PROFESSIONALISERING
EN ETHISCHE ASPECTEN
Louise Vereecke
ACADEMIEJAAR 2024-2025
,1 TEN GELEIDE
1 EEN DEONTOLOGISCH PERSPECTIEF
- We argumenteren dat dit fundamentele principes zijn voor het sociaal-agogische
werk en in het geval van privacy voor de volledige samenleving
- De beginselen worden sterk juridisch verklaard, in onder meer de
privacyregelgeving en de wet op het beroepsgeheim
- Het biedt een kader voor hoe we zouden moeten handelen
- de kennis en het bewustzijn van deontologische principes zijn belangrijk
- wetten zijn algemeen geformuleerd en moeten steeds vertaald worden binnen
concrete context
- vraag: Wat is het goede, in dit geval, op dit moment, bij deze cliënt?
2 DEONTOLOGIE ALS DEEL VAN EEN BEROEPSETHIEK
Technische professionaliteit ‘doe ik de dingen goed’ + Omgaan met technologische
ontwikkelingen, gespreksvaardigheden, kwalitatieve rapportage, omgaan met agressie,..
Normatieve professionaliteit ‘doe ik de goede dingen’ + Ethische vragen stellen
over (eigen) interventies: dragen ze bij en op welke manier aan goed sociaal werk?
Metafoor: professional als lantaarnpaal of ‘kampvuur’ eens lezen op pagina 240
Het goede doen (integer handelen)
- Integrity is doing the right thing even if no one is watching (C.S. Lewis)
- Als je ooit in de verleiding komt om te zoeken naar goedkeuring van buitenaf,
realiseer je dan dat je je integriteit hebt gecompromitteerd (= in gevaar
gebracht). Als je een getuige nodig hebt, wees die dan zelf (Epictetus)
- Autonoom (vs. heteronoom) het goede doen
- Moraal: hoe weten we wat goed is?
- We gaan het goede doen, los van de zaken die van buitenaf komen. We zijn niet
afhankelijk van anderen.
Hoe weten we wat goed is…
- Pluralisme binnen samenleving
- Moraliteit (waarden en normen) via socialisatie, trial and error
o Breder dan wetten en regels: invullingen van het goede
o Wetten als tijdelijke morele consensus – wetten kunnen onrechtvaardig zijn
(zie natuurrecht en rechtspositivisme)
- Onderscheid moraal-ethiek
o Moraal is intuïtief – scheidsrechter is ons geweten (of in de volksmond:
gezond verstand), beschrijvende ethiek is de studie van de morele
overwegingen van mensen, normatieve ethiek construeert theorieën
waarbinnen morele problemen kunnen behandeld worden en de
toegepaste ethiek bestudeert morele problemen op bepaalde domeinen.
Louise Vereecke Academiejaar 2024-2025 Pagina 1 van 38
,En wie bepaald dat?
- Bepalen we dat zelf?
- Als je weet wat goed is, kun je bijna niet anders doen (aristoteles)
- Gedachte-experiment: de vriendelijke buurtmoordenaar met de bijl
- We vinden het principe ‘niet liegen’ belangrijk, maar vullen dit in al naar gelang de context >
subjectieve moraal is wankele basis
- Wie bepaalt dan het goede?
- Oplossing: deontologische code?
- Deontologie als ethisch perspectief – ‘plichtenleer’ (in vb.: liegen is immoreel)
- Gedachte-experiment: het trolley-probleem
2 PROLOOG:
HET GOEDE DOEN
1 MORAAL EN ETHIEK
- Een ethisch klimaat is niet hetzelfde als een moralistisch klimaat
- Een ethisch perspectief kan zowaar afkerig staan tegenover moraliseren, omdat
het iemands autonomie ondergaat
Moraal is intuïtief
- Scheidsrechter is ons geweten (of in de volksmond: gezond verstand)
- Wordt begrepen als het geheel van waarden en normen die richting geven aan ons handelen en zin
geven aan wat we denken en doen
- Normatieve uitspraken: we spreken waardeoordelen uit over anderen en onszelf, over motieven,
emoties en concrete daden.
- Ons handelen laten we leiden door principes, regels en normen die bepalen wat kan en wat niet kan,
wat moet of wat net afkeurenswaardig is.
Ethiek of moraalethiek
- Is de studie van de morele overwegingen van mensen, het is een filosofisch discipline die waarde- en
normenstelsels onderzoekt en onder woorden brengt en nagaat welke argumenten bepaalde keuzes
voor dat goede legitimeren
- Verschillende disciplines binnen de moderne ethiek
o Theoretische ethiek
Meta-ethiek zoekt naar de fundamenten van de ethiek en bekijkt het morele taalgebruik
en het argumenteren
Normatieve ethiek construeert theorieën waarbinnen morele problemen kunnen
behandeld worden
o Consequentialisme vs. Deontologie
Con.: een handeling is goed… als deze de best mogelijke
gevolgen oplevert (the greatest happiness fort he greatest
number’)
Deon.: een handeling is goed… als deze
vertrekt vanuit de juiste intentie (principe)
‘Goede wil’ (morele plicht)
Louise Vereecke Academiejaar 2024-2025 Pagina 2 van 38
, Categorische imperatief
o De toegepaste ethiek bestudeert morele problemen op bepaalde domeinen.
o Empirische ethiek de concrete waarden en normen worden onderzocht die gelden in een
samenleving of behoren tot het referentiekader van personen
1.1 DE VERWISSELBAARHEIDSGEDACHTEN
We vertrekken vanuit de normatieve ethiek
Principe van gelijkheid of wisselbaarheidsgedachten:
- Belangrijke toetssteen
- Als je een standpunt inneemt, zet je je eigen belangen niet boven die van anderen
- Geeft antwoord op de vraag naar de ethische aanvaardbaarheid van een handeling
Eigen belangen hebben niet meer waarde dan die van anderen, ik mag mijzelf niet anders behandelen dan de
anderen en de anderen onderling niet verschillend van elkaar zien (overstijgen egoïsme)
Een oordeel is pas moreel of ethisch, als het een handelen uit eigenbelang en egoïsme overstijgt.
2 DE RECHTVAARDIGHEIDSTHEORIEËN
3 grote ethische stromingen
- Het consequentialisme
- De deontologie
- De teleologische of deugdenethiek
Ze geven elk een eigen antwoord op hoe we onze morele standpunten ethisch kunnen legitimeren
Binnen de normatieve ethiek kunnen we spreken over een zekere dominantie van een deontologisch
perspectief en een eerder geringschattende behandeling van het consequentialisme.
Beide theorieën hebben sterktes en zwaktes, maar zijn beiden ethisch voldoen aan
verwisselbaarheidsgedachte
2.1 CONSEQUENTIALISME
- Evalueert een handeling op basis van de toestand die die handeling veroorzaakt
- Een handeling is goed als deze de best mogelijke gevolgen (consequenties) oplevert
- Streven naar een positieve balans
- De gevolgen zijn gevolgen die in het belang zijn van iedereen
- Een ethische handeling: is een handeling die na afweging meer ‘goed’ veroorzaakt en iedereen in
dezelfde situatie zou dezelfde keuze maken
- ‘the greatest happiness for the greatest number’
2.1.1 HET UTILITARISME
- Bekenste invulling
- Britse filosoof Jeremy Bentham (1748-1832) als grondlegger
- Gaf antwoord op de vraag hoe we het ‘goede’ kunnen invullen en wat het
resultaat van onze afweging van belangen zou moeten zijn
2.2 DEONTOLOGIE
- In een professionele context wordt de deontologie geassocieerd met een beroepscode
o Dit zijn de richtlijnen voor professionals om ethisch te handelen
o Geeft aan hoe we behoren te handelen, waarbij concretiseringen van specifieke principes in
regels het gedrag sturen
- Vertaling: ‘plichtenleer’ of ‘beginselethiek’
Louise Vereecke Academiejaar 2024-2025 Pagina 3 van 38
EN ETHISCHE ASPECTEN
Louise Vereecke
ACADEMIEJAAR 2024-2025
,1 TEN GELEIDE
1 EEN DEONTOLOGISCH PERSPECTIEF
- We argumenteren dat dit fundamentele principes zijn voor het sociaal-agogische
werk en in het geval van privacy voor de volledige samenleving
- De beginselen worden sterk juridisch verklaard, in onder meer de
privacyregelgeving en de wet op het beroepsgeheim
- Het biedt een kader voor hoe we zouden moeten handelen
- de kennis en het bewustzijn van deontologische principes zijn belangrijk
- wetten zijn algemeen geformuleerd en moeten steeds vertaald worden binnen
concrete context
- vraag: Wat is het goede, in dit geval, op dit moment, bij deze cliënt?
2 DEONTOLOGIE ALS DEEL VAN EEN BEROEPSETHIEK
Technische professionaliteit ‘doe ik de dingen goed’ + Omgaan met technologische
ontwikkelingen, gespreksvaardigheden, kwalitatieve rapportage, omgaan met agressie,..
Normatieve professionaliteit ‘doe ik de goede dingen’ + Ethische vragen stellen
over (eigen) interventies: dragen ze bij en op welke manier aan goed sociaal werk?
Metafoor: professional als lantaarnpaal of ‘kampvuur’ eens lezen op pagina 240
Het goede doen (integer handelen)
- Integrity is doing the right thing even if no one is watching (C.S. Lewis)
- Als je ooit in de verleiding komt om te zoeken naar goedkeuring van buitenaf,
realiseer je dan dat je je integriteit hebt gecompromitteerd (= in gevaar
gebracht). Als je een getuige nodig hebt, wees die dan zelf (Epictetus)
- Autonoom (vs. heteronoom) het goede doen
- Moraal: hoe weten we wat goed is?
- We gaan het goede doen, los van de zaken die van buitenaf komen. We zijn niet
afhankelijk van anderen.
Hoe weten we wat goed is…
- Pluralisme binnen samenleving
- Moraliteit (waarden en normen) via socialisatie, trial and error
o Breder dan wetten en regels: invullingen van het goede
o Wetten als tijdelijke morele consensus – wetten kunnen onrechtvaardig zijn
(zie natuurrecht en rechtspositivisme)
- Onderscheid moraal-ethiek
o Moraal is intuïtief – scheidsrechter is ons geweten (of in de volksmond:
gezond verstand), beschrijvende ethiek is de studie van de morele
overwegingen van mensen, normatieve ethiek construeert theorieën
waarbinnen morele problemen kunnen behandeld worden en de
toegepaste ethiek bestudeert morele problemen op bepaalde domeinen.
Louise Vereecke Academiejaar 2024-2025 Pagina 1 van 38
,En wie bepaald dat?
- Bepalen we dat zelf?
- Als je weet wat goed is, kun je bijna niet anders doen (aristoteles)
- Gedachte-experiment: de vriendelijke buurtmoordenaar met de bijl
- We vinden het principe ‘niet liegen’ belangrijk, maar vullen dit in al naar gelang de context >
subjectieve moraal is wankele basis
- Wie bepaalt dan het goede?
- Oplossing: deontologische code?
- Deontologie als ethisch perspectief – ‘plichtenleer’ (in vb.: liegen is immoreel)
- Gedachte-experiment: het trolley-probleem
2 PROLOOG:
HET GOEDE DOEN
1 MORAAL EN ETHIEK
- Een ethisch klimaat is niet hetzelfde als een moralistisch klimaat
- Een ethisch perspectief kan zowaar afkerig staan tegenover moraliseren, omdat
het iemands autonomie ondergaat
Moraal is intuïtief
- Scheidsrechter is ons geweten (of in de volksmond: gezond verstand)
- Wordt begrepen als het geheel van waarden en normen die richting geven aan ons handelen en zin
geven aan wat we denken en doen
- Normatieve uitspraken: we spreken waardeoordelen uit over anderen en onszelf, over motieven,
emoties en concrete daden.
- Ons handelen laten we leiden door principes, regels en normen die bepalen wat kan en wat niet kan,
wat moet of wat net afkeurenswaardig is.
Ethiek of moraalethiek
- Is de studie van de morele overwegingen van mensen, het is een filosofisch discipline die waarde- en
normenstelsels onderzoekt en onder woorden brengt en nagaat welke argumenten bepaalde keuzes
voor dat goede legitimeren
- Verschillende disciplines binnen de moderne ethiek
o Theoretische ethiek
Meta-ethiek zoekt naar de fundamenten van de ethiek en bekijkt het morele taalgebruik
en het argumenteren
Normatieve ethiek construeert theorieën waarbinnen morele problemen kunnen
behandeld worden
o Consequentialisme vs. Deontologie
Con.: een handeling is goed… als deze de best mogelijke
gevolgen oplevert (the greatest happiness fort he greatest
number’)
Deon.: een handeling is goed… als deze
vertrekt vanuit de juiste intentie (principe)
‘Goede wil’ (morele plicht)
Louise Vereecke Academiejaar 2024-2025 Pagina 2 van 38
, Categorische imperatief
o De toegepaste ethiek bestudeert morele problemen op bepaalde domeinen.
o Empirische ethiek de concrete waarden en normen worden onderzocht die gelden in een
samenleving of behoren tot het referentiekader van personen
1.1 DE VERWISSELBAARHEIDSGEDACHTEN
We vertrekken vanuit de normatieve ethiek
Principe van gelijkheid of wisselbaarheidsgedachten:
- Belangrijke toetssteen
- Als je een standpunt inneemt, zet je je eigen belangen niet boven die van anderen
- Geeft antwoord op de vraag naar de ethische aanvaardbaarheid van een handeling
Eigen belangen hebben niet meer waarde dan die van anderen, ik mag mijzelf niet anders behandelen dan de
anderen en de anderen onderling niet verschillend van elkaar zien (overstijgen egoïsme)
Een oordeel is pas moreel of ethisch, als het een handelen uit eigenbelang en egoïsme overstijgt.
2 DE RECHTVAARDIGHEIDSTHEORIEËN
3 grote ethische stromingen
- Het consequentialisme
- De deontologie
- De teleologische of deugdenethiek
Ze geven elk een eigen antwoord op hoe we onze morele standpunten ethisch kunnen legitimeren
Binnen de normatieve ethiek kunnen we spreken over een zekere dominantie van een deontologisch
perspectief en een eerder geringschattende behandeling van het consequentialisme.
Beide theorieën hebben sterktes en zwaktes, maar zijn beiden ethisch voldoen aan
verwisselbaarheidsgedachte
2.1 CONSEQUENTIALISME
- Evalueert een handeling op basis van de toestand die die handeling veroorzaakt
- Een handeling is goed als deze de best mogelijke gevolgen (consequenties) oplevert
- Streven naar een positieve balans
- De gevolgen zijn gevolgen die in het belang zijn van iedereen
- Een ethische handeling: is een handeling die na afweging meer ‘goed’ veroorzaakt en iedereen in
dezelfde situatie zou dezelfde keuze maken
- ‘the greatest happiness for the greatest number’
2.1.1 HET UTILITARISME
- Bekenste invulling
- Britse filosoof Jeremy Bentham (1748-1832) als grondlegger
- Gaf antwoord op de vraag hoe we het ‘goede’ kunnen invullen en wat het
resultaat van onze afweging van belangen zou moeten zijn
2.2 DEONTOLOGIE
- In een professionele context wordt de deontologie geassocieerd met een beroepscode
o Dit zijn de richtlijnen voor professionals om ethisch te handelen
o Geeft aan hoe we behoren te handelen, waarbij concretiseringen van specifieke principes in
regels het gedrag sturen
- Vertaling: ‘plichtenleer’ of ‘beginselethiek’
Louise Vereecke Academiejaar 2024-2025 Pagina 3 van 38
