Ontwikkeling en voortplanting
Embryologie
HFD 1: gametogenese
Overzicht embryologie
Gametogenese = vorming van geslachtscellen
Algemene embryologie: inzicht in hoe grote structuren van het lichaam aangelegd worden
1e week: Vorming blastocyst – 1 kiemblad (embryoblast)
2e week: 2 kiembladen (epi- en hypoblast), implantatie van embryo in baarmoederslijmvlies
3e week: Gastrulatie – 3 kiembladen (ectoderm, mesoderm en endoderm)
4e week: Kromming van het embryo
Speciale embryologie: ontwikkeling van organen (vanaf 4 weken)
Foetus (vanaf 8 weken):
- Groei van 8g → 3,5 kg
- Maturatie: organen die aangelegd zijn worden functioneel (vb. longen, nieren)
1
,Oorsprong van de geslachtscellen
Week 2: differentiatie van de kiemcellijn
Onderscheid somatische cellen vs kiemcellijn:
- Gentherapie (genetische veranderingen, defect gen corrigeren): somatisch → niet erfelijk
- Kanker: genetische aandoening, meestal niet erfelijk
- Kiemcellen: link tussen verschillende generaties → mutaties liggen aan de basis van evolutie
Ontstaan geslachtscellen en gonaden
Week 2: PGC differentiëren uit epiblast → migratie naar wand dooierzak (caudaal)
Week 4 – 6: migratie naar gonadale plooi (in dorsale lichaamswand, niveau T10, later geslachtsklier)
Primordiale geslachtscellen apart gehouden vanaf week 2:
- Beperkt aantal celdelingen ondergaan → kleinere kans op mutaties
- Ver van alle veranderingen die in het embryo plaatsvinden → geen invloed
van signaalstoffen en bescherming tegen differentiatie (moeten volledig
nieuw individu maken)
Dwarsdoorsnede embryo niveau T10 tussen week 4 en week 6:
2
, Sertolicellen, leydigcellen en
follikelcellen: steun, voeding
en regulatie verdere
ontwikkeling tot zaadcel/eicel
Gametogenese: morfologische
en functionele veranderingen,
genetische veranderingen
Wat als PGC’s hun bestemming niet bereiken?
Teratoma / wondergezwel:
- Vaak in mond of thorax
- Kiemcellen kunnen differentiëren tot alle celtypes → teratoma bevat weefsels van
verschillende kiemlagen (tanden, haar, spierweefsel, klierweefsel …)
- Soms sacrocoxygeaal (andere oorsprong)
Genetische veranderingen en gametogenese
Celcyclus
ploidie: aantal exemplaren van een
chromosoom
→ gewone lichaamscel: diploid (2)
→ geslachtscel: haploid (1)
N-nummer: aantal chromatiden van een
chromosomenpaar (verandert tijdens
celcyclus)
G0 fase: gedifferentieerde cel
- Alle cellen in G0 fase → geen delende stamcellen → geen regeneratie (vb. hartspierweefsel)
- Deel cellen in G0 fase → delende stamcellen → regeneratie (vb. bloedcellen, haar)
3
Embryologie
HFD 1: gametogenese
Overzicht embryologie
Gametogenese = vorming van geslachtscellen
Algemene embryologie: inzicht in hoe grote structuren van het lichaam aangelegd worden
1e week: Vorming blastocyst – 1 kiemblad (embryoblast)
2e week: 2 kiembladen (epi- en hypoblast), implantatie van embryo in baarmoederslijmvlies
3e week: Gastrulatie – 3 kiembladen (ectoderm, mesoderm en endoderm)
4e week: Kromming van het embryo
Speciale embryologie: ontwikkeling van organen (vanaf 4 weken)
Foetus (vanaf 8 weken):
- Groei van 8g → 3,5 kg
- Maturatie: organen die aangelegd zijn worden functioneel (vb. longen, nieren)
1
,Oorsprong van de geslachtscellen
Week 2: differentiatie van de kiemcellijn
Onderscheid somatische cellen vs kiemcellijn:
- Gentherapie (genetische veranderingen, defect gen corrigeren): somatisch → niet erfelijk
- Kanker: genetische aandoening, meestal niet erfelijk
- Kiemcellen: link tussen verschillende generaties → mutaties liggen aan de basis van evolutie
Ontstaan geslachtscellen en gonaden
Week 2: PGC differentiëren uit epiblast → migratie naar wand dooierzak (caudaal)
Week 4 – 6: migratie naar gonadale plooi (in dorsale lichaamswand, niveau T10, later geslachtsklier)
Primordiale geslachtscellen apart gehouden vanaf week 2:
- Beperkt aantal celdelingen ondergaan → kleinere kans op mutaties
- Ver van alle veranderingen die in het embryo plaatsvinden → geen invloed
van signaalstoffen en bescherming tegen differentiatie (moeten volledig
nieuw individu maken)
Dwarsdoorsnede embryo niveau T10 tussen week 4 en week 6:
2
, Sertolicellen, leydigcellen en
follikelcellen: steun, voeding
en regulatie verdere
ontwikkeling tot zaadcel/eicel
Gametogenese: morfologische
en functionele veranderingen,
genetische veranderingen
Wat als PGC’s hun bestemming niet bereiken?
Teratoma / wondergezwel:
- Vaak in mond of thorax
- Kiemcellen kunnen differentiëren tot alle celtypes → teratoma bevat weefsels van
verschillende kiemlagen (tanden, haar, spierweefsel, klierweefsel …)
- Soms sacrocoxygeaal (andere oorsprong)
Genetische veranderingen en gametogenese
Celcyclus
ploidie: aantal exemplaren van een
chromosoom
→ gewone lichaamscel: diploid (2)
→ geslachtscel: haploid (1)
N-nummer: aantal chromatiden van een
chromosomenpaar (verandert tijdens
celcyclus)
G0 fase: gedifferentieerde cel
- Alle cellen in G0 fase → geen delende stamcellen → geen regeneratie (vb. hartspierweefsel)
- Deel cellen in G0 fase → delende stamcellen → regeneratie (vb. bloedcellen, haar)
3
