PATHOGENESE BIJ DE MENS
LES 1 : Cardiologie 2 – 12
LES 2 : Hepatitis C Virus 13 - 21
LES 3.1 : Hemochromatose 22 – 32
LES 3.2 : Acute Myeloïde Leukemie 33 – 42
LES 4.1 : Alzheimer 43 – 51
LES 4.2 : Epilepsie 52 – 58
LES 5 : Obesitas en gerelateerde aandoeningen 59 – 74
LES 6 : Reumatoïde artritis 75 – 88
LES 7 : Complexe inflammatoire darmziekten 89 – 106
LES 8 : Thyreotoxicose en hyperthyreoidie 107 – 121
LES 9 : Colorectaal carcinoom 122 – 127
LES 10 : Shock 128 - 144
1
, LES 1: Cardiologie
(Peter Gheeraert)
1. Atherosclerose
Sterftecijfers
• WHO Europese Regio (53 landen):
o >4,35 miljoen doden/jaar door CVD
• Europese Unie (EU):
o >1,9 miljoen doden/jaar door CVD
• Geslachtsverschillen:
o 55% van alle sterfgevallen bij vrouwen in Europa
o 43% van alle sterfgevallen bij mannen in Europa
• Vergelijking met kanker:
o CVD eist meer levens dan alle kankers samen
Economische Impact
• Kosten voor de EU: ± 169 miljard euro/jaar (incl. zorgkosten, productiviteitsverlies)
1.1 Mechanismen van Atherosclerose
• Definitie: Chronische inflammatoire aandoening van de vaatwand, leidend tot plaquevorming
• Stadia van Plaquevorming:
1. Endotheeldysfunctie:
▪ Beschadiging van endotheel → adhesie van ICAM-1 en VCAM-1 (vascular cell
adhesion molecules)
▪ Verhoogde doorlaatbaarheid voor low density lipoproteins (LDL) en infiltratie van
inflammatoire cellen in de subendotheliale laag
2. Inflammatoire Infiltratie:
▪ Monocyten migreren naar subendotheliale laag → differentiëren tot macrofagen
→ nemen LDL op → worden schuimcellen
▪ Vrijkomen van cytokines (MCP-1, IL-6, IL-1β) → inflammatoire omgeving
3. Plaquevorming:
▪ Gladde spiercellen prolifereren (door PDGF) → maken collageen → vormen
fibreus kapsel rond lipidenkern
▪ Gladde spiercellen verouderen → cytokines worden vrijgelaten
▪ Apoptose van gladde spiercellen → activatie van matrix-degraderende enzymen →
plaque-instabiliteit
2
, 4. Plaque ruptuur:
▪ Trombusvorming → partiële/complete vaatocclusie (vaat al dan niet volledig
verstoppen) → ischemie/infarct
!! Partiële klonter kan opnieuw overgroeid worden door endotheel (minder
gevaarlijk)
• Risicofactoren:
o Biologische factoren: Hoge bloeddruk, hoge glykemie, LDL-cholesterol,
overgewicht/obesitas
o Levensstijlfactoren: Roken, ongezond eten, alcoholmisbruik, geen lichaamsbeweging
o Uitgebreidere factoren:
- Vaste: leeftijd, geslacht, genetica, ras
- Aanpasbare: inkomen, opleiding, levensomstandigheden,
werkomstandigheden
o Lokaal: Turbulente bloedstroom (lage shear stress bevordert plaquevorming)
1.2 Ziektebeelden van Atherosclerose
• Coronaire Ischemische Aandoeningen:
o Angina pectoris (stabiel/instabiel), myocardinfarct, hartfalen
• Arteriële Insufficiëntie Onderste Ledematen
o Claudicatio intermittens, ulcera, gangreen
• Vernauwing Nierslagaders
o Renovasculaire hypertensie, nierinsufficiëntie
• Cerebrovasculaire Aandoeningen:
o Hersentrombose, bloedingen, aneurysmata
• Aorta-aneurysma (dilataties):
o Risico op dissectie/ruptuur (behandeling met endovasculaire stentgraft)
• Intestinale Angor en Darminfarct
1.3 Preventie van Atherosclerose
• Primaire Preventie (Europees Handvest voor een Gezond Hart): niveau van populatie
o Niet roken, dagelijks 30 min bewegen, gezonde voeding, BMI <25
o Bloeddruk <140/90 mmHg, cholesterol <190 mg% of 5 mmol/L
• Belgische Statistieken:
o 1,2 miljoen met hypertensie (bloeddruk > 140/90), 250.000 met diabetes type 2, 3,3
miljoen met overgewicht, 2,8 miljoen rokers, 4 – 5,4 miljoen met onvoldoende beweging
o Waarschijnlijk nog veel meer maar die het zelf niet weten
3
, 2. Coronaire Ischemie
2.1 Het Ziektemechanisme van Coronaire Ischemie
• Ischemie: ontstaat als het O2verbruik groter is dan het aanbod.
o Atherosclerotische plaques die de bloedstroom belemmeren
o Plaque-ruptuur met daaropvolgende trombusvorming
o Vasospasme van de kransslagaders
• Belangrijke determinanten:
o Aanbod: Bepaald door weerstand van stenose in coronair
o Verbruik (arbeid): Bepaald door
▪ Hartfrequentie
▪ Wandspanning (hart spieractiviteit in systole en diastole)
▪ Contractiliteit (intrinsieke ‘hevigheid’ van contractie)
• Angor = ischemie met symptomen
• Symptomen myocard ischemie:
▪ Vage retrosternale druk soms met uitstraling naar arm(en) of keel
▪ Eerder beklemmend dan stekend
▪ Meestal tijdens een inspanning, gaat weg bij stoppen van inspanning
▪ Duurt 2-15 minuten
2.2 Klinische Presentaties
1. Stabiele Angina Pectoris (50% van CAD-patiënten)
o Pathofysiologie:
▪ Vaste stenose (angor bij >75% vernauwing)
▪ Langzame progressie (jaren)
▪ Eerst bij zware inspanningen, naarmate diameter verder vernauwd (75% → 95%,
maanden) stabiele angor bij steeds geringere inspanningen
2. Vasospastische Angina (<5% van CAD-patiënten) = silentieuze ischemie
o Zeldzaam of onderschat
o Plotselinge vaatkramp zonder plaque-ruptuur
o Kan optreden in rust, vaak ’s nachts
3. Acuut Coronair Syndroom (50% van CAD-patiënten)
o Pathofysiologie:
▪ Snel evoluerend (over dagen)
▪ Van <50% → > 90% diameterreductie : klachten bij geringe inspanning of rust
o Oorzaken:
▪ Plaque-ruptuur → trombusvorming → (sub)totale occlusie
4
LES 1 : Cardiologie 2 – 12
LES 2 : Hepatitis C Virus 13 - 21
LES 3.1 : Hemochromatose 22 – 32
LES 3.2 : Acute Myeloïde Leukemie 33 – 42
LES 4.1 : Alzheimer 43 – 51
LES 4.2 : Epilepsie 52 – 58
LES 5 : Obesitas en gerelateerde aandoeningen 59 – 74
LES 6 : Reumatoïde artritis 75 – 88
LES 7 : Complexe inflammatoire darmziekten 89 – 106
LES 8 : Thyreotoxicose en hyperthyreoidie 107 – 121
LES 9 : Colorectaal carcinoom 122 – 127
LES 10 : Shock 128 - 144
1
, LES 1: Cardiologie
(Peter Gheeraert)
1. Atherosclerose
Sterftecijfers
• WHO Europese Regio (53 landen):
o >4,35 miljoen doden/jaar door CVD
• Europese Unie (EU):
o >1,9 miljoen doden/jaar door CVD
• Geslachtsverschillen:
o 55% van alle sterfgevallen bij vrouwen in Europa
o 43% van alle sterfgevallen bij mannen in Europa
• Vergelijking met kanker:
o CVD eist meer levens dan alle kankers samen
Economische Impact
• Kosten voor de EU: ± 169 miljard euro/jaar (incl. zorgkosten, productiviteitsverlies)
1.1 Mechanismen van Atherosclerose
• Definitie: Chronische inflammatoire aandoening van de vaatwand, leidend tot plaquevorming
• Stadia van Plaquevorming:
1. Endotheeldysfunctie:
▪ Beschadiging van endotheel → adhesie van ICAM-1 en VCAM-1 (vascular cell
adhesion molecules)
▪ Verhoogde doorlaatbaarheid voor low density lipoproteins (LDL) en infiltratie van
inflammatoire cellen in de subendotheliale laag
2. Inflammatoire Infiltratie:
▪ Monocyten migreren naar subendotheliale laag → differentiëren tot macrofagen
→ nemen LDL op → worden schuimcellen
▪ Vrijkomen van cytokines (MCP-1, IL-6, IL-1β) → inflammatoire omgeving
3. Plaquevorming:
▪ Gladde spiercellen prolifereren (door PDGF) → maken collageen → vormen
fibreus kapsel rond lipidenkern
▪ Gladde spiercellen verouderen → cytokines worden vrijgelaten
▪ Apoptose van gladde spiercellen → activatie van matrix-degraderende enzymen →
plaque-instabiliteit
2
, 4. Plaque ruptuur:
▪ Trombusvorming → partiële/complete vaatocclusie (vaat al dan niet volledig
verstoppen) → ischemie/infarct
!! Partiële klonter kan opnieuw overgroeid worden door endotheel (minder
gevaarlijk)
• Risicofactoren:
o Biologische factoren: Hoge bloeddruk, hoge glykemie, LDL-cholesterol,
overgewicht/obesitas
o Levensstijlfactoren: Roken, ongezond eten, alcoholmisbruik, geen lichaamsbeweging
o Uitgebreidere factoren:
- Vaste: leeftijd, geslacht, genetica, ras
- Aanpasbare: inkomen, opleiding, levensomstandigheden,
werkomstandigheden
o Lokaal: Turbulente bloedstroom (lage shear stress bevordert plaquevorming)
1.2 Ziektebeelden van Atherosclerose
• Coronaire Ischemische Aandoeningen:
o Angina pectoris (stabiel/instabiel), myocardinfarct, hartfalen
• Arteriële Insufficiëntie Onderste Ledematen
o Claudicatio intermittens, ulcera, gangreen
• Vernauwing Nierslagaders
o Renovasculaire hypertensie, nierinsufficiëntie
• Cerebrovasculaire Aandoeningen:
o Hersentrombose, bloedingen, aneurysmata
• Aorta-aneurysma (dilataties):
o Risico op dissectie/ruptuur (behandeling met endovasculaire stentgraft)
• Intestinale Angor en Darminfarct
1.3 Preventie van Atherosclerose
• Primaire Preventie (Europees Handvest voor een Gezond Hart): niveau van populatie
o Niet roken, dagelijks 30 min bewegen, gezonde voeding, BMI <25
o Bloeddruk <140/90 mmHg, cholesterol <190 mg% of 5 mmol/L
• Belgische Statistieken:
o 1,2 miljoen met hypertensie (bloeddruk > 140/90), 250.000 met diabetes type 2, 3,3
miljoen met overgewicht, 2,8 miljoen rokers, 4 – 5,4 miljoen met onvoldoende beweging
o Waarschijnlijk nog veel meer maar die het zelf niet weten
3
, 2. Coronaire Ischemie
2.1 Het Ziektemechanisme van Coronaire Ischemie
• Ischemie: ontstaat als het O2verbruik groter is dan het aanbod.
o Atherosclerotische plaques die de bloedstroom belemmeren
o Plaque-ruptuur met daaropvolgende trombusvorming
o Vasospasme van de kransslagaders
• Belangrijke determinanten:
o Aanbod: Bepaald door weerstand van stenose in coronair
o Verbruik (arbeid): Bepaald door
▪ Hartfrequentie
▪ Wandspanning (hart spieractiviteit in systole en diastole)
▪ Contractiliteit (intrinsieke ‘hevigheid’ van contractie)
• Angor = ischemie met symptomen
• Symptomen myocard ischemie:
▪ Vage retrosternale druk soms met uitstraling naar arm(en) of keel
▪ Eerder beklemmend dan stekend
▪ Meestal tijdens een inspanning, gaat weg bij stoppen van inspanning
▪ Duurt 2-15 minuten
2.2 Klinische Presentaties
1. Stabiele Angina Pectoris (50% van CAD-patiënten)
o Pathofysiologie:
▪ Vaste stenose (angor bij >75% vernauwing)
▪ Langzame progressie (jaren)
▪ Eerst bij zware inspanningen, naarmate diameter verder vernauwd (75% → 95%,
maanden) stabiele angor bij steeds geringere inspanningen
2. Vasospastische Angina (<5% van CAD-patiënten) = silentieuze ischemie
o Zeldzaam of onderschat
o Plotselinge vaatkramp zonder plaque-ruptuur
o Kan optreden in rust, vaak ’s nachts
3. Acuut Coronair Syndroom (50% van CAD-patiënten)
o Pathofysiologie:
▪ Snel evoluerend (over dagen)
▪ Van <50% → > 90% diameterreductie : klachten bij geringe inspanning of rust
o Oorzaken:
▪ Plaque-ruptuur → trombusvorming → (sub)totale occlusie
4
