Inhoud
PUBLIEKSDEEL ...................................................................................................................... 5
1 Algemene inleiding op het publieksdeel ............................................................................. 5
1. Mediagebruik is (deels) selectief ............................................................................................................... 5
2. Media worden gebruikt om behoeften te bevredigen ............................................................................... 6
3. Psychologische/sociale factoren hebben impact op behoeften en (mogelijkheden tot) invulling ervan ... 10
1.1 Mediagebruik - mediarepertorium .......................................................................................................... 10
2 Leeftijd en mediagebruik ................................................................................................ 12
2.1 Inleiding ................................................................................................................................................. 12
2.2 Jongeren ................................................................................................................................................ 12
2.2.1 Cognitieve ontwikkeling.................................................................................................................................13
2.2.2 Het mediagebruik van kinderen/jongeren ..................................................................................................... 14
2.3 “Emerging adults” .................................................................................................................................. 19
2.4 Volwassenen .......................................................................................................................................... 20
2.5 Ouderen ................................................................................................................................................. 20
2.6 Leeftijd & mediagebruik: algemene cijfergegevens ................................................................................ 22
2.7 Leeftijden in de media ............................................................................................................................ 22
3 Sekse/gender en mediagebruik ........................................................................................ 24
3.1 Mannelijk vs vrouwelijk .......................................................................................................................... 24
3.1.1 Voorspellende kracht .................................................................................................................................... 25
3.1.2 Gendersocialisatie ........................................................................................................................................ 26
3.2 Voorstelling van mannen en vrouwen in de media .................................................................................. 26
3.3 Gender en mediagebruik ........................................................................................................................ 28
3.3.1 Kinderen ....................................................................................................................................................... 28
3.3.2 Volwassenen ................................................................................................................................................. 29
3.4 Besluit .................................................................................................................................................... 31
4 Sociale klasse en mediagebruik........................................................................................ 32
4.1 Inleiding ................................................................................................................................................. 32
4.2 Klasse & levensstijl ................................................................................................................................. 35
4.3 Meting van klasse ................................................................................................................................... 36
4.4 Klasse & mediagebruik ........................................................................................................................... 37
4.4.1 Inkomen en bezit van media...........................................................................................................................37
4.4.2 Opleiding en gebruik van media .................................................................................................................... 38
4.4.3 Impact v sociale klasse op internetgebruik .................................................................................................... 39
4.5 Sociale mobiliteit ................................................................................................................................... 40
4.5.1 “Klasse van context” ..................................................................................................................................... 41
4.6 Voorstelling van klassen in de media ...................................................................................................... 42
5 Gezin en mediagebruik ................................................................................................... 44
5.1 Kenmerken van gezin ............................................................................................................................. 44
5.2 Invalshoeken bij onderzoek naar gezinnen en mediagebruik .................................................................. 47
5.3 Plaats van media in gezinsterritorium en tijdsindeling ............................................................................ 48
5.4 Elkaar beïnvloeden ................................................................................................................................. 53
5.4.1 Invloed van ouders op mediagebruik kinderen ............................................................................................... 53
5.4.2 Invloeden van kinderen op ouders ................................................................................................................. 56
5.4.3 Invloeden van broers en zussen (siblings) op mediagebruik ........................................................................... 57
5.5 “Effecten” van media op gezinsleven: twee visies ................................................................................... 57
6 Etniciteit en mediagebruik .............................................................................................. 58
6.1 Inleiding ................................................................................................................................................. 58
6.2 Media en etnische groepen: invalshoeken .............................................................................................. 59
6.2.1 Rol van media in multiculturele samenleving ................................................................................................. 60
1
, 6.2.2 Mediawerkers ............................................................................................................................................... 60
6.2.3 Representatie van etnische groepen ............................................................................................................. 61
6.2.4 Mediagebruik van etnische groepen .............................................................................................................. 62
6.2.5 Effect: adaptatie? .......................................................................................................................................... 63
EFFECTENDEEL .................................................................................................................... 67
7 Algemene inleiding media-effectenonderzoek .................................................................. 67
7.1 Classificatie van media-effecten (onderzoek).......................................................................................... 67
7.1.1 Inhoud .......................................................................................................................................................... 67
7.1.2 Termijn en duur............................................................................................................................................. 68
7.1.3 Soort ............................................................................................................................................................ 68
7.1.4 Direct versus indirect .................................................................................................................................... 69
7.1.5 Niveau van het effect: individueel – maatschappelijk ..................................................................................... 70
7.1.6 Bedoeld of onbedoeld ................................................................................................................................... 70
7.1.7 Richting ........................................................................................................................................................ 70
7.1.8 Verklarende mechanismen .............................................................................................................................71
7.2 Methoden van media-effectenonderzoek ............................................................................................... 72
7.2.1 Soorten onderzoek: ...................................................................................................................................... 72
7.2.2 Problemen: externe geldigheid en causaliteit .................................................................................................75
8 Media en criminaliteit/geweld.......................................................................................... 76
8.1 Effectenonderzoek: ................................................................................................................................ 76
8.2 Theoretisch model ter verklaring van het mediagebruik ......................................................................... 76
8.2.1 Achtergrondvariabelen die het mediagebruik kunnen verklaren (1) : ...............................................................77
8.2.2 Gevangenschapgerelateerde variabelen die het mediagebruik kunnen verklaren (2): .................................... 79
8.3 Methode: combinatie van kwantitatief en kwalitatief onderzoek ........................................................... 81
8.4 Resultaten: beschrijving voornaamste (media)variabelen ....................................................................... 81
9 Media en seksualiteit ...................................................................................................... 85
9.1 Seksualiteit in de mainstream media ...................................................................................................... 85
9.1.1 Televisie ........................................................................................................................................................ 85
9.1.2 Reclame: “sex sells” ...................................................................................................................................... 87
9.1.3 Videoclips: .................................................................................................................................................... 87
9.1.4 Effecten ........................................................................................................................................................ 88
9.2 Pornografie ............................................................................................................................................ 89
9.2.1 Effecten ........................................................................................................................................................ 90
10 Media en stereotypering ............................................................................................. 92
10.1 Inleiding ................................................................................................................................................. 92
10.1.1 Sociaal cognitieve benadering....................................................................................................................... 93
10.1.2 Culturele benadering .................................................................................................................................... 93
10.1.3 Integratie van beide perspectieven? .............................................................................................................. 93
10.2 Stereotype als schema ........................................................................................................................... 94
10.2.1 Schema’s: soorten......................................................................................................................................... 94
10.2.2 Ontstaan van schema’s ................................................................................................................................. 95
10.2.3 Invloed van schema’s op nieuwe informatie ................................................................................................... 95
10.3 Assumpties ivm stereotypen .................................................................................................................. 96
10.4 Definitie van “stereotype” ...................................................................................................................... 96
10.5 Functies van stereotypen........................................................................................................................ 97
10.6 Stereotypen meten ................................................................................................................................ 97
10.6.1 Vrije antwoorden .......................................................................................................................................... 97
10.6.2 Adjectieven checklijst ................................................................................................................................... 97
10.6.3 Semantisch differentiaal ............................................................................................................................... 98
10.6.4 Implicit association test ................................................................................................................................ 98
10.7 Stereotiepe mediavoorstellingen ........................................................................................................... 98
10.7.1 Effecten van (contra)stereotiepe mediavoorstellingen .................................................................................. 98
11 Media en gezondheid ............................................................................................... 101
11.1 Alcoholgerelateerde media-inhouden & effecten op (determinanten van) alcoholgebruik .................... 103
11.1.1 Alcoholreclame ............................................................................................................................................103
11.1.2 Alcohol in film/op tv .................................................................................................................................... 104
2
, 11.1.3 Alcohol op social media .............................................................................................................................. 105
11.2 Rookgerelateerde media-inhouden & effecten op (determinanten van) rookgedrag ............................. 106
11.2.1 Tabaksreclame ............................................................................................................................................ 106
11.2.2 Roken in film/ op TV .....................................................................................................................................107
11.2.3 Roken en alcohol in games .......................................................................................................................... 108
11.3 Mediavoorstellingen van risicovol autorijden & effecten op (determinanten van) rijgedrag .................. 108
11.4 Media-inhouden gerelateerd aan voeding en uiterlijk & effecten op (determinanten van) eetgedrag .... 109
11.4.1 Obesitas en anorexia ................................................................................................................................... 109
11.4.2 Media en zwaarlijvigheid bij jongeren .......................................................................................................... 109
11.4.3 Voedingsreclame ........................................................................................................................................ 109
11.4.4 Media en anorexia........................................................................................................................................ 111
11.4.5 Evolutie in schoonheidsidealen .................................................................................................................... 111
12 Media en schoolprestaties..........................................................................................113
12.1 Televisiekijken en algemene schoolprestaties: theorieën & resultaten ................................................... 113
12.1.1 Theorieën .................................................................................................................................................... 113
12.1.2 Resultaten ...................................................................................................................................................114
12.2 Impact van smartphone-gebruik – theorieën / verklaringsmechanismen .............................................. 115
13 To use or to not use (online) media? That is the question .............................................. 116
13.1 Digital wellbeing .................................................................................................................................. 116
13.1.1 “Wellbeing” en “illbeing” ............................................................................................................................. 119
13.1.2 Meta-reviews over sociale media en welbevinden ....................................................................................... 120
13.2 Digitale disconnectie (ontkoppeling) .................................................................................................... 122
13.2.1 Waarom, hoe, wanneer en voor wie werkt digitale disconnectie? .................................................................125
13.3 Effect van “sociale media detox”? ......................................................................................................... 126
Dit document bevat een samenvatting van de lessen/ppt’s van prof. dr. Heidi Vandebosch, aangevuld
met notities uit de les.
3
,Inhoud
• Publiek: leeftijd, geslacht, etnische achtergrond, familie, klasse & mediagebruik
• Effecten: criminaliteit, seksualiteit, gezondheid, schoolprestaties, stereotypering
Leerdoeleinden
• Kennis van theorieën en empirische gegevens ivm mediapubliek en - effecten, eigen
mediagebruik en dat van anderen kritisch analyseren
Algemene informatie
• Studiemateriaal: lesnotities + reader (Universitas)+ discussieteksten studentenportaal
o Reader= uitgebreider dan lessen & nuttig voor mini-papers
• Evaluatievorm
o Individuele mini-paper over mediagebruik van persoon + verklaring: 5 punten. (28/3– 16
uur)
o Individuele mini-paper (8 blz.) over gerapporteerd media-effect: 5 punten. (23/5 – 16
uur)
o Schriftelijk (semester)examen: 10 punten.
▪ Kennis van theorieën, gelijkenissen en verschillen zien, theorieën toepassen,
onderzoeksresultaten kunnen interpreteren (theorieën bevestigd of niet?),
hedendaagse mediagebruiks/effectfenomenen kunnen becommentariëren
vanuit inzichten cursus….
▪ Artikel vb beoordelen met onze kennis
• Om te kunnen slagen: drie onderdelen moeten zijn afgelegd! Niet geslaagd? Enkel (en alleen
die) die onderdelen waarvoor geen voldoende opnieuw afleggen
4
,PUBLIEKSDEEL
1 Algemene inleiding op het publieksdeel
3basisuitgangspunten:
1. Mediagebruik is (deels) selectief
• Wordt beïnvloed door externe factoren; sociale factoren (vb kinderen), algoritmes,
• Dus niet helemaal een persoonlijke keuze
• “Selective exposure” benaderingen = het feit dat je zelf beslissingen maakt
o Affectgebaseerde theorieën
o Persoonlijkheidsfactoren ; wie je bent als persoon (deze cursus minder op ingaan) –
introverten telefoneren niet graag – extraverten ga je vb op sm herkennen door meer te
posten in groter gezelschap ; de manier waarop we ons op sm gedragen toont wie we
echt zijn
o Sociologische factoren ; sociale kenmerken/identiteit (wel op ingaan)
o Uses and gratifications = overkoepelende perspectief waarbij de andere theorieën ook
aansluiten ; wat doen mensen met media (<> wat doet media met mensen)
▪ Vertrekt van wie we zijn → behoeftes worden op verschillende manieren
ingevuld oa (s)m → kan leiden tot specifiek mediagebruik en dan zijn de
behoeftes bevredigd of niet!
▪ Ook andere gevolgen mogelijk: naast contact met vrienden zie je ook andere
inhouden zoals geweld → nieuwe gevolgen die je niet had bedoeld
5
, 2. Media worden gebruikt om behoeften te bevredigen
• Als je alle categorieën gaat bekijken zie je dat er een aantal vaker terugkomen
Affectgerelateerde behoeften
o Emoties= “…biologically endowed processes that permit extremely quick appraisals of
situations and equally rapid preparedness to act…”.
▪ Zorgen dat we als persoon snel kunnen reageren
▪ Lichaam gaat zich voorbereiden op aantal acties
▪ Geleid tot neiging van bepaalde handelingen te stellen
o Gevoel/ feelings= bewust ervaren emotie
▪ Inschattingen van wat we op dat moment ervaren
▪ Subjectieve interpretatie van wat je meemaakt
o Mood= langdurend (paar dagen), niet gerelateerd aan een specifieke situatie
o Affect= overkoepelende term voor al die soorten van ervaringen
• Benaderingen bij studie emotie
o Verschillende dimensies (cfr. SAM), bv. opwinding (arousal), richting (valence),
dominantie (dominance) ; kenmerken van emoties
o Concrete emoties: blijdschap, angst, kwaadheid, afkeer, verdriet (= basisemoties) ;
emoties labelen
o SAM Self-assessment Manikin:
6