Samenvatting - Politicologie (100RECPOL)

Politicologie




Pagina | 1

,Inleiding
Het belang van politiek
 Politiek heeft impact op ons dagelijks leven  beperkte ‘maakbaarheid’ van de samenleving
 Politiek heeft impact op ons dagelijks leven  nationale politiek verliest zijn greep
o Veel beslissingen worden genomen op het Europese niveau -> 60 – 70% van het beleid
o Klimaatdoelstelling op wereldniveau vaststellen
o De macht van grote bedrijven
 Bv. Amerika – Elon Musk
 Hij heeft meer te zeggen doordat hij bevriend is met Trump – niet democratisch verkozen
 De verkozen leden hebben minder te zeggen – democratisch verkozen
 De macht van een groot bedrijf dat niet democratisch is verkozen

Het belang van politiek te bestuderen
 Regelmaat ontdekken in politieke fenomenen & complexe fenomenen vereenvoudigen
 Regelmaat ontdekken in politieke fenomenen zodat we deze kunnen begrijpen
o Complexe politieke/sociale werkelijkheid formaliseren
o Instituties en rollen determineren gedrag, en vice versa
o Patronen ontdekken door te vergelijken, twee methoden:
a) Groot aantal observaties (om te begrijpen: waar komt nu een fenomeen vandaan?)
b) Selectie van beperkt aantal specifieke gevallen (vergelijkend onderzoek uitoefenen)

Het belang van politiek te bestuderen in een rechtenopleiding
Vier elementen:
1) Recht volgt uit de politiek
 De politiek heeft het recht nodig
 Politieke doelstellingen verwoord in maatregelen in vorm van het recht
Bv. Verkeersveiligheid: signaal van de publieke opinie => niet streng => het
nieuwe regeerakkoord => sneller bestrijden en strenger optreden
2) Recht begrensd/ versnelt de politiek
 Begrensd
o Idee van bescherming
o Het principe van de rechtsstaat  beslissing politici
 Versnelt
o Vooral te zien in de corona pandemie
o Wetgeving werd aangenomen ter bescherming van de samenleving (bv. Mondmaskers)
3) Het rechtssysteem is een machtsfactor en het recht is ideologisch gekleurd
 Rechter: wetgeving gaan interpreteren en oordelen vanuit hun eigen ideologische achtergrond
 Ons juridisch systeem zit vervat in een maatschappij met waarden en normen
 Verschillende interpretatie/ aangepaste interpretatie in ons rechtssysteem
Bv. In klimaatzaken
4) Recht wordt politiek gebruikt




Pagina | 2

,Hoofdstuk I: Politiek
1.1. Wat is politiek?
Politiek = Ordenen en besturen van een samenleving
 Brede definitie: politiek is overal waar er regels bestaan
Bv. verenigingen, scholen, bedrijven als ‘schools of democracy’
 Hoe groter de groep waarmee we iets willen organiseren, hoe meer regels er moeten zijn, hoe formeler
deze gaan zijn
 Kleine organisaties als schools of democracy: je doet aan politiek in je eigen organiseren
 Term afkomstig van Oudgriekse politeia (politika)
Politiek = ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving
 Functioneel en vrijblijvend: je beslist zelf of je aansluit
 Territoriaal afgebakende samenleving: je ontsnapt er niet aan, er zijn regels
 Politiek = dwingend
Territoriaal Niet-territoriaal
Omvattend en dwingend Functioneel en vrijblijvender
Bv. gemeenten, staten, EU, NAVO, Verenigde Naties Bv. katholieke kerk  vrijetijdsvereniging

Politiek = ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving
 Bestuderen: actoren
 Staatsinrichting & instellingen
 Gedrag: strategie & conflict/samenwerking (doelbewust optreden)
 Beleid

1.2. De evolutie reikwijdte van politiek
Politieke cultuur als grondslag: behoeften in de samenleving, grenzen tussen privé en publiek
19de eeuw: nachtwakersstaat
“Waken over burgerlijke rechten en vrijheden”
 Politiek = beperkte aangelegenheid
 Burgerlijke rechten en vrijheden, basisregels (bv. eigendomsrecht) + waken: justitie, binnenlandse
zaken
 Bescherming grenzen: defensie, buitenlandse zaken
 Belastingen: financiën
 De staat was een beperkte kwestie over waar m’n mocht ingrijpen

20ste eeuw: sociale welvaartstaat
 Politiek = ingrijpende aangelegenheid
 Arbeidersbeweging -> tegengaan van nefaste gevolgen vrij economisch handelen door sociale
bescherming
 Verzorgingsstaat: gezondheid, onderwijs, werkgelegenheid, sociale zekerheid

21ste eeuw: regulerende staat
 Op alle domeinen wordt er ingegrepen
 Politiek = allesomvattende impact op dagelijkse leven
Bv. omgang met persoonsgegevens, privacy  “ruimtelijke onteigening van de staat” – Luc Huyse

Politiek: ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving door middel van
machtsuitoefening




Pagina | 3

, Hoofdstuk II: Machtsuitoefening
2.1. Wat is macht?
Bindende regels
 Politieke regelgeving kan alleen functioneren als ze ook opgelegd worden aan de leden van de
samenleving
 Gevolgen van niet-naleving regels: sancties, dwangmiddelen
 burgerlijke ongehoorzaamheid

Spotlight Burgerlijke ongehoorzaamheid
= publieke, niet-gewelddadige en bewuste daad die ingaat tegen de wet en die tot doel heeft een wijziging in
beleid of wetgeving te realiseren
a. Vorm van protest uit morele overtuigingen
b. Vreedzaam
c. Aanvaarden van gevolgen niet- naleving bindende regels

Bindende regels
 = politieke regelgeving kan alleen functioneren als ze ook opgelegd worden aan de leden van de
samenleving
 Gevolgen van niet-naleving regels: sancties, dwangmiddelen
 burgerlijke ongehoorzaamheid
 We volgen de regels zonder na te denken (geïnternaliseerd)
Bv. drinken en rijden; gordel; rechts rijden; rookverbod
 Regels opleggen en afdwingen door middel van machtsuitoefening

Macht  gezag – Robert Dahl
Macht: actor A heeft de mogelijkheid om ervoor te zorgen dat actor B een handeling verricht die B anders niet
zou verrichten
 Handeling B is niet noodzakelijk in overeenstemming met wat A wil (onbedoelde e ecten)

Macht  gezag – Max Weber
Macht: mogelijkheid van actor om wil op te leggen aan anderen, ook tegen eventuele weerstand in
 Gezag als legitiem aanvaarde machtsuitoefening

Drie vormen van gezag:
1) traditioneel gezag: gebaseerd op traditie en gewoonte
2) Charismatisch gezag: gebaseerd op de persoonlijke eigenschappen/ uitstralingen
3) Rationeel-legalistisch gezag: uit respect voor de regels
Evolutie: van traditioneel naar rationeel-legalistisch gezag (gezag van de koning wordt meer als symbool gezien)

Legitieme machtsuitoefening uit respect voor de regels: bronnen/types (democratische) legitimiteit
Scharpf en Schmidt
Input: de deelname van de bevolking aan het beleid
- Lagere participatie -> minder legitiem
- Hogere participatie -> hogere legitimiteit/ democratie/ appreciatie
Troughput: de beslissing is transparant tot uiting gekomen
- Vertrouwen dat men de beslissing kan aanvaarden ongeacht de
voorkeuren
Output: de beleidsuitkomsten




Pagina | 4