Samenvatting 2023-2034 Thalya De Rijcke
1. De rituele mens
1.1. Rituelen
1.1.1. Gewoonte versus rituelen
- Gewoonte is niet hetzelfde als een ritueel
Gewoonte = een opeenvolging van handelingen zonder symbolische betekenis
Bv. Een verhaaltje voor het slapengaan
Ritueel = reeks van opeenvolgende symbolische handelingen
1.1.2. Wat is een ritueel ?
Definitie :
Een ritueel is een reeks van opeenvolgende symbolische handelingen
Gesteld door vast bepaalde mensen
Op een speciaal moment
Met bepaalde symbolische voorwerpen
In vooraf afgesproken volgorde
Met een bijzondere bedoeling
1.1.3. Hoe ontstaan riten/ rituelen?
Ze ontstaan vanuit een besef van een hiaat, een leemte
- Gebeurtenissen waarbij men niet de gepaste woorden of gebaren vinden om
hun gevoelens hierbij uit te drukken
- Gaat door verschillende generaties
(bv. Iets wensen, groeten, medeleven,..)
1.1.4. Wat doen rituelen in ons leven
- Riten hebben structurerende dimensie en ritmeren onze tijd
o Ze werken ordenend , schenken vreugde en geven houvast
Bv. Bij het beginnen en eindigen van de dag
- Rituelen geven zin aan het leven en brengen betekenis aan
o Zij doen de zinvolheid van het leven ervaren.
o Alles wat aan de mens gebeurt ( geboorte, ziekte , dood,..) wordt door
rituelen binnen ruimer perspectief geplaatst
Bv. De sacramenten
,Samenvatting 2023-2034 Thalya De Rijcke
- Riten hebben een sociale dimensie
o Ze scheppen verbondenheid en gemeenschap
Bv. Festivals , eucharistie , sportevenementen.
o Door deze dingen krijgt het individu een eigen
plaats in de groep, = vorm van bevestiging dat je
erbij hoort en geaccepteerd wordt.
- Rituelen hebben morele implicaties
Bv. Deelnemen aan een optocht of protestmars
o Vraagt een consequente inzet nadien voor meer
rechtvaardigheid en minder armoede
- Rituelen hebben ook een ontlastende functie
o Riten kunnen mens en gemeenschap hulp bieden in verscheiden
situaties en levensopgaven
Bv. Crisissituatie, herdenking , schuldervaring ,
overgangssituatie)
o Men is blij dat men kan terugvallen op bestaande
rituelen en niet steeds iets nieuws hoeven te
bedenken. Ze zijn dan ontlastend.
1.1.5. Hoe werkt een ritueel in het leven van mensen ? (zie ppt)
Wanneer grijpen mensen naar rituelen?
o Crisisrituelen
Na conflict = sacrament van boete en verzoening
Bij zware ziekte = sacrament van ziekenzalving
Bij overlijden = uitvaartliturgie
o Cyclische rituelen
Jaarlijkse vieringen en herdenkingsmomenten
Bv. Rituelen van de paaswake ,chrisma-mis, Te Deum,..
o Overgangsrituelen
Bv. Doopsel, vormsel, 1e communie , huwelijk, ..
hoe werkt een ritueel in de beleving van de mensen? (=functie)
Door herhaling blijf symbolische werkelijkheid aanwezig
Nieuwe kijk op het gebeurde
Je kan erop terugvallen
( helpt mensen om op ene nieuwe wijze met zichzelf, anderen en
God om te gaan)
Ze scheppen verbondenheid
Ze zijn niet vrijblijvend
,Samenvatting 2023-2034 Thalya De Rijcke
1.1.6. Christelijke levensrituelen : sacramenten (zie ppt en zie verder)
Sacramenten zijn christelijke levensrituelen
= symbolische rituele handelingen
( = eenheid van symbolische taal, voorwerpen en handelingen)
Waarbij mensen zich engageren tegenover elkaar en tegenover God
Waarbij God zich engageert tegenover mensen
Uitdrukking en verdieping van de wederzijdse band tussen God en mensen die ook reeds
vroeger bestond
o INKEER = stilstaan bij deze verbondenheid
o UITKEER= het verder in je leven laten ‘doorwerken’
7 sacramenten in Rooms-Katholieke Kerk
3 2 sacramenten 2 sacramenten in
initiatiesacramenten i.v.m. levenskeuze een crisissituatie
•Doopsel •Huwelijk •Sacrament van
•Vormsel •Priesterwijding boete en verzoening
•Eucharistieviering •sacrament van de
ziekenzalving
, Samenvatting 2023-2034 Thalya De Rijcke
1.2. Symbolen
1.2.1. Wat is een symbool?
- Het is een gewoon ding dat opeens zeggingskracht krijgt in bepaalde context
waardoor het meer openbaart dan het gewoonlijk doet
Het gewoon ding Is doel op zichzelf, belangloos en onnuttig
Grensoverschrijdende functie = verwijst naar een diepere werkelijkheid
= directe, niet-rationele communicatie met andere werkelijkheid
Symbool participeert aan de werkelijkheid waarnaar het verwijst
(= verwijst naar iets anders dat er tegelijk mee beleefd en aangeduid wordt)
Geschiedenis
Symbool = Grieks ‘sum-ballein’= samenvoegen van 2 afzonderlijke delen
Griekse gastheer brak zijn zegel in 2 helften bij het afscheid nemen van een gast
→1 helft voor zichzelf, andere helft voor de gast
- Zichtbare ‘teken’ van de vriend = men moest hem altijd binnenlaten
= herkenningsteken dat verwijst naar iets
Symbool ‘betekent’ iets én ‘vertegenwoordigt’ iets
Symbool is een concretisering van een abstracte werkelijkheid
- Symbool kan een
Voorwerp trouwring
Persoon Koning
Handeling kruisteken maken
Woord God zegene en beware je
1.2.2. Een symbool onderscheidt zich van een teken.
Teken Symbool
- Voorwerp, pictogram, gebaar, - Voorwerp, handeling, woord, lied,…
woord, signaal
- Heeft steeds tegelijkertijd meerdere
- Heef slechts 1 betekenis betekenissen
Bv. Last Post in Ieper
- Herdenking
- Oproep tot vrede
Bv. Uniform jeugdbeweging
- Vriendschap
- Trouw
- Kampherinneringen
1. De rituele mens
1.1. Rituelen
1.1.1. Gewoonte versus rituelen
- Gewoonte is niet hetzelfde als een ritueel
Gewoonte = een opeenvolging van handelingen zonder symbolische betekenis
Bv. Een verhaaltje voor het slapengaan
Ritueel = reeks van opeenvolgende symbolische handelingen
1.1.2. Wat is een ritueel ?
Definitie :
Een ritueel is een reeks van opeenvolgende symbolische handelingen
Gesteld door vast bepaalde mensen
Op een speciaal moment
Met bepaalde symbolische voorwerpen
In vooraf afgesproken volgorde
Met een bijzondere bedoeling
1.1.3. Hoe ontstaan riten/ rituelen?
Ze ontstaan vanuit een besef van een hiaat, een leemte
- Gebeurtenissen waarbij men niet de gepaste woorden of gebaren vinden om
hun gevoelens hierbij uit te drukken
- Gaat door verschillende generaties
(bv. Iets wensen, groeten, medeleven,..)
1.1.4. Wat doen rituelen in ons leven
- Riten hebben structurerende dimensie en ritmeren onze tijd
o Ze werken ordenend , schenken vreugde en geven houvast
Bv. Bij het beginnen en eindigen van de dag
- Rituelen geven zin aan het leven en brengen betekenis aan
o Zij doen de zinvolheid van het leven ervaren.
o Alles wat aan de mens gebeurt ( geboorte, ziekte , dood,..) wordt door
rituelen binnen ruimer perspectief geplaatst
Bv. De sacramenten
,Samenvatting 2023-2034 Thalya De Rijcke
- Riten hebben een sociale dimensie
o Ze scheppen verbondenheid en gemeenschap
Bv. Festivals , eucharistie , sportevenementen.
o Door deze dingen krijgt het individu een eigen
plaats in de groep, = vorm van bevestiging dat je
erbij hoort en geaccepteerd wordt.
- Rituelen hebben morele implicaties
Bv. Deelnemen aan een optocht of protestmars
o Vraagt een consequente inzet nadien voor meer
rechtvaardigheid en minder armoede
- Rituelen hebben ook een ontlastende functie
o Riten kunnen mens en gemeenschap hulp bieden in verscheiden
situaties en levensopgaven
Bv. Crisissituatie, herdenking , schuldervaring ,
overgangssituatie)
o Men is blij dat men kan terugvallen op bestaande
rituelen en niet steeds iets nieuws hoeven te
bedenken. Ze zijn dan ontlastend.
1.1.5. Hoe werkt een ritueel in het leven van mensen ? (zie ppt)
Wanneer grijpen mensen naar rituelen?
o Crisisrituelen
Na conflict = sacrament van boete en verzoening
Bij zware ziekte = sacrament van ziekenzalving
Bij overlijden = uitvaartliturgie
o Cyclische rituelen
Jaarlijkse vieringen en herdenkingsmomenten
Bv. Rituelen van de paaswake ,chrisma-mis, Te Deum,..
o Overgangsrituelen
Bv. Doopsel, vormsel, 1e communie , huwelijk, ..
hoe werkt een ritueel in de beleving van de mensen? (=functie)
Door herhaling blijf symbolische werkelijkheid aanwezig
Nieuwe kijk op het gebeurde
Je kan erop terugvallen
( helpt mensen om op ene nieuwe wijze met zichzelf, anderen en
God om te gaan)
Ze scheppen verbondenheid
Ze zijn niet vrijblijvend
,Samenvatting 2023-2034 Thalya De Rijcke
1.1.6. Christelijke levensrituelen : sacramenten (zie ppt en zie verder)
Sacramenten zijn christelijke levensrituelen
= symbolische rituele handelingen
( = eenheid van symbolische taal, voorwerpen en handelingen)
Waarbij mensen zich engageren tegenover elkaar en tegenover God
Waarbij God zich engageert tegenover mensen
Uitdrukking en verdieping van de wederzijdse band tussen God en mensen die ook reeds
vroeger bestond
o INKEER = stilstaan bij deze verbondenheid
o UITKEER= het verder in je leven laten ‘doorwerken’
7 sacramenten in Rooms-Katholieke Kerk
3 2 sacramenten 2 sacramenten in
initiatiesacramenten i.v.m. levenskeuze een crisissituatie
•Doopsel •Huwelijk •Sacrament van
•Vormsel •Priesterwijding boete en verzoening
•Eucharistieviering •sacrament van de
ziekenzalving
, Samenvatting 2023-2034 Thalya De Rijcke
1.2. Symbolen
1.2.1. Wat is een symbool?
- Het is een gewoon ding dat opeens zeggingskracht krijgt in bepaalde context
waardoor het meer openbaart dan het gewoonlijk doet
Het gewoon ding Is doel op zichzelf, belangloos en onnuttig
Grensoverschrijdende functie = verwijst naar een diepere werkelijkheid
= directe, niet-rationele communicatie met andere werkelijkheid
Symbool participeert aan de werkelijkheid waarnaar het verwijst
(= verwijst naar iets anders dat er tegelijk mee beleefd en aangeduid wordt)
Geschiedenis
Symbool = Grieks ‘sum-ballein’= samenvoegen van 2 afzonderlijke delen
Griekse gastheer brak zijn zegel in 2 helften bij het afscheid nemen van een gast
→1 helft voor zichzelf, andere helft voor de gast
- Zichtbare ‘teken’ van de vriend = men moest hem altijd binnenlaten
= herkenningsteken dat verwijst naar iets
Symbool ‘betekent’ iets én ‘vertegenwoordigt’ iets
Symbool is een concretisering van een abstracte werkelijkheid
- Symbool kan een
Voorwerp trouwring
Persoon Koning
Handeling kruisteken maken
Woord God zegene en beware je
1.2.2. Een symbool onderscheidt zich van een teken.
Teken Symbool
- Voorwerp, pictogram, gebaar, - Voorwerp, handeling, woord, lied,…
woord, signaal
- Heeft steeds tegelijkertijd meerdere
- Heef slechts 1 betekenis betekenissen
Bv. Last Post in Ieper
- Herdenking
- Oproep tot vrede
Bv. Uniform jeugdbeweging
- Vriendschap
- Trouw
- Kampherinneringen
