoorwaarden (loon, vakantie…) en werkzoekenden
beslissen of ze deze job willen doen tegen die voorwaarden. In die zin is de
redenering dezelfde als die van een marktkramer en een consument die
beslissen of ze een gegeven goed tegen een bepaalde prijs willen (ver)kopen. Als
de prijs (van een job) te hoog ligt zullen minder mensen het goed kopen (of de
job aannemen) en vice versa
2. Postindustrialisering refereert naar een grote verschuiving op de
arbeidsmarkt van de laatste decennia. Wat wordt daarmee bedoeld?
Postindustrialisering is de verschuiving van een economie gericht op industrie
naar een dienstgerichte economie. Dit betekent dat traditionele industriële banen
afnamen, terwijl de dienstensector groeit, bijvoorbeeld in technologie, zorg en
onderwijs. Deze verschuiving is gedreven door technologische vooruitgang,
globalisering en een stijgende vraag naar kennisintensieve diensten.
3. Waarom zijn vandaag steeds minder mensen ‘gesyndiceerd’ (=lid van een
vakbond). Geef 2 redenen.
Globalisering
,Veel industriële productie is verplaatst naar landen met lagere loonkosten. Dit
heeft geleid tot de sluiting van fabrieken en het verlies van banen in traditionele
industrieën in veel westerse landen. Met minder werknemers in deze sector daalt
ook het aantal potentiële vakbondsleden.
Technologische vooruitgang
Automatisering en robotisering hebben de behoefte aan menselijke arbeid in de
industriële sector sterk verminderd. Waar vroeger grote aantallen arbeiders nodig
waren, kunnen nu veel taken door machines worden uitgevoerd, wat leidt tot
minder banen en minder vakbondslidmaatschap
4. In welke mate voldoet een HR-professional met bacheloropleiding aan de
kenmerken van een professie? Toets de kenmerken van professionalisering
systematisch af aan ons beroepsveld.
Een bacheloropleiding HRM vraagt een behoorlijke hoeveelheid theoretisch
kennis. In die zin voldoet ze aan minstens een van de kenmerken van een
professie, de andere kenmerken liggen moeilijker. Zo zijn HR-professionals
meestal in dienst van organisaties, dus geen eigen baas, en kan men zich de
vraag stellen hoe autonoom ze dagdagelijks kunnen of mogen fungeren. Zeker in
de profit sector gelden de klassieke economische beginselen van winststreven en
klant is koning wat botst met de kernwaarden van onafhankelijk gezag tegenover
klanten en gerichtheid op belang van de gemeenschap.
5. Verklaar de begrippen (a) het nieuwe werken en (b) de transitionele
arbeidsmarkt
a. Het nieuwe werken ook wel plaats- en tijdonafhankelijk werken
genoemd. Door alle toegenomen ICT- mogelijkheden kunnen steeds meer
mensen bijvoorbeeld thuis of op een flexibele werkplek werken. HNW heeft
ook als mogelijk voordeel dat werknemers minder op hetzelfde moment
werken, waardoor mensen minder in de file staan. Dit spaart arbeidstijd en
is minder belastend voor het milieu. HNW veronderstelt wel een wederzijds
vertrouwen tussen leidinggevende en werknemer, door het verminderde
fysieke contact. De nadelen zijn dat het werk niet meer ophoudt als je
overal kan werken, WN’s komen elkaar minder tegen en de keuze voor
kantoortuinen met flexplekken, blijkt de concentratie en productiviteit niet
altijd ten goede te komen.
b. De postindustriële levensloop kent vele transities van en naar de
arbeidsmarkt. Dit vraagt om een nieuwe benadering van de arbeidsmarkt
en een andere manier van kijken naar hoe de transities van en naar de
arbeidsmarkt zo goed mogelijk door werknemers, werkgevers en overheid
kunnen worden gefaciliteerd. Dit model van de arbeidsmarkt staat bekend
onder de naam transitionele arbeidsmarkt model. Het model beschrijft
belangrijke overrgangen in de loopbaan. Het model benadrukt flexibiliteit
en ondersteuning van de overheid, wergevers en werknemers om deze
transities soepel te laten verlopen en een dynamische arbeidsmarkt te
bevorderen.
BV: Werk naar pensionering
, 6. Hoe kan je verklaren dat vrouwen ook vandaag nog over het algemeen
minder verdienen dan mannen?
Vrouwen verdienen minder door het type werk dat ze vaak doen, zoals
administratieve en dienstverlenende functies, die als minder belangrijk worden
gezien. Wanneer meer vrouwen in een beroep werken, daalt het aanzien en de
beloning ervan. Daarnaast dragen vrouwen vaker de
gezinsverantwoordelijkheden, wat hun carrièreontwikkeling belemmert door
onderbrekingen tijdens zwangerschappen en minder werkervaring. De derde
factor is subtiele discriminatie, zoals het glazen plafond en vragen over
kinderwensen tijdens sollicitaties, waardoor vrouwen moeilijker doorgroeien naar
hogere functies.
Les 2
Wat is arbeid?
Arbeid is een subjectief begrip, de maatschappelijke context (tijd en plaats)
bepaalt hoe werk wordt ingevuld.
Die context betreft sociale kenmerken van
De persoon zelf (microniveau)
Zijn omgeving (mesoniveau)
Ruimere maatschappelijke context (macroniveau)
Macro: Hoogste niveau, het niveau van de samenleving (als sociaal systeem)
VB: Robotisering, flexibilisering, tewerkstellingsbeleid…
Meso: Midden niveau, het niveau van organisaties, groepen…
VB: Grote bureaucratieën vs kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s)
Micro: Laagste niveau, het niveau van directe, face- to- face interacties
VB: Wergevers vs werknemers, arbeiders en bedienden, mannen en vrouwen
Goede professionals moeten op die 3 niveaus kunnen werken
Verschillende perspectieven op werk
Hoe kijken mannen en vrouwen anders naar werk?
Het zou kunnen dat vrouwen andere prioriteiten hebben dan mannen op de
werkvloer omdat ze thuis ook andere prioriteiten hebben. Onze maatschappij
verwacht nog steeds dat vrouwen eerder gaan kiezen om voor de kinderen thuis
te zorgen dan te gaan werken dan mannen. Vrouwen combineren vaak werk met
, zorgtaken thuis, wat hun kijk op werk kan beïnvloeden. Mannen zijn meer gericht
op hun carrière en inkomsten, hoewel dit meer verandert tegenwoordig.
Hoe kijken ouderen en jongeren anders naar werk?
Ouderen hebben vaak een traditioneler beeld van werk, gericht op stabiliteit en
langdurige loyaliteit aan 1 werkgever. Jongeren daartegen zijn vaak op zoek naar
meer flexibiliteit, zingeving en een betere werk-privébalans. Ze kunnen ook vaker
van werkplek of carrière wisselen.
Hoe kijken tweeverdieners en alleenstaande kostwinners anders naar werk?
Tweeverdieners willen werk combineren met gezinsleven en zijn vaak op zoek
naar flexibele werkuren. Ze hechten waarde aan een goede balans tussen werk
en privé. Alleenstaande kostwinners hebben meer financiële druk en kunnen
minder flexibel zijn met werktijden en locatie.
Hoe kijken zelfstandige thuiswerkers en ambtenaren in de non-profit
anders naar werk?
Zelfstandige thuiswerkers hebben veel autonomie, maar ook meer onzekerheid
over inkomen en werkdruk. Ze waarderen de vrijheid om hun werk in te richten
zoals zij willen. Ambtenaren in de non-profit werken vaak met een focus op
maatschappelijke impact, maar krijgen meestal minder financiële beloningen en
meer werkzekerheid.
Wat is arbeid?
2 ingangen populair
Arbeid als last, verbonden aan kosten voor levensonderhoud (dagelijks
brood) moeten werken voor het geld in de schuif
Arbeid als lust, verbonden aan idee van behoeftebevrediging of ontplooiing
(van zichzelf of omgeving) behoefte om te ontplooien en te leren
Smalste= betaalde loonarbeid
VB: Betaalde arbeid voor rekening van een derde
Breedste
Alle activiteiten die zijn gericht op het bevredigen van menselijke behoeften
VB: Eten en consumeren
Iedere activiteit die tot doel heeft de natuur te transformeren/ bewerken
Onze defintie (derde weg)
‘Iedere menselijke inspanning die gericht is op het voortbrengen van
maatschappelijk waardevolle goederen of diensten’
En/of
‘Het verrichten van taken die nut hebben voor de mensen die ze uitvoeren, voor
hun naaste omgeving en voor de maatschappij als geheel’
-Omvat dus zowel betaalde als onbetaalde arbeid
-Omvat dus ook de activiteiten van huisvrouwen, vrijwilligers, mantelzorgers…
-Pleidooi voor het begrip ‘werkende bevolking’ eerder dan voor ‘beroeps- of
arbeidsbevolking’
Uitgangspunten werk en maatschappij
1. Werk is ingebed in de maatschappij
Onder andere maatschappelijke regels, normen, trends,… die
richtinggevend zijn voor het gedrag van de mensen
VB: Digitalisering, prestatiecultuur, neoliberaal sociaal beleid
2. Werk heeft als subsysteem ook invloed op de ruimere maatschappij
VB: Arbeid in de Antwerpse haven heeft effect op algemene welvaart,
armoede en ongelijkheid
3. Arbeidsdeling is sociale deling:
De arbeid die je (niet) doet verschaft je in een bepaalde positie, vormt de
basis van socio-economische status en ongelijkheid
VB: In de IT-sector, programmeurs hebben een hogere status en een hoger
inkomen dan helpdeskmedewerkers
VOORBEELD UIT DE ACTUA
Audi vorst, welke maatschappelijke (f)actoren beïnvloeden de ontslaggolf in Audi
vorst? En welk effect zou de ontslaggolf kunnen hebben naar andere
maatschappelijke sectoren?
De ontslaggolf bij Audi Vorst wordt beïnvloed door economische druk binnen de
Volkswagen-groep, een teruglopende vraag naar elektrische voertuigen, hoge
loonkosten en technologische vooruitgang. Dit heeft gevolgen voor andere
sectoren, zoals de toeleveringsketen, en de regionale arbeidsmarkt. Ook lokaal
wordt de koopkracht aangetast, wat impact heeft op kleine bedrijven. Sociaal-
maatschappelijk zorgt de onzekerheid bij werknemers en hun families voor stress
en mogelijk sociale spanningen.
Studievragen bij de tekst
1. In welke zin kan je de arbeidsmarkt een ‘markt’ noemen?
Omdat het hier gaat om een economische afstemming tussen vraag en aanbod
volgens de principes van de vrije marktlogica. Werkgevers zullen jobs aanbieden
tegen bepaalde arbeidsvoorwaarden (loon, vakantie…) en werkzoekenden
beslissen of ze deze job willen doen tegen die voorwaarden. In die zin is de
redenering dezelfde als die van een marktkramer en een consument die
beslissen of ze een gegeven goed tegen een bepaalde prijs willen (ver)kopen. Als
de prijs (van een job) te hoog ligt zullen minder mensen het goed kopen (of de
job aannemen) en vice versa
2. Postindustrialisering refereert naar een grote verschuiving op de
arbeidsmarkt van de laatste decennia. Wat wordt daarmee bedoeld?
Postindustrialisering is de verschuiving van een economie gericht op industrie
naar een dienstgerichte economie. Dit betekent dat traditionele industriële banen
afnamen, terwijl de dienstensector groeit, bijvoorbeeld in technologie, zorg en
onderwijs. Deze verschuiving is gedreven door technologische vooruitgang,
globalisering en een stijgende vraag naar kennisintensieve diensten.
3. Waarom zijn vandaag steeds minder mensen ‘gesyndiceerd’ (=lid van een
vakbond). Geef 2 redenen.
Globalisering
,Veel industriële productie is verplaatst naar landen met lagere loonkosten. Dit
heeft geleid tot de sluiting van fabrieken en het verlies van banen in traditionele
industrieën in veel westerse landen. Met minder werknemers in deze sector daalt
ook het aantal potentiële vakbondsleden.
Technologische vooruitgang
Automatisering en robotisering hebben de behoefte aan menselijke arbeid in de
industriële sector sterk verminderd. Waar vroeger grote aantallen arbeiders nodig
waren, kunnen nu veel taken door machines worden uitgevoerd, wat leidt tot
minder banen en minder vakbondslidmaatschap
4. In welke mate voldoet een HR-professional met bacheloropleiding aan de
kenmerken van een professie? Toets de kenmerken van professionalisering
systematisch af aan ons beroepsveld.
Een bacheloropleiding HRM vraagt een behoorlijke hoeveelheid theoretisch
kennis. In die zin voldoet ze aan minstens een van de kenmerken van een
professie, de andere kenmerken liggen moeilijker. Zo zijn HR-professionals
meestal in dienst van organisaties, dus geen eigen baas, en kan men zich de
vraag stellen hoe autonoom ze dagdagelijks kunnen of mogen fungeren. Zeker in
de profit sector gelden de klassieke economische beginselen van winststreven en
klant is koning wat botst met de kernwaarden van onafhankelijk gezag tegenover
klanten en gerichtheid op belang van de gemeenschap.
5. Verklaar de begrippen (a) het nieuwe werken en (b) de transitionele
arbeidsmarkt
a. Het nieuwe werken ook wel plaats- en tijdonafhankelijk werken
genoemd. Door alle toegenomen ICT- mogelijkheden kunnen steeds meer
mensen bijvoorbeeld thuis of op een flexibele werkplek werken. HNW heeft
ook als mogelijk voordeel dat werknemers minder op hetzelfde moment
werken, waardoor mensen minder in de file staan. Dit spaart arbeidstijd en
is minder belastend voor het milieu. HNW veronderstelt wel een wederzijds
vertrouwen tussen leidinggevende en werknemer, door het verminderde
fysieke contact. De nadelen zijn dat het werk niet meer ophoudt als je
overal kan werken, WN’s komen elkaar minder tegen en de keuze voor
kantoortuinen met flexplekken, blijkt de concentratie en productiviteit niet
altijd ten goede te komen.
b. De postindustriële levensloop kent vele transities van en naar de
arbeidsmarkt. Dit vraagt om een nieuwe benadering van de arbeidsmarkt
en een andere manier van kijken naar hoe de transities van en naar de
arbeidsmarkt zo goed mogelijk door werknemers, werkgevers en overheid
kunnen worden gefaciliteerd. Dit model van de arbeidsmarkt staat bekend
onder de naam transitionele arbeidsmarkt model. Het model beschrijft
belangrijke overrgangen in de loopbaan. Het model benadrukt flexibiliteit
en ondersteuning van de overheid, wergevers en werknemers om deze
transities soepel te laten verlopen en een dynamische arbeidsmarkt te
bevorderen.
BV: Werk naar pensionering
, 6. Hoe kan je verklaren dat vrouwen ook vandaag nog over het algemeen
minder verdienen dan mannen?
Vrouwen verdienen minder door het type werk dat ze vaak doen, zoals
administratieve en dienstverlenende functies, die als minder belangrijk worden
gezien. Wanneer meer vrouwen in een beroep werken, daalt het aanzien en de
beloning ervan. Daarnaast dragen vrouwen vaker de
gezinsverantwoordelijkheden, wat hun carrièreontwikkeling belemmert door
onderbrekingen tijdens zwangerschappen en minder werkervaring. De derde
factor is subtiele discriminatie, zoals het glazen plafond en vragen over
kinderwensen tijdens sollicitaties, waardoor vrouwen moeilijker doorgroeien naar
hogere functies.
Les 2
Wat is arbeid?
Arbeid is een subjectief begrip, de maatschappelijke context (tijd en plaats)
bepaalt hoe werk wordt ingevuld.
Die context betreft sociale kenmerken van
De persoon zelf (microniveau)
Zijn omgeving (mesoniveau)
Ruimere maatschappelijke context (macroniveau)
Macro: Hoogste niveau, het niveau van de samenleving (als sociaal systeem)
VB: Robotisering, flexibilisering, tewerkstellingsbeleid…
Meso: Midden niveau, het niveau van organisaties, groepen…
VB: Grote bureaucratieën vs kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s)
Micro: Laagste niveau, het niveau van directe, face- to- face interacties
VB: Wergevers vs werknemers, arbeiders en bedienden, mannen en vrouwen
Goede professionals moeten op die 3 niveaus kunnen werken
Verschillende perspectieven op werk
Hoe kijken mannen en vrouwen anders naar werk?
Het zou kunnen dat vrouwen andere prioriteiten hebben dan mannen op de
werkvloer omdat ze thuis ook andere prioriteiten hebben. Onze maatschappij
verwacht nog steeds dat vrouwen eerder gaan kiezen om voor de kinderen thuis
te zorgen dan te gaan werken dan mannen. Vrouwen combineren vaak werk met
, zorgtaken thuis, wat hun kijk op werk kan beïnvloeden. Mannen zijn meer gericht
op hun carrière en inkomsten, hoewel dit meer verandert tegenwoordig.
Hoe kijken ouderen en jongeren anders naar werk?
Ouderen hebben vaak een traditioneler beeld van werk, gericht op stabiliteit en
langdurige loyaliteit aan 1 werkgever. Jongeren daartegen zijn vaak op zoek naar
meer flexibiliteit, zingeving en een betere werk-privébalans. Ze kunnen ook vaker
van werkplek of carrière wisselen.
Hoe kijken tweeverdieners en alleenstaande kostwinners anders naar werk?
Tweeverdieners willen werk combineren met gezinsleven en zijn vaak op zoek
naar flexibele werkuren. Ze hechten waarde aan een goede balans tussen werk
en privé. Alleenstaande kostwinners hebben meer financiële druk en kunnen
minder flexibel zijn met werktijden en locatie.
Hoe kijken zelfstandige thuiswerkers en ambtenaren in de non-profit
anders naar werk?
Zelfstandige thuiswerkers hebben veel autonomie, maar ook meer onzekerheid
over inkomen en werkdruk. Ze waarderen de vrijheid om hun werk in te richten
zoals zij willen. Ambtenaren in de non-profit werken vaak met een focus op
maatschappelijke impact, maar krijgen meestal minder financiële beloningen en
meer werkzekerheid.
Wat is arbeid?
2 ingangen populair
Arbeid als last, verbonden aan kosten voor levensonderhoud (dagelijks
brood) moeten werken voor het geld in de schuif
Arbeid als lust, verbonden aan idee van behoeftebevrediging of ontplooiing
(van zichzelf of omgeving) behoefte om te ontplooien en te leren
Smalste= betaalde loonarbeid
VB: Betaalde arbeid voor rekening van een derde
Breedste
Alle activiteiten die zijn gericht op het bevredigen van menselijke behoeften
VB: Eten en consumeren
Iedere activiteit die tot doel heeft de natuur te transformeren/ bewerken
Onze defintie (derde weg)
‘Iedere menselijke inspanning die gericht is op het voortbrengen van
maatschappelijk waardevolle goederen of diensten’
En/of
‘Het verrichten van taken die nut hebben voor de mensen die ze uitvoeren, voor
hun naaste omgeving en voor de maatschappij als geheel’
-Omvat dus zowel betaalde als onbetaalde arbeid
-Omvat dus ook de activiteiten van huisvrouwen, vrijwilligers, mantelzorgers…
-Pleidooi voor het begrip ‘werkende bevolking’ eerder dan voor ‘beroeps- of
arbeidsbevolking’
