Samenvatting Klassieke Oudheid: Romeinen

DE ROMEINEN




1

,H1: VERANTWOORDING

1.Klassieke oudheid in historisch perspectief
1.1. De gekleurde antieke erfenis
De klassieke oudheid wordt gebruikt om de periode aan te duiden waarin de mediterrane
wereld, onder impuls van de Grieken en Romeinen, een hoogstaande beschaving tot
ontwikkeling kwam die beschouwd wordt als een belangrijke pijler van de Europese cultuur.
Traditioneel afgebakend van 800 v.C. tot 500 n.C.
o Overlevering van relatief veel geschreven bronnen
o Bieden een kijk op de toenmalige samenleving
o Doorgaans een positieve perceptie over de eigen samenleving
o Zij die geen Grieks of Latijn spraken waren barbaren, inferieure volken
Positieve appreciatie die tot vandaag gehanteerd worden:
Middeleeuwen:
o Christendom en het Latijn als sacrale taal en bleef de antieke taal in de middeleeuwen
o Naamgeving als politiek statement gebaseerd op antieke voorbeelden
Vroegmoderne tijd:
o Geleerden bestudeerden en imiteerden de werken, dankzij boekdrukkunst werden de
werken verspreid = humanisme
o Kunstenaars inspireerden zich op antieke beeldhouwwerken en resten van architectuur
= renaissance
o Intellectuele elite werden in het Latijn geschoold en ontleenden er de cultuur en
waarden van de klassieke wereld
Moderne tijd:
o Ambitieuze vorsten die zich spiegelen aan Griekse en Romeinse veldheren (denk aan
Alexander de Grote, Caesar, Augustus, …). Dit tijdens het absolutisme (17e-18e eeuw)
in een poging tot het uitbouwen van wereldrijken; Franse keizerrijk, British Empire, …
o In tijden van opkomend nationalisme (19e eeuw) vond men inspiratie voor eigen
nationale helden; Vercingetorix, Boudica, Ambiorix, …
o Ook werd er inspiratie gehaald in architectuur, kledij, naamgeving,
overwinningsmonument voor zichzelf bouwen = classicisme, het werd dé stijl voor
paleizen, gerechtsgebouwen, …
o Eind 18e-19e eeuw vonden de verlichtingsfilosofen inspiratie bij de heidense antieke
filosofen en werd de Romeinse republiek een model voor politieke vernieuwers.
Hedendaagse tijd:

o Latijn en Grieks in het onderwijs
o Theatervoorstellingen geïnspireerd door het antieke, Griekse theater
o Historisch entertainment maar ook merknamen en logo’s
o Monumentale resten als toeristische troef
o Actua: Bart de Wever


2

, 1.2. Valkuilen van de bronnen
De meeste klassieke schrijvers behoren tot de toplaag van de samenleving. Hun schrijfsels
waren bedoeld voor de elite die de politieke touwen in handen hadden = gekleurd door een
politieke agenda.
Enkel wat waardevol genoeg werd geacht is bewaard gebleven.
Indelen van koningstijd / republiek / keizertijd als louter politieke benadering en verhindert de
langetermijn-geschiedenis.
Latijnse auteurs hebben geen aandacht voor de wisselwerking tussen de
maatschappelijke domeinen, meestal een eenzijdige focus op de politieke geschiedenis.
Het leven van de gewone mens wordt buiten beeld geplaatst.
Traditionele geschiedenis van Rome zeer top-down gericht.
Materiële resten van de klassieke oudheid werden veelal verwaarloosd; geplunderd,
hersmelten, materialen voor nieuwe doeleinden gebruiken, …
Antiquairs in de 16e-17e eeuw, uit Pompeji, verzamelde vondsten uit de klassieke wereld. De
stad kende een uitbarsting van de Vesuvius in 79 n.C. waardoor het pas in de 18 e eeuw werd
uitgegraven. In Ostia werden de opgravingen pas in de 19 e eeuw uitgevoerd. Grote sites,
zoals het Forum Romanum, bevestigden de elitaire cultuur waardoor het eenvoudige leven
van de gewone mens onbestaand leek.
Onderwaterarcheologie geeft ons een kijk op de scheepsvaart maar ook op de
handelscontacten van het Romeinse Rijk.




 Koningstijd: 753 v.C. – 509 v.C.
 Republiek: 509 v.C. – 27 v.C.
 Keizertijd: 27 v.C. – 476 n.C.


Context:
Het Romeinse grootrijk omvat een landbouwsamenleving met uitbuitingseconomie. Er is ook
sprake van een mengcultuur.




3

, H2: ROME: DE VORMING VAN EEN GROOTRIJK

1.De opmars van de Romeinen
Ca. 1000 v.C. woonde op de Palatijnheuvel een kleine gemeenschap herders, een bescheiden
lokale ontwikkeling. Tussen de 7 e en 4e eeuw v.C. groeide de meerdere nederzettingen op de
Palatijn uit tot één stad. In de 4e eeuw v.C. werd de stad ommuurd.




Simultaan ontstonden grotere Etruskische steden en Griekse stadsstaten.


2.De verklaring van de Romeinen
2.1. Goddelijke voorzienigheid
De Romeinse geschiedschrijvers en dichters uit de 1 e eeuw v.C. verklaren de militaire
successen aan goddelijke voorzienigheid.
De Romeinse stichtingsmythe kreeg een literaire vorm onder Livius en Vergilius toen Rome al
een grootrijk was.
 TitusLivius:
o Eerste eeuw v.C. en n.C.
o Geschiedschrijver
o Ab urbe condita / sinds de stichting van de stad
o Haalde zijn verhalen uit de lokale mondelinge traditie : verzameling legenden en
verhalen met een geringe mate tot de realiteit, schrijft verder op de verzen van
Vergilius.
 Vergilius:
o Eerste eeuw v.C.
o Latijnse dichter
o Verwerkte elementen van de Romeinse stichtingsmythe in zijn epos Aeneis /
over Aeneas. Opgedragen aan keizer Augustus, link wordt gelegd tussen de
Griekse held Aeneas en de keizer.
o Getuigt van duidelijke (handels)contacten met de Grieken en de Mediterraanse
wereld.
o Romeinen leren over de godenwereld via de
Grieken.
De Romeinse stichtingsmythe
In het begin was de chaos en nacht, in de chaos was er
aarde, vuur, lucht en water. Een godheid scheidde de
elementen. De mens werd geboren uit nood
4