Adaptatie in theater film en literatuur
Evaluatie
1. Schriftelijk examen: 50%
▪ Lessen als basis + Syllabus + Lees- en kijkopdrachten
▪ Open vragen
▪ Peilt naar
− Kennis van concepten, theorieën, geschiedenissen
− Kennis van behandelde casussen
− Meta-inzicht in overkoepelende cursus
− Toepassen theorieën/concepten op casus
2. Vrij essay: 50%
▪ Keuze tussen paper of video-essay
− Paper: 1500 woorden
− Video: 5 à 10 mintuten + statement van 100 à 500 woorden
▪ 1 centraal argument uitwerken, focus kies je zelf
▪ Kies 1 adaptatie => vergelijkende analyse adaptatie & brontekst met 1 focus die
je beargumenteert
▪ Invalshoeken: tekst Writing about Film and Literature – Timothy Corigen lezen
Rode Draad
Adaptatieprocessen die plaatsvinden binnen (hoofdzakelijk) film, theater en literatuur
Adaptaties als adaptaties: bewuste herwerkingen van een of meerdere andere
cultuurproducten
Theoretische grondslagen en historische inzichten
Inleidende lessen met grote lijnen + verdiepende lessen met cases
Inbreng expertise vanuit diverse TFL-medewerkers
Centraal concept: intermedialiteit
Inhoudstafel
1. Inleiding tot adaptatiestudies
2. Adaptatietheorie
▪ Adaptation – Jonze
3. Filmadaptaties
▪ Le Mepris – Godard
▪ Beau Travail – Denis
▪ Orlando – Potter
4. Adaptatie, dans en re-enactment: Le Sacre Du Printemps
5. Engaging with, Around, Along: Beyond Hutcheon’s Three Modes of Engagement
6. Adaptatie en nationale identiteit in Belgische cinema
▪ De man die zijn haar kort liet knippen – Delvauw
▪ Mr. Nobody – Van Dormael
7. Filmremakes
▪ Psycho – Hitchcock
▪ Psycho – Van Sant
8. Blindheid, adaptatie en visuele media: Samuel Becketts Allen die vallen op radio en
televisie
▪ All that Fall
9. Choose sequels, choose nostalgia: hoe T2 trainspotting indie klassieker Trainspotting
opvolgde
▪ Trainspotting – Boyle
▪ T2 Transpotting – Boyle
1
,Inhoudsopgave
1. Inleiding adaptatiestudies ................................................................................................................. 3
1.1 Hutcheon – adaptatie: theorie ........................................................................................................ 3
2. Adaptatietheorie ................................................................................................................................ 7
2.1 adaptatiestudies en context ............................................................................................................ 7
2.2 Murray ........................................................................................................................................... 9
2.3 De auteur ..................................................................................................................................... 10
2.4 Hutcheon ..................................................................................................................................... 11
2.5 getrouwheid / fidelity .................................................................................................................. 11
2.6 vergelijkende tekstuele analyse ................................................................................................... 12
2.7 conclusie & beau travail .............................................................................................................. 12
3. Filmadaptaties ................................................................................................................................. 14
3.1 historisch overzicht adaptaties in filmgeschiedenis..................................................................... 14
4. Adaptatie / Dans / Re-enactment – le sacre du printemps ........................................................... 27
4.1 Introductie: Sacre Du printemps .................................................................................................. 27
4.2 Re-enactment als adaptatie in dans.............................................................................................. 28
4.3 Le Sacre du printemps (1913) ..................................................................................................... 30
4.4 Adaptaties van le sacre ................................................................................................................ 31
5. Engaging with, Around, Along: Beyond Hutcheon’s Three Modes of Engagement (engaging
w/ adaptations)..................................................................................................................................... 33
5.1 introduction ................................................................................................................................. 33
5.2 engagement.................................................................................................................................. 34
5.3 thinking about / through adaptation............................................................................................. 37
6. Adaptatie en nationale identiteit in Belgische Cinema ................................................................ 38
7. Filmremakes .................................................................................................................................... 44
7.1 introductie.................................................................................................................................... 44
7.2 context ......................................................................................................................................... 45
7.3 theorie & historische context ....................................................................................................... 45
7.4 toepassingen ................................................................................................................................ 48
8. Samuel Beckett – All that fall (’57) / tous ceux qui tombent (’63) .............................................. 52
8.1 introductie.................................................................................................................................... 52
8.2 Beckett & radio ........................................................................................................................... 53
8.3 de geluidseffecten van All That Fall ........................................................................................... 54
8.3 afwezigheid van visuele informatie ............................................................................................. 56
8.4 Radiodiffusion-télévision française (RTF) .................................................................................. 59
8.5 de adaptaties van het hoorspel ..................................................................................................... 59
8.5 Appropriatie – Hutcheon, Sanders .............................................................................................. 62
2
,9. Sequels .............................................................................................................................................. 63
9.1 geschiedenis van de sequel .......................................................................................................... 63
9.2 Sequels definiëren ....................................................................................................................... 65
9.3 sequels vandaag en nostalgie ....................................................................................................... 68
9.4 casestudie – choose sequels. Choose Nostalgia: Hoe T2 Trainspotting indie klassieker
Trainspotting opvolgde...................................................................................................................... 71
1. Inleiding adaptatiestudies
Eerste voorbeelden
• Film Jurassic Park = adaptatie van boek Michael Crichton
• Film Magnificent Seven = adaptatie oudere westernfilm = adaptatie seven samurai
• WTFock = adaptatie serie SKAM
• Film West Side Story = adaptatie musical = adaptatie Romeo & Juliet
The Shining – Stephen King, film vs origineel boek
• King: optimistischer wereldbeeld, hoofdpersonage doet slecht maar is goed in zijn hart, wordt stilaan
meer slecht
o Keurde film enorm af: te koud, vrouwelijk personage is misogynistisch
o Maakte later zelf een serie van de shining als een soort van correctie
o Schrijft Doctor Sleep als vervolg, invloed van de filmadaptatie, zorgde ervoor dat hij nog meer
zijn eigen visie wou doorduwen in dit boek =>
▪ ook filmadaptatie van gemaakt, combineert de visuele wereld van Kubrick met narratief
van King => verzoening van beide
▪ King kon na deze film die van Kubrick meer appreciëren
• Kubrick: pessimistischer wereldbeeld, hoofdpersonage is een door en door slecht personage
o Wel goede film als gezien als autonome film, niet als adaptatie
=>toont de complexiteit van adaptatie aan, hoe de werken constant elkaar beïnvloeden
Kenmerken van adaptatie
(i) Invloedrijk en complex
(ii) Enorm prevalent in de populaire cultuur
o 2019: 29% van Netflix originals gebaseerd op andere content => we consumeren constant
onbewust adaptaties
1.1 Hutcheon – adaptatie: theorie
Cf. Hutcheon, ‘Chapter 1: Beginning to theorize adaptation: What? Who? Why? How? Where? When?’,
pp. 1-32
Hutcheon: (on)populair?
1. Populaire praktijk
o Familiariteitsprincipe + Repetition with variation
▪ Herkenbaar maar tegelijk toch iets nieuws
o Commercieel interessant => weinig risico
▪ Materiaal heeft zichzelf al eens bewezen
2. Tegelijk minachting
o Romantisch idee over ‘het origineel” en de adaptatie als minderwaardige afgeleide
“to be second is not to be secondary or inferior, likewise, to be first is not to be originary or authoritive”
3
, • Idee dat origineel superieur is is een romantische eenlijnige denkwijze
• Moeten we afleren => hiërarchie aanklagen
o Niet refereren als ‘origineel’ maar as ‘geadapteerde werk’ of ‘bronwerk’ => positievere connotatie
o Belangrijkste: pejoratieve connotatie achterwege laten
Beschouwing van adaptaties
1. Adaptaties als adaptaties
• Erkenning relatie werk met voorgaand(e) werk(e)n
• Knowing audiences: op de hoogte van het bronwerk
2. Adaptaties als autonoom werk
• Geen erkenning relatie met bronwerk analyseren
• Unknowing audiences: niet op de hoogte van het bronwerk
=>andere benaderingen die tot andere beoordelingen leiden
=>knowing vs unknowing: creëert een andere soort relatie en verhouding, andere verwachtingen
=> te binair? – er zijn gradaties: weten dat er een boek is maar niet hebben gelezen, die hard fans,..
Definiëring van adaptatie
Hutcheon: adaptaties als “deliberate, announced, and extended variations of prior works”
= een werk dat een of meerdere andere werken of een verhaalwereld bewust en openlijk herwerkt
• Een verhaaluniversum kan ook de bron van een adaptatie vormen
o Bv. games die universum van een boek overnemen
• Behoort niet tot adaptatie
o Referenties / intertekstualiteit = niet openlijk en bewust linken
o Plagiaat = niet openlijk en bewust aankondigen
o Sequels & prequels: herhalen niet (geen herwerking) maar een voortbouwing
Hutcheon: subdefinities met 3 verschillende invalshoeken
1. Adaptatie als product
An acknowledged transposition of a recognizable other work or works
o Adaptatie als de bewerking van een ander werk
▪ Binnen of tussen media
▪ Verandering van genre
▪ Verandering van vertelperspectief
o Resultaat ervan = product
o Bepalen de diverse benamingen voor het product: adaptatie, re-enactment, verfilming, remake,
cover, hercompositie, vertaling, remediatie,…
2. Adaptatie als proces
A creative and interpretative act of appropriation/salvaging
o Het adapteren als actieve daad impliceert steeds interpretatie en dan creatie
o ‘toe-eigening’ – soms negatieve connotatie
o Interpretatie / appropriatie / toe-eigening / ‘salvaging’ (redden, iets dat vergeten is terug aan het
licht brengen, koesteren)
▪ Chantal Akerman haar adaptatie van Singer: Singer begint te spreken via Akerman, verleent
hem een stem => adaptatie als salvaging
3. Adaptatie vanuit publiek/Receptie
An extended intertextual engagement with the adapted works
o Adaptatie als palimpsest
4
Evaluatie
1. Schriftelijk examen: 50%
▪ Lessen als basis + Syllabus + Lees- en kijkopdrachten
▪ Open vragen
▪ Peilt naar
− Kennis van concepten, theorieën, geschiedenissen
− Kennis van behandelde casussen
− Meta-inzicht in overkoepelende cursus
− Toepassen theorieën/concepten op casus
2. Vrij essay: 50%
▪ Keuze tussen paper of video-essay
− Paper: 1500 woorden
− Video: 5 à 10 mintuten + statement van 100 à 500 woorden
▪ 1 centraal argument uitwerken, focus kies je zelf
▪ Kies 1 adaptatie => vergelijkende analyse adaptatie & brontekst met 1 focus die
je beargumenteert
▪ Invalshoeken: tekst Writing about Film and Literature – Timothy Corigen lezen
Rode Draad
Adaptatieprocessen die plaatsvinden binnen (hoofdzakelijk) film, theater en literatuur
Adaptaties als adaptaties: bewuste herwerkingen van een of meerdere andere
cultuurproducten
Theoretische grondslagen en historische inzichten
Inleidende lessen met grote lijnen + verdiepende lessen met cases
Inbreng expertise vanuit diverse TFL-medewerkers
Centraal concept: intermedialiteit
Inhoudstafel
1. Inleiding tot adaptatiestudies
2. Adaptatietheorie
▪ Adaptation – Jonze
3. Filmadaptaties
▪ Le Mepris – Godard
▪ Beau Travail – Denis
▪ Orlando – Potter
4. Adaptatie, dans en re-enactment: Le Sacre Du Printemps
5. Engaging with, Around, Along: Beyond Hutcheon’s Three Modes of Engagement
6. Adaptatie en nationale identiteit in Belgische cinema
▪ De man die zijn haar kort liet knippen – Delvauw
▪ Mr. Nobody – Van Dormael
7. Filmremakes
▪ Psycho – Hitchcock
▪ Psycho – Van Sant
8. Blindheid, adaptatie en visuele media: Samuel Becketts Allen die vallen op radio en
televisie
▪ All that Fall
9. Choose sequels, choose nostalgia: hoe T2 trainspotting indie klassieker Trainspotting
opvolgde
▪ Trainspotting – Boyle
▪ T2 Transpotting – Boyle
1
,Inhoudsopgave
1. Inleiding adaptatiestudies ................................................................................................................. 3
1.1 Hutcheon – adaptatie: theorie ........................................................................................................ 3
2. Adaptatietheorie ................................................................................................................................ 7
2.1 adaptatiestudies en context ............................................................................................................ 7
2.2 Murray ........................................................................................................................................... 9
2.3 De auteur ..................................................................................................................................... 10
2.4 Hutcheon ..................................................................................................................................... 11
2.5 getrouwheid / fidelity .................................................................................................................. 11
2.6 vergelijkende tekstuele analyse ................................................................................................... 12
2.7 conclusie & beau travail .............................................................................................................. 12
3. Filmadaptaties ................................................................................................................................. 14
3.1 historisch overzicht adaptaties in filmgeschiedenis..................................................................... 14
4. Adaptatie / Dans / Re-enactment – le sacre du printemps ........................................................... 27
4.1 Introductie: Sacre Du printemps .................................................................................................. 27
4.2 Re-enactment als adaptatie in dans.............................................................................................. 28
4.3 Le Sacre du printemps (1913) ..................................................................................................... 30
4.4 Adaptaties van le sacre ................................................................................................................ 31
5. Engaging with, Around, Along: Beyond Hutcheon’s Three Modes of Engagement (engaging
w/ adaptations)..................................................................................................................................... 33
5.1 introduction ................................................................................................................................. 33
5.2 engagement.................................................................................................................................. 34
5.3 thinking about / through adaptation............................................................................................. 37
6. Adaptatie en nationale identiteit in Belgische Cinema ................................................................ 38
7. Filmremakes .................................................................................................................................... 44
7.1 introductie.................................................................................................................................... 44
7.2 context ......................................................................................................................................... 45
7.3 theorie & historische context ....................................................................................................... 45
7.4 toepassingen ................................................................................................................................ 48
8. Samuel Beckett – All that fall (’57) / tous ceux qui tombent (’63) .............................................. 52
8.1 introductie.................................................................................................................................... 52
8.2 Beckett & radio ........................................................................................................................... 53
8.3 de geluidseffecten van All That Fall ........................................................................................... 54
8.3 afwezigheid van visuele informatie ............................................................................................. 56
8.4 Radiodiffusion-télévision française (RTF) .................................................................................. 59
8.5 de adaptaties van het hoorspel ..................................................................................................... 59
8.5 Appropriatie – Hutcheon, Sanders .............................................................................................. 62
2
,9. Sequels .............................................................................................................................................. 63
9.1 geschiedenis van de sequel .......................................................................................................... 63
9.2 Sequels definiëren ....................................................................................................................... 65
9.3 sequels vandaag en nostalgie ....................................................................................................... 68
9.4 casestudie – choose sequels. Choose Nostalgia: Hoe T2 Trainspotting indie klassieker
Trainspotting opvolgde...................................................................................................................... 71
1. Inleiding adaptatiestudies
Eerste voorbeelden
• Film Jurassic Park = adaptatie van boek Michael Crichton
• Film Magnificent Seven = adaptatie oudere westernfilm = adaptatie seven samurai
• WTFock = adaptatie serie SKAM
• Film West Side Story = adaptatie musical = adaptatie Romeo & Juliet
The Shining – Stephen King, film vs origineel boek
• King: optimistischer wereldbeeld, hoofdpersonage doet slecht maar is goed in zijn hart, wordt stilaan
meer slecht
o Keurde film enorm af: te koud, vrouwelijk personage is misogynistisch
o Maakte later zelf een serie van de shining als een soort van correctie
o Schrijft Doctor Sleep als vervolg, invloed van de filmadaptatie, zorgde ervoor dat hij nog meer
zijn eigen visie wou doorduwen in dit boek =>
▪ ook filmadaptatie van gemaakt, combineert de visuele wereld van Kubrick met narratief
van King => verzoening van beide
▪ King kon na deze film die van Kubrick meer appreciëren
• Kubrick: pessimistischer wereldbeeld, hoofdpersonage is een door en door slecht personage
o Wel goede film als gezien als autonome film, niet als adaptatie
=>toont de complexiteit van adaptatie aan, hoe de werken constant elkaar beïnvloeden
Kenmerken van adaptatie
(i) Invloedrijk en complex
(ii) Enorm prevalent in de populaire cultuur
o 2019: 29% van Netflix originals gebaseerd op andere content => we consumeren constant
onbewust adaptaties
1.1 Hutcheon – adaptatie: theorie
Cf. Hutcheon, ‘Chapter 1: Beginning to theorize adaptation: What? Who? Why? How? Where? When?’,
pp. 1-32
Hutcheon: (on)populair?
1. Populaire praktijk
o Familiariteitsprincipe + Repetition with variation
▪ Herkenbaar maar tegelijk toch iets nieuws
o Commercieel interessant => weinig risico
▪ Materiaal heeft zichzelf al eens bewezen
2. Tegelijk minachting
o Romantisch idee over ‘het origineel” en de adaptatie als minderwaardige afgeleide
“to be second is not to be secondary or inferior, likewise, to be first is not to be originary or authoritive”
3
, • Idee dat origineel superieur is is een romantische eenlijnige denkwijze
• Moeten we afleren => hiërarchie aanklagen
o Niet refereren als ‘origineel’ maar as ‘geadapteerde werk’ of ‘bronwerk’ => positievere connotatie
o Belangrijkste: pejoratieve connotatie achterwege laten
Beschouwing van adaptaties
1. Adaptaties als adaptaties
• Erkenning relatie werk met voorgaand(e) werk(e)n
• Knowing audiences: op de hoogte van het bronwerk
2. Adaptaties als autonoom werk
• Geen erkenning relatie met bronwerk analyseren
• Unknowing audiences: niet op de hoogte van het bronwerk
=>andere benaderingen die tot andere beoordelingen leiden
=>knowing vs unknowing: creëert een andere soort relatie en verhouding, andere verwachtingen
=> te binair? – er zijn gradaties: weten dat er een boek is maar niet hebben gelezen, die hard fans,..
Definiëring van adaptatie
Hutcheon: adaptaties als “deliberate, announced, and extended variations of prior works”
= een werk dat een of meerdere andere werken of een verhaalwereld bewust en openlijk herwerkt
• Een verhaaluniversum kan ook de bron van een adaptatie vormen
o Bv. games die universum van een boek overnemen
• Behoort niet tot adaptatie
o Referenties / intertekstualiteit = niet openlijk en bewust linken
o Plagiaat = niet openlijk en bewust aankondigen
o Sequels & prequels: herhalen niet (geen herwerking) maar een voortbouwing
Hutcheon: subdefinities met 3 verschillende invalshoeken
1. Adaptatie als product
An acknowledged transposition of a recognizable other work or works
o Adaptatie als de bewerking van een ander werk
▪ Binnen of tussen media
▪ Verandering van genre
▪ Verandering van vertelperspectief
o Resultaat ervan = product
o Bepalen de diverse benamingen voor het product: adaptatie, re-enactment, verfilming, remake,
cover, hercompositie, vertaling, remediatie,…
2. Adaptatie als proces
A creative and interpretative act of appropriation/salvaging
o Het adapteren als actieve daad impliceert steeds interpretatie en dan creatie
o ‘toe-eigening’ – soms negatieve connotatie
o Interpretatie / appropriatie / toe-eigening / ‘salvaging’ (redden, iets dat vergeten is terug aan het
licht brengen, koesteren)
▪ Chantal Akerman haar adaptatie van Singer: Singer begint te spreken via Akerman, verleent
hem een stem => adaptatie als salvaging
3. Adaptatie vanuit publiek/Receptie
An extended intertextual engagement with the adapted works
o Adaptatie als palimpsest
4
