Samenvatting bijzondere doelgroep: deel gerodontologie

Gerodontologie
Demografie en geriatrisch profiel
Gerodontologie
- = mondzorg voor kwetsbare/zorgafhankelijke ouderen
o Rekening houden met context + draagkracht van patiënt
 Cognitieve/fysische functie, sociale context….
 eerst naar persoon kijken dan naar mond
- 1ste deel van integrale zorg voor oudere
o Focus op levenskwaliteit en functionaliteit
- Breder dan tandheelkundige verzorging
o Communicatie met patiënt, verzorgden, mantelzorgers
o Organisatie van mondzorg

Demografische veranderingen
- Leeftijdsverwachting ↑ door betere hygiëne, verbetering medische zorg,
technologie, medicatie
o Proper water = belangrijk (Londen waterpomp)
o 1 Vroeger grotere kindersterfte
o 2 Vooruitgang van geneeskunde
o 3 Babyboomers na WOII
- Vergrijzing van bevolking
- Gemiddelde levensverwachting = 73 jaar wereldwijd
o Voor Europa 80.6 (België 81.1)
o Verandert constant
o Impact van socio-economische status
- Gezonde levensverwachting = 63 jaar wereldwijd
o 10 jaar
- Super aged society = 30% van bevolking is 60+ jaar

Doel van mondzorg bij kwetsbare ouderen
- Levensloopbestendig maken van mondstatus
o Levensloopbestendig = mond aanpassen dat patiënt verder
achteruitgaat dat mondgezondheid niet mee achteruitgaat
o Mondgezondheid stabiel houden ook als patiënt minder goed wordt
- Mondgezondheid bij ouderen =/= afwezigheid van ziekte
o Niet behoud van tanden, reductie van plaque, cariës, pd…
o Wel: eet wat hij wilt, lacht zonder schaamte, genieten van
gezelschap, begrijpbaar spreken
- Healthy ageing
o = proces om functionele mogelijkheden te ontwikkelen en
onderhouden die goede levenskwaliteit mogelijk maken op oudere
leeftijd
o Vertrekt vanuit waarden, verwachtingen, prioriteiten, noden,
voorkeuren van persoon
o Verschilt individu tot indvidu

, - Public health framework for Healthy
Ageiing
o Mogelijkheden tot actie op
maatschappelijk niveau
gedurende hele levensloop
o Intrinsieke intensiteit ↓ wil niet
zeggen dat je functioneel
mogelijkheid niet daalt
- Active ageing
o =proces om kansen te
optimaliseren voor gezondheid,
participatie in maatschappij en
veiligheid om zo levenskwaliteit te
verhogen als mensen ouder
worden
o Doel: mensen waardevol blijven voor familie, gemeenschap en
economie
 Voorkomen + reduceren van nadelige gevolgen van slechte
orale functie en chronische problemen in mond
 Risico factoren reduceren die geassocieerd worden met
mondpathologie + promoten van factoren die goede
mondgezondheid bestendigen gedurende het leven
 Continuum ontwikkelen van betaalbare, toegankelijke,
kwalitatieve en ouderen vriendelijke (mond)zorg en sociale
voorzieningen die tegemoetkomen aan de noden en rechten
van mensen wanneer ze ouder worden
 Opleiding en training voor zorgverleners

Profiel ouderen
- Old people are sick because they are sick, not because they are old
- 3 groepen
o Vitale, relatief goed functionerende oudere (60%)
o Kwetsbare oudere (20%)
o Zorgafhankelijke oudere (20%) = geriatrisch profiel
- Geriatrisch profiel
o Verminderde homeostase
 Homeostase = proces binnen interne milieu van meercellige
organismen dat stabiel evenwicht zorgt in interne milieu
 Op peil houden van voeding- en afvalstoffen in cellen via
interne milieu
 Elk individueel orgaan aanpassen
 Evenwicht van cellen
 Bij geriatrische patiënt: griep normaal (1week in bed), oudere
(dodelijk)
o Chronische ziekten (vaak meerdere tesamen)

, o Atypische presentatie en verloop van ziekten
 Klachtenpatroon verandert, meestal armer en vager
 Belang van heteroanamnese
 Verwikkelingen die aandacht trekken
 Moeilijkheid diagnostiek
 Risico ziekte mistekend  behandeling te laat gestart
o Multimorbiditeit
 Multimorbiditeit = gelijktijdig voorkomen van 2/meer
chronische aandoeningen
 Comorbiditeit = naast hoofddiagnose enkele andere ziekten
 Interacties tussen verschillende aandoeningen
 Niet gediagnosticeerde aandoening beïnvloeden
evaluatie/behandeling van gekend probleem
o Polyfarmacie
 = >5x pillen/dag nemen (verschillende pillen) (40-45% van
75+)
 Excessieve polyfarmacie bij > 9x pillen/dag (10% van de
75+jarigen)
 Aantal medicijnen vooral bij jongere ouderen
 Zorgbehoevendheid ↑ en medicatie ↓
 Verhoogde tegemoetkoming > geen verhoogde
tegemoetkoming
o Bedreigde validiteit – verlies van functie
 40% van 65+ jaar problemen met ADL functies ( dagelijkse
activiteiten)
 IADL functies (huishoudelijke activiteiten, hoe verlplaatsen)
 75% van 65+ jarigen hebben hier problemen mee
o Somato-psycho-sociale verwevenheid
 Geriatrische trias tussen
 Lichamelijk
 Sociaal
 Psychisch
 Heel grote verschillen in levensverwachting, algemene
gezondheid, psychosociale gezondheid, zorgvraag
- Geriatrische reuzen – geriatrische syndromen
o = syndroom waarbij 1/meer symptomen gevolg zijn van meerdere
aandoeningen tegelijkertijd
o Kenmerken:
 Komen meestal voor op hoge leeftijd
 Multifactoriële etiologie
 Komt vooral voor in combinatie met kwetsbaarheid
 Prognostische marker voor verhoogd risico op
complicaties/bijwerkingen en hogere mortaliteit
 Geriatrische syndromen komen vaak in combinatie voor, met
overlap in bijdragende factoren
 Generalistische diagnostiek en multidisciplinaire complexe
interventies zijn meest effectief
o Voorbeelden:

,  Incontintentie, syncope, sarcopenie, osteoporose, intoxicatie,
duizeligheid, vallen, delier, ondervoeding …

o Acuut (vallen, delier, syncope)
 Duidelijke uitlokkende factor
 Geen vast verband tssn uitlokkende factor en optredend
geriatrisch syndroom
o Chronisch
 Geen duidelijke uitlokkende factor
 Meerdere bijdragende factoren (sommige noodzakelijk)
 Comprehensive Geriatric Assessment
- Katz-schaal = combinatie van ADL functie en cognitief aspect
o Categorie O = fysiek volledig onafhankelijk en niet dement
o Categorie A = fysiek afhankelijk (wassen/kleden) psychisch
afhankelijk (tijd en ruimte) fysisch volledig onafhankelijk
o Categorie B = categorie A, maar ook afhankelijk voor transfer van
verplaatsingen (vb wc gaan)
o Categorie C = categorie B + afhankelijk wegens incontinentie en/of
eten
o Categorie C dement = categorie C + psychisch afhankelijk
- BelRAI (Resident Assessment Instrument)
o Evaluatie van verschillende parameters
 IADL
 ADL
 Cognitieve problemen
 Psychische problemen
 Gedragsproblemen
o Inschatten zorgnood
o Plannen van zorg
o Universeel instrument voor thuiszorg, ziekenhuis, woonzorgcentra,
palliatieve zorg
o Ook onderdeel rond mondzorg

Wat is kwetsbaarheid?
- Ouderen: vulnerability
o Gekwetst worden
o Partner verliezen
o Verandering in maatschappij meemaken
o Afhankelijk zijn van anderen
- Voor ons vak: frialty
o Frialty = gekenmerkt door een achteruitgang in het functioneren van
meerdere fysiologische systemen, die gepaard gaat met een
verhoogde kwetsbaarheid voor stressoren.
o 3 basiskenmerken
 Multidimensioneel, fysieke en psychosociale factoren spelen
rol in ontwikkeling
 Extreme consequentie van natuurlijke verouderingsproces
 Dynamisch, je kan als individu fluctueren tussen verschillende
gradaties van frailty