1
Orthopedagogische werkvelden en beleid
VAPH
Begeleiding, opvang en ondersteuning van personen met een beperking
INLEIDING
VAPH = Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap = Vlaams departement (één
van de 13, waar telkens één minister voor bevoegd is)
→ Minister van Welzijn is Caroline Gennez
HISTORISCH OVERZICHT
Data!
Gemeentefonds en Speciaal Onderstandsfonds
Rijksfonds voor de Sociale Reclassering van Minder-Validen (RSRMV)
Fonds voor Medische, Sociale en Pedagogische Zorg voor Gehandicapten
(Fonds 81)
Vlaams Fonds voor Sociale Integratie van Personen met een Handicap (VFSIPH)
Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH)
Gemeentefonds (1876) en Speciaal Onderstandsfonds (1925)
Sinds 5de eeuw nadenken over het lot van de ander
Keizer Karel = stichter armenkamer met gemeenschappelijk fonds om personen die het
moeilijk hadden bij te staan
Van daaruit werd Gemeentefonds ( ≈ enveloppe met centen in om mensen te
ondersteunen)
Vanuit Gemeentefonds -> oprichting Speciaal Onderstandsfonds (huidig OCMW)
Rijksfonds voor de Sociale Reclassering van Minder-Validen (RSRMV,1963)
Vanuit WOII gegroeid
Verminkingen soldaten -> reflex overheid: ervoor zorgen dat men toch een rol in SL
konden opnemen -> terug integreren in arbeidscircuit (beroepsactiviteiten uitvoeren
ondanks handicap)
Invaliditeitsverzekering/RIZIV (ook 1963)
Bij tijdelijke arbeidsongeschiktheid ontvang je via sociale zekerheid 60% van je loon, zo
heb je tijd om te herstellen zonder in financiële problemen te komen
Fonds voor Medische, Sociale en Pedagogische Zorg voor Gehandicapten (Fonds 81
in volksmond,1967)
Voorloper van huidige VAPH
, 2
Men maakte hier al onderscheid tussen verschillende ondersteuningsvormen voor
mensen met een beperking, meer gespecialiseerde hulp.
Ontstond in periode van professionalisering van de orthopedagogiek + opkomst van
pedagogische zorg en wetenschappen (jaren ’60)
Vlaams Fonds (voor Sociale integratie van Personen met een Handicap)
(VFSIPH,1990)
Sociale integratie: fonds moet erop toezien dat mensen met een beperking ook deel
kunnen nemen aan de SL
In 1984 introduceerde Rika Steyaert, toenmalige gemeenschapsminister bevoegd op
Vlaams niveau voor personen met een beperking, het EPOS-beleid (Eén Programma
Overkoepelend Systeem)/ ‘Nieuw Vlaams Gehandicaptenbeleid’, waarbij ze één
alomvattend fonds als toegangspoort wilde creëren voor personen die nood hadden
aan ondersteuning
Nog steeds zeer actueel, want het principe van de toegangspoort werd behouden bij de
opstart van de Integrale Jeugdhulpverlening (2014)
Beleidsvoorstellen vergen veel administratie en een ministerperiode bedraagt slechts 5
jaar. Dit maakt het moeilijk om grote veranderingen door te voeren, aangezien altijd
rekening gehouden moet worden met het beleid van de vorige minister. Hoewel
ministers vaak wisselen, blijft het beleid zelf doorgaans redelijk stabiel.
HISTORISCH OVERZICHT: FOCUS OP VFSIPH
Vlaams Fonds voor Sociale Integratie van Personen met een Handicap (VFSIPH,
1990)
VFSIPH werd opgericht via een Vlaams decreet
Samensmelting RSRMV en Fonds 81
Steyaert werkte dit beleid uit, maar een volgende minister (Lenssens) bracht het in de
praktijk
Krachtlijnen van VFSIPH (vastgelegd in jaren ’90)
Duidelijkheid: één toegangspoort, geen verschillende loketten, je wist waar je terecht
moest
Integratie (persoon met beperking past zich aan) en inclusie (overheid neemt drempels
weg)
Participatie -> respect voor de menselijke waardigheid, inspraak en medezeggenschap,
…
Gezinsgericht: vertrekkend vanuit het idee dat je met het gezin werkt + kind zolang
mogelijk in gezin laten (1ste instantie = gezinsondersteunend, 2de instantie =
gezinsaanvullend, 3de instantie = gezinsvervangend)
Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH)
VAPH, definitie m.b.t. personen met een beperking:
“Elk langdurig en belangrijk participatieprobleem van een persoon dat te wijten is aan een
combinatie tussen functiestoornissen van mentale, psychische, lichamelijke of zintuigelijke
aard, beperkingen bij het uitvoeren van activiteiten, en persoonlijke en externe factoren.”
Gebaseerd op ICF, DSM-5 en AAIDD
, 3
Opgericht omdat de Vlaamse Overheid het beleid verder wou stroomlijnen en een
‘Beter Bestuurlijk Beleid’ (BBB) wou ontwikkelen met een sterke vereenvoudiging
Van daaruit ontwikkelden 13 homogene beleidsdomeinen. Ieder domein bevat één
departement en verschillende agentschappen
Binnen het beleidsdomein Welzijn werd het beleidsdomein Werkgelegenheid en Sociale
Economie (alles wat met professionele integratie te maken had) gecreëerd, met drie
nieuwe agentschappen
1. Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding (VDAB)
2. Subsidieagentschap voor Economie en Werkgelegenheid
3. Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap
Raadgevend Comité = belangrijkste adviesorgaan van de VAPH
o Taak? Formuleert adviezen over alle thema’s die het VAPH aanpakt
o Wie? Vertegenwoordigers vanuit de gebruikers, diensten en voorzieningen, de
werknemers van diensten en voorzieningen, onafhankelijke deskundigen
Provinciale Evaluatiecommissies (PEC) = multidisciplinair samengestelde commissie
per provincie die de aard en graad van de ondersteuning (die nodig is om
maatschappelijke integratie mogelijk te maken) bepaalt
Verschillende permanente werkgroepen binnen de VAPH:
o Werkgroep toeleiding: vraagverheldering, ondersteuningsplannen, objectivering,
prioritering
o Werkgroep hulpmiddelen: toeleiding en kosten in functie van hulpmiddelen
o Werkgroep financiering en besteding: terbeschikkingstelling en toewijzing van
budgetten
o Werkgroep minderjarigen: persoonsvolgende financiering vanuit model
jeugdhulp
Ambulante voorzieningen Semi-residentiële Residentiële voorzieningen
voorzieningen
Werken met een systeem Bieden opvang (8-18u), maar Bieden permanente opvang
van consultaties: niet tijdens weekend en/of behandeling
thuisbegeleiding of op de
dienst
ACTUEEL BELEID
THEORETISCH KADER
1945: Oprichting van de Verenigde Naties
1948: Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens ≈ grondrechten
2006: Verdrag inzake de Rechten voor Personen met een Beperking
, 4
Oprichting Verenigde Naties in 1945 als gevolg van WOII (intussen 193 landen,
komen op voor vrede en veiligheid, mensenrechten en sociale voortuitgang + pleiten
voor vriendschappelijke relaties tussen landen)
Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens in 1948
o Rousseau (pionier Verlichting): “du contrat social" aan de basis voor UVRM
Verdrag inzake de Rechten voor Personen met een Beperking (VRPH) in 2006
o Geen nieuwe rechten aan toegevoegd, maar gemaakt omdat mensen met een
beperking extra kwetsbaar zijn in het beoefenen van hun rechten
5 componenten van een individueel ondersteuningsproces (Thompson, 2009)
1. Identificeer de verwachtingen en dromen = door Person-Centred Planning (PCP) - focus
op het zoeken naar wat de persoon zelf belangrijk vindt
2. Bepaal de aard en de intensiteit van de ondersteuningsbehoefte = door Supports
Intensity Scale (SIS) - meet de individuele ondersteuningsbehoeften in verscheidenen
ondersteuningsdomeinen en bevraag de bijzondere medische en gedragsmatige
ondersteuning
3. Ontwikkel het individuele ondersteuningsplan (IOP) = een eenduidig, individueel plan
dat een typische week en type van intensiteit omschrijft en gedetailleerd is
uitgeschreven en prioriteiten bepaalt
4. Monitor de vooruitgang = focus op de uitvoering
5. Evaluatie = doelen bereikt?
Cruciaal in dit vijf-componentenproces is het concept ‘ondersteuning’. Het is een gezamenlijk
en continu proces waarbij alle actoren een gedeelde visie dragen waarin het welzijn en de
verwachtingen van de persoon met de beperking centraal staan. Die gedeelde visie steunt op
drie fundamenten:
1. De persoon heeft controle over zijn/haar eigen leven
2. De persoon wordt erkend en gewaardeerd voor zijn/haar bijdragen tot de gemeenschap
3. De persoon wordt ondersteund door een netwerk van mensen
PERSPECTIEFPLAN 2020
Orthopedagogische werkvelden en beleid
VAPH
Begeleiding, opvang en ondersteuning van personen met een beperking
INLEIDING
VAPH = Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap = Vlaams departement (één
van de 13, waar telkens één minister voor bevoegd is)
→ Minister van Welzijn is Caroline Gennez
HISTORISCH OVERZICHT
Data!
Gemeentefonds en Speciaal Onderstandsfonds
Rijksfonds voor de Sociale Reclassering van Minder-Validen (RSRMV)
Fonds voor Medische, Sociale en Pedagogische Zorg voor Gehandicapten
(Fonds 81)
Vlaams Fonds voor Sociale Integratie van Personen met een Handicap (VFSIPH)
Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH)
Gemeentefonds (1876) en Speciaal Onderstandsfonds (1925)
Sinds 5de eeuw nadenken over het lot van de ander
Keizer Karel = stichter armenkamer met gemeenschappelijk fonds om personen die het
moeilijk hadden bij te staan
Van daaruit werd Gemeentefonds ( ≈ enveloppe met centen in om mensen te
ondersteunen)
Vanuit Gemeentefonds -> oprichting Speciaal Onderstandsfonds (huidig OCMW)
Rijksfonds voor de Sociale Reclassering van Minder-Validen (RSRMV,1963)
Vanuit WOII gegroeid
Verminkingen soldaten -> reflex overheid: ervoor zorgen dat men toch een rol in SL
konden opnemen -> terug integreren in arbeidscircuit (beroepsactiviteiten uitvoeren
ondanks handicap)
Invaliditeitsverzekering/RIZIV (ook 1963)
Bij tijdelijke arbeidsongeschiktheid ontvang je via sociale zekerheid 60% van je loon, zo
heb je tijd om te herstellen zonder in financiële problemen te komen
Fonds voor Medische, Sociale en Pedagogische Zorg voor Gehandicapten (Fonds 81
in volksmond,1967)
Voorloper van huidige VAPH
, 2
Men maakte hier al onderscheid tussen verschillende ondersteuningsvormen voor
mensen met een beperking, meer gespecialiseerde hulp.
Ontstond in periode van professionalisering van de orthopedagogiek + opkomst van
pedagogische zorg en wetenschappen (jaren ’60)
Vlaams Fonds (voor Sociale integratie van Personen met een Handicap)
(VFSIPH,1990)
Sociale integratie: fonds moet erop toezien dat mensen met een beperking ook deel
kunnen nemen aan de SL
In 1984 introduceerde Rika Steyaert, toenmalige gemeenschapsminister bevoegd op
Vlaams niveau voor personen met een beperking, het EPOS-beleid (Eén Programma
Overkoepelend Systeem)/ ‘Nieuw Vlaams Gehandicaptenbeleid’, waarbij ze één
alomvattend fonds als toegangspoort wilde creëren voor personen die nood hadden
aan ondersteuning
Nog steeds zeer actueel, want het principe van de toegangspoort werd behouden bij de
opstart van de Integrale Jeugdhulpverlening (2014)
Beleidsvoorstellen vergen veel administratie en een ministerperiode bedraagt slechts 5
jaar. Dit maakt het moeilijk om grote veranderingen door te voeren, aangezien altijd
rekening gehouden moet worden met het beleid van de vorige minister. Hoewel
ministers vaak wisselen, blijft het beleid zelf doorgaans redelijk stabiel.
HISTORISCH OVERZICHT: FOCUS OP VFSIPH
Vlaams Fonds voor Sociale Integratie van Personen met een Handicap (VFSIPH,
1990)
VFSIPH werd opgericht via een Vlaams decreet
Samensmelting RSRMV en Fonds 81
Steyaert werkte dit beleid uit, maar een volgende minister (Lenssens) bracht het in de
praktijk
Krachtlijnen van VFSIPH (vastgelegd in jaren ’90)
Duidelijkheid: één toegangspoort, geen verschillende loketten, je wist waar je terecht
moest
Integratie (persoon met beperking past zich aan) en inclusie (overheid neemt drempels
weg)
Participatie -> respect voor de menselijke waardigheid, inspraak en medezeggenschap,
…
Gezinsgericht: vertrekkend vanuit het idee dat je met het gezin werkt + kind zolang
mogelijk in gezin laten (1ste instantie = gezinsondersteunend, 2de instantie =
gezinsaanvullend, 3de instantie = gezinsvervangend)
Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH)
VAPH, definitie m.b.t. personen met een beperking:
“Elk langdurig en belangrijk participatieprobleem van een persoon dat te wijten is aan een
combinatie tussen functiestoornissen van mentale, psychische, lichamelijke of zintuigelijke
aard, beperkingen bij het uitvoeren van activiteiten, en persoonlijke en externe factoren.”
Gebaseerd op ICF, DSM-5 en AAIDD
, 3
Opgericht omdat de Vlaamse Overheid het beleid verder wou stroomlijnen en een
‘Beter Bestuurlijk Beleid’ (BBB) wou ontwikkelen met een sterke vereenvoudiging
Van daaruit ontwikkelden 13 homogene beleidsdomeinen. Ieder domein bevat één
departement en verschillende agentschappen
Binnen het beleidsdomein Welzijn werd het beleidsdomein Werkgelegenheid en Sociale
Economie (alles wat met professionele integratie te maken had) gecreëerd, met drie
nieuwe agentschappen
1. Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding (VDAB)
2. Subsidieagentschap voor Economie en Werkgelegenheid
3. Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap
Raadgevend Comité = belangrijkste adviesorgaan van de VAPH
o Taak? Formuleert adviezen over alle thema’s die het VAPH aanpakt
o Wie? Vertegenwoordigers vanuit de gebruikers, diensten en voorzieningen, de
werknemers van diensten en voorzieningen, onafhankelijke deskundigen
Provinciale Evaluatiecommissies (PEC) = multidisciplinair samengestelde commissie
per provincie die de aard en graad van de ondersteuning (die nodig is om
maatschappelijke integratie mogelijk te maken) bepaalt
Verschillende permanente werkgroepen binnen de VAPH:
o Werkgroep toeleiding: vraagverheldering, ondersteuningsplannen, objectivering,
prioritering
o Werkgroep hulpmiddelen: toeleiding en kosten in functie van hulpmiddelen
o Werkgroep financiering en besteding: terbeschikkingstelling en toewijzing van
budgetten
o Werkgroep minderjarigen: persoonsvolgende financiering vanuit model
jeugdhulp
Ambulante voorzieningen Semi-residentiële Residentiële voorzieningen
voorzieningen
Werken met een systeem Bieden opvang (8-18u), maar Bieden permanente opvang
van consultaties: niet tijdens weekend en/of behandeling
thuisbegeleiding of op de
dienst
ACTUEEL BELEID
THEORETISCH KADER
1945: Oprichting van de Verenigde Naties
1948: Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens ≈ grondrechten
2006: Verdrag inzake de Rechten voor Personen met een Beperking
, 4
Oprichting Verenigde Naties in 1945 als gevolg van WOII (intussen 193 landen,
komen op voor vrede en veiligheid, mensenrechten en sociale voortuitgang + pleiten
voor vriendschappelijke relaties tussen landen)
Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens in 1948
o Rousseau (pionier Verlichting): “du contrat social" aan de basis voor UVRM
Verdrag inzake de Rechten voor Personen met een Beperking (VRPH) in 2006
o Geen nieuwe rechten aan toegevoegd, maar gemaakt omdat mensen met een
beperking extra kwetsbaar zijn in het beoefenen van hun rechten
5 componenten van een individueel ondersteuningsproces (Thompson, 2009)
1. Identificeer de verwachtingen en dromen = door Person-Centred Planning (PCP) - focus
op het zoeken naar wat de persoon zelf belangrijk vindt
2. Bepaal de aard en de intensiteit van de ondersteuningsbehoefte = door Supports
Intensity Scale (SIS) - meet de individuele ondersteuningsbehoeften in verscheidenen
ondersteuningsdomeinen en bevraag de bijzondere medische en gedragsmatige
ondersteuning
3. Ontwikkel het individuele ondersteuningsplan (IOP) = een eenduidig, individueel plan
dat een typische week en type van intensiteit omschrijft en gedetailleerd is
uitgeschreven en prioriteiten bepaalt
4. Monitor de vooruitgang = focus op de uitvoering
5. Evaluatie = doelen bereikt?
Cruciaal in dit vijf-componentenproces is het concept ‘ondersteuning’. Het is een gezamenlijk
en continu proces waarbij alle actoren een gedeelde visie dragen waarin het welzijn en de
verwachtingen van de persoon met de beperking centraal staan. Die gedeelde visie steunt op
drie fundamenten:
1. De persoon heeft controle over zijn/haar eigen leven
2. De persoon wordt erkend en gewaardeerd voor zijn/haar bijdragen tot de gemeenschap
3. De persoon wordt ondersteund door een netwerk van mensen
PERSPECTIEFPLAN 2020
