samenvatting arbeidsrecht, Hoop Renaat

ARBEIDSRECHT
HOOFDSTUK 1: JURIDISCHE TEWERKSTELLING
Wie in een band van ondergeschiktheid werkt, zal kunnen rekenen op heel wat
beschermende wetgeving; anderen niet of minder. Ook de mogelijkheid om gebruik te
maken van de voorzieningen van ons socialezekerheidsstelsel wordt bepaald door de
juridische tewerkstellingsvorm (= sociale statuten) die men daarbij heeft gekozen.

EERSTE ONDERSCHEID: EIGEN BAAS OF NIET?

Het onderscheid tussen het werken als zelfstandige en het werken in dienstverband ligt in
het (juridische) element GEZAG.

De zelfstandige:

 Ervaart geen gezag
 Heeft meerdere klanten en sluiten met hen een overeenkomst van aanneming af
(met juridisch bindende afspraken)  burgerlijk en handelsrecht
 Zelfstandigen: mensen die winst maken met een nijverheids-, handels- of
landbouwbedrijf; bestuurders van vennootschappen; beoefenaars van vrije
beroepen

Sommige beroepen kunnen zowel als zelfstandige als in dienstverband worden
uitgeoefend, bijvoorbeeld zelfstandige in bijberoep.

TWEEDE ONDERSCHEID: ARBEIDSOVEREENKOMST OF STATUUT?

Wie werkt in dienst van een onderneming of een privépersoon zal verbonden zijn door
een arbeidsovereenkomst. Bij deze werknemers wordt verder onderscheid gemaakt
tussen arbeiders, bedienden, handelsvertegenwoordigers en dienstboden.

Wie werkt in dienst van de overheid wordt met de term ‘ambtenaar’ aangeduid. De
tewerkstelling van deze ambtenaren is in de regel ‘statutair’. Dit wil zeggen dat de
rechten en verplichtingen van het overheidspersoneel niet worden vastgelegd in een
individuele arbeidsovereenkomst, maar wel bepaald worden door een vooral bij wet of
reglement vastgestelde ‘rechtspositieregeling’ of ‘statuut’. Het kan eenzijdig door de
overheid worden gewijzigd indien het van belang is van de goed werking van de dienst.

Dit gaat over statutaire ambtenaren, maar je hebt ook ambtenaren die werken op basis
van een contract (= contractueel overheidspersoneel) en zij zijn wel onderworpen aan de
arbeidswet.

Ambtenaar Werknemer Zelfstandige
- rechtspositieregeling Arbeidsovereenkomst Aannemingsovereenkomst
(statuut)
Gezagsrelatie Gezagsrelatie Géén gezagsrelatie
Werkgever = overheid Werkgever = privépersoon Geen werkgever (opdrachtgever/
klant)
Bestuursrecht Arbeidsrecht Burgerlijk recht/ handelsrecht
Administratieve Arbeidsgerechten Burgerlijke rechtbanken/
rechtbank ondernemingsrechtbanken

,SAMENVATTEN




HOOFDSTUK 2: AAN DE SLAG!

STARTEN ALS ZELFSTANDIGE

Wie zich als zelfstandige wilt vestigen, moet zich inschrijven bij de KBO (= Kruispunt Bank
voor Ondernemingen) dat een ondernemingsnummer zal toekennen. Dit gebeurt via
ondernemingsloketten.

Dus KBO:

 Toekennen van een ondernemingsnummer
 Controleren of de nodige vergunningen en vestigingsattesten aanwezig zijn
 Op vraag van de startende zelfstandige kunnen zij ook de inschrijving bij de BTW
en het RSVZ in orde brengen

‘Sociaal statuut van de zelfstandige’:

 Inschrijven bij een sociaal verzekeringsfonds naar keuze (wanneer dit niet tijdig
wordt gedaan, wordt die automatisch ingeschreven bij de Nationale Hulpkas voor
de Sociale Verzekering der Zelfstandigen)
 Aansluiten bij een ziekenfonds naar keuze of bij de Nationale Hulpkas voor de
Ziekte- en Invalidatieverzekering

Deze bijdragen worden berekend op basis van het inkomen. Ze worden doorgestort aan
het RSVZ die het geld dan verder verdeelt over de sociaal zekerheidssectoren
waarbinnen de zelfstandige uitkeringen kan genieten (bv. ziekteverzekering of
gezinsbijslagen).

Een zelfstandige die zelf personeel in dienst neemt, moet zich ook als werkgever
aansluiten bij de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (RSZ).

WERKEN BIJ DE OVERHEID

Personen die werken in dienst van de overheid verkrijgen in beginsel het
ambtenarenstatuut.

Overheid:

 Federale overheid
 Gemeenschappen
 Gewesten
 Lokale overheden
 De talrijke gedecentraliseerde diensten en openbare instelling die van deze
overheden afhangen

Om als ambtenaar aangesteld te kunnen worden moet men:

 Slagen voor een vergelijkend wervingsexamen
 Voldoen aan de gestelde voorwaarden van medische geschiktheid
 Met goed gevolg een bepaalde proeftijd of stage volbracht hebben

,De selectie is vergelijkend: de geslaagde kandidaten worden gerangschikt en nadien ook
aangeworven volgend hun behaalde resultaat (op deze manier garandeert men
objectiviteit).



Om hiervoor toegelaten te worden, moet men beschikken over:

 De vereiste diploma’s en getuigschriften
 De burgerlijke en politieke rechten genieten
 Van onberispelijk gezag zijn
 In bepaalde gevallen moet men ook over de Belgische nationaliteit beschikken

Soms wordt een wervingsreserve aangelegd: kandidaten die slaagden voor de
vergelijkende selectie kunnen na de selectieproef een aanstelling als ambtenaar
aangeboden krijgen zonder een nieuwe selectie te moeten ondergaan (meestal is de duur
van deze reserve 2 jaar).

Door het afleggen van een eed aanvaardt de ambtenaar zijn benoeming.

WERKEN ALS WERKNEMER


OP ZOEK NAAR WERK: INSCHRIJVING ALS WERKZOEKENDE
Wie op zoek gaat naar werk als werknemer doet er goed aan zich in eerste instantie in te
schrijven als werkzoekende bij de VDAB (= Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en
Beroepsopleiding).

De VDAB:

 Helpt in het zoeken naar tewerkstelling
 Gratis voor de werkzoekende
 Een goedkoop treinbiljet bekomen om deel te namen aan overheidsexamens of op
sollicitatiegesprek te gaan bij een werkgever
 Kan makkelijk online gebeuren

Een inschrijving bij de VDAB is:

 Een vereiste om in aanmerking te kunnen komen voor
beroepsinschakelingsuitkering (=uitkering voor afgestudeerden die na het
doorlopen van een beroepsinschakelingstijd van 12 maanden nog steeds geen
werk hebben) of werkloosheidsuitkering van de RVA
 Vereist om het recht op gezinsbijslag te behouden


DE AANWERVING
Aan het sluiten van een arbeidsovereenkomst tussen werkgever en werknemer gaat
meestal een sollicitatie- en selectieprocedure vooraf. Dit is de precontractuele fase, ook
tijdens deze fase dienen werkgever en werknemer een aantal regels in acht te nemen.
Deze zijn voorzien door cao nr. 38 tot 38 sexies, waarvan sommige bepalingen algemeen
verbindend werden verklaard.

Regels voor de werkgever:

,  De werkgever mag geen fictieve arbeidsplaatsen aanbieden: wie een vacature
bekendmaakt, dient ook echt op zoek te zijn naar een nieuwe werknemer
 De sollicitant moet voldoende informatie verschaft worden over de openstaande
arbeidsplaats
 De werkgever moet alle sollicitanten op een gelijke wijze behandelen: hij mag
geen onderscheid maken op grond van een aantal beschermde criteria (bv.
fysieke of genetische eigenschappen, gezondheid, geslacht, huidskleur, …),
behalve wanneer dat wettelijk vereist of toegelaten wordt of het om een ‘wezenlijk
en bepalende beroepsvereiste’ gaat.
 De selectiekosten in principe ten laste zijn van de werkgever (dit om te vermijden
dat sollicitanten niet zouden solliciteren). De verplaatsingskosten blijven wel voor
de sollicitant, maar moeten door de werkgever zoveel mogelijk beperkt worden.
Ook de overhandiging van eensluidend verklaarde afschriften van documenten
mag pas gevraagd worden na afloop van de selectieprocedure.
 Het ‘relevantiecriterium’:
o De werkgever dient tijdens de selectie- en sollicitatieprocedure de
persoonlijke levenssfeer van de sollicitant te respecteren. De sollicitant
mag weigeren om vragen te beantwoorden die niet relevant zijn, sommige
rechters aanvaarden naast dit zwijgrecht zelfs het recht om te liegen bij
dergelijke vragen.
o Ook medische onderzoeken kunnen enkel gerechtvaardigd worden onder
verwijzing naar de actuele geschiktheid van de werknemer en de specifieke
kenmerken van de openstaande betrekking. Alle inlichtingen die de
sollicitant tijdens de aanwervingsprocedure verschaft, moeten door de
werkgever vertrouwelijk worden behandeld.
 Een praktische proef is wettelijk toegestaan op voorwaarde dat ze onbezoldigd is,
niet langer duurt dan nodig en slechts toevallig productief is (anders oordeelt de
rechtbank dat er stilzwijgend een arbeidsovereenkomst van onbepaalde duur is
tot stand gekomen). Dit is NIET hetzelfde als een proefperiode.
o Praktische proef = situeert zich voor de aanwerving en peilt naar de
praktische kennis van de sollicitant
o Proefperiode = doet zich voor bij het begon van de arbeidsovereenkomst,
dus na de aanwerving
 De werkgever dient er over te waken dat de selectieprocedure binnen een
redelijke termijn wordt afgerond. Ook moet hij de sollicitanten die voldoen aan de
functievereisten maar niet aangeworven werden, daarvan schriftelijk en binnen
een redelijke termijn op de hoogte brengen

Regels voor de werknemer:

 Te goeder trouw meewerken aan de selectieprocedure
 Alle noodzakelijke gegevens over zijn beroeps- en studieverleden verschaffen
(voor zover zij betrekking hebben op de aard en de uitoefeningsvoorwaarden van
de functie). Deze spreekplicht geldt niet bij irrelevante vragen die een inmenging
vormen in het privéleven van de sollicitant
 Alle inlichtingen vertrouwelijk behandelen

Tijdens de precontractuele fase moeten ook de regels inzake het taalgebruik in de sociale
betrekkingen gerespecteerd worden (de aanwervingsprocedure zal in het Nederlands
verlopen wanneer de werkgever zijn exploitatiezetel heeft in het Nederlandse
taalgebied), uitzonderingen:

 Testen meertaligheid